Đây là cuộc "giải phóng sự sáng tạo", mở ra một "sàn diễn" đột phá, nơi tri thức và công nghệ bắt tay kiến tạo chuỗi giá trị bền vững.

“Nút thắt” cơ chế và chiếc cầu công nghệ sinh học

Sự kiện tâm điểm – Diễn đàn Khởi nghiệp và ĐMST Nông nghiệp – Dược liệu 2025 tại Trường Đại học Sư phạm (UED) – Đại học Đà Nẵng chứng minh quyết tâm này. Gần 500 đại biểu, từ nhà khoa học, doanh nghiệp đến nhà đầu tư, cùng nhau thảo luận "Hành trình thương mại hóa sản phẩm khởi nghiệp sáng tạo". Sự kiện khẳng định Đà Nẵng đang tìm giải pháp dịch chuyển mô hình tăng trưởng: từ tăng sản lượng sang tăng giá trị, lấy tri thức và công nghệ làm trung tâm.

Đà Nẵng sở hữu hơn 1.000 loài thực vật làm thuốc, trong đó có 4 loài dược liệu đặc hữu. Nổi bật nhất là Sâm Ngọc Linh – được mệnh danh là “Quốc bảo Việt Nam”.

Sâm Ngọc Linh đang được định vị như một lĩnh vực chiến lược, kết nối giá trị khoa học, kinh tế và văn hóa, với triển vọng phát triển vùng trồng mở rộng tại khu vực giáp ranh Quảng Nam (cũ). Bên cạnh đó, các loài dược liệu bản địa như Sâm cau, Đẳng sâm, Ba kích... với hàm lượng dược tính cao, sẵn sàng trở thành nguồn nguyên liệu chủ lực cho công nghiệp chế biến sâu.

Dù hiện chỉ có hơn 10 doanh nghiệp đang chế biến sâu, thương mại hóa sản phẩm (từ trà, cao tinh chất đến mỹ phẩm…), nhưng việc ứng dụng công nghệ hiện đại như CO₂ siêu tới hạn, sấy lạnh, nano hóa hoạt chất đang cho thấy một bước tiến lớn về chất lượng.

Tuy nhiên, con đường từ phòng thí nghiệm đến thị trường vẫn còn nhiều chông gai. Tiến sĩ Vũ Thị Bích Hậu (Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Đà Nẵng) thẳng thắn chỉ ra những "điểm nghẽn": Quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún; Thiếu khung pháp lý cho thuê môi trường rừng trồng dược liệu; Ứng dụng công nghệ số còn ở giai đoạn đầu, thiếu hạ tầng dữ liệu thống nhất cho truy xuất nguồn gốc và liên kết "bốn nhà" (Nhà nước – Khoa học – Doanh nghiệp – Nông dân) còn lỏng lẻo.

Bên cạnh đó, thị trường chưa ổn định và thiếu nhân lực trẻ am hiểu công nghệ sinh học. "Tuy sản phẩm Sâm Ngọc Linh đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý nhưng vẫn chưa phát huy được hiệu quả như kỳ vọng. Việc xúc tiến thương mại quốc tế chưa hoàn thiện," TS. Bích Hậu nhấn mạnh.

Ở góc độ nhà đầu tư, ông Võ Tiến Dũng – Giám đốc Quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo Fundgo nói đến vai trò của Quỹ đầu tư trong thương mại hóa sản phẩm từ kết quả nghiên cứu: Phần lớn các dự án nghiên cứu tại Việt Nam dừng lại ở mức nguyên mẫu  (prototype) do thiếu vốn trung gian để phát triển sản phẩm. OECD (2023) gọi  đây là “thung lũng chết” trong đổi mới sáng tạo. 

Theo ông Dũng, thực trạng thiếu người mua đầu tiên theo từng ngành ứng dụng như nhiều dự án có kết quả kỹ thuật tốt nhưng chưa có thư quan tâm hoặc đơn đặt hàng thử/triển khai trả phí từ đơn vị ứng dụng trong ngành: cơ quan nhà nước/đơn vị sự nghiệp, doanh nghiệp lớn – vừa – nhỏ… là rào cản đáng kể.

Giám đốc Quỹ Fundgo cũng lưu ý đến các nguyên nhân gốc là do khoảng cách “ngôn ngữ” công nghệ trong kinh doanh như đặc tả tính năng – lợi ích sử dụng, chi phí triển khai hay điều kiện hỗ trợ/bảo trì chưa dịch sang ngôn ngữ quyết định mua hàng. Thiếu điểm chạm thương mại/triển khai thử có giám sát như sandbox công nghệ, hợp đồng thí điểm trả phí hoặc môi trường dữ liệu thật để đo hiệu quả. Thiếu bộ hồ sơ tối thiểu cho người mua thẩm định nhanh…

Gỡ "nút thắt" bằng “sáng tạo của sáng tạo”

Để "giải phóng" kết quả nghiên cứu khoa học do ngân sách nhà nước đầu tư, ông Phạm Ngọc Sinh (Phó Chủ tịch Hội đồng Tư vấn Khởi nghiệp Quốc gia) đề xuất Đà Nẵng cần có cơ chế “sáng tạo của sáng tạo” để lượng hóa tri thức thành sản phẩm thị trường, giúp doanh nghiệp an tâm thương mại hóa.

Công nghệ Sinh học chính là chiếc cầu vinh quang. Các công nghệ tiên tiến như vi nhân giống, nuôi cấy mô/tế bào trong bình phản ứng (sản xuất sinh khối lớn) và công nghệ nano sinh học là chìa khóa để chuyển đổi tài nguyên thô thành sản phẩm "tỷ đô" giá trị cao, đủ sức vượt qua rào cản kỹ thuật của thị trường quốc tế (như Mỹ, Canada, Úc).

Với hơn 20 viện, trường, Đà Nẵng có nền tảng vững chắc để chuyển sang mô hình nông nghiệp tri thức. Vai trò của trường đại học – nơi sản sinh tri thức – càng trở nên then chốt: Trường đại học phải trở thành “nút kết nối tri thức” trong mô hình Quadruple Helix (Nhà nước – Doanh nghiệp – Trường Đại học – Cộng đồng).

Việc khai trương Không gian Sáng tạo UED (UED Innovation & Startup Hub) vào ngày 13/11/2025, với hệ sinh thái mở “Kết nối – Trải nghiệm – Kiến tạo”, là một minh chứng sống động. Không gian này trực tiếp kết nối sinh viên, nhà nghiên cứu với Quỹ FUNDGO Đà Nẵng và các doanh nghiệp, hiện thực hóa triết lý: “Khoa học chỉ thật sự có giá trị khi phục vụ con người, cộng đồng và địa phương nơi nó sinh ra.”

PGS.TS Võ Văn Minh – Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm – ĐH Đà Nẵng, khẳng định: “Đổi mới sáng tạo hôm nay không còn là lựa chọn, mà là điều kiện tồn tại. Khởi nghiệp giờ đây không chỉ là câu chuyện kinh doanh, mà còn là cách mỗi người học, nhà khoa học, nhà quản lý tư duy lại về giá trị và hướng đi của mình.”

Tham gia gian hàng triển lãm tại sự kiện, một số doanh nghiệp vẫn “kể” câu chuyện thương hiệu đang chiến đấu kiên cường trên thị trường nhiều thách thức này. Ông Đỗ Giang Chung (Phó Giám đốc Công ty SAMVINA) chuyên chế biến sâu dược liệu từ Sâm Ngọc Linh chia sẻ về vấn nạn hàng giả, hàng nhái: “Có những tem, nhãn copy y chang như tem, nhãn của doanh nghiệp chúng tôi đã gửi văn bản để xử lý nội bộ”

Ông Chung cũng nhấn mạnh: “Hiện nay có nhiều người rất mơ hồ về Sâm Ngọc Linh nhưng lại rất hiểu về sâm Hàn, trong khi về dược tính Sâm Hàn không thể so được với Sâm Ngọc Linh nhưng nó là câu chuyện cần sự tham gia truyền thông tích cực, mạnh mẽ hơn nữa của Chính Phủ và các cơ quan báo đài.”

Việc xây dựng bộ nhận diện thương hiệu mạnh mẽ và đẩy mạnh truyền thông số là cấp thiết để định vị "Quốc bảo" Việt Nam trên thị trường quốc tế (Mỹ, Canada, Úc...) và chống lại nạn hàng giả.

Phát biểu tại diễn đàn, ông Hồ Quang Bửu - Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng, gửi gắm thông điệp cam kết: “Thành phố luôn trân trọng và đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp, các nhà khoa học và startup. Thành phố mong muốn được hỗ trợ để những kết quả nghiên cứu khoa học sớm đi vào thực tiễn, mang lại lợi ích cho cộng đồng và đóng góp vào sự phát triển kinh tế – xã hội".

Với sự đồng hành của Lãnh đạo Thành phố, sự quyết tâm của các nhà khoa học và tinh thần tiên phong của các startup, Đà Nẵng đang mở ra một chương mới: biến tiềm năng thiên nhiên thành thương hiệu công nghệ cao, góp phần đưa giá trị của dược liệu Việt vươn ra thế giới.

“Trường đại học, cao đẳng là hạt nhân của hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới  sáng tạo, nơi hội tụ tri thức, công nghệ và con người sáng tạo. Khi đại học biết  kết nối với doanh nghiệp, chính quyền và cộng đồng, các sáng kiến đổi mới  sáng tạo và khởi nghiệp không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn thúc đẩy phát  triển bền vững cho địa phương và quốc gia.

Việc phát huy vai trò này không  chỉ đòi hỏi tầm nhìn chiến lược từ lãnh đạo đại học, mà còn cần sự đồng hành  của Nhà nước và doanh nghiệp trong việc tạo môi trường thuận lợi cho tri thức  được “sống” và “nảy mầm” trong thực tế. “, ThS. Lê Nhật Quang - Phó Chủ tịch Mạng lưới ĐMST&KH ĐH và CĐ Việt Nam (VNEI) nói thêm.

 Bảo Hòa