Trường hợp của Công ty Cổ phần KH&CN NATEK, phòng thử nghiệm đạt chuẩn ISO/IEC 17025:2017, được Bộ KH&CN công nhận năng lực thử nghiệm nhiều năm, là ví dụ điển hình cho tình trạng doanh nghiệp bị “kẹt” giữa hai tầng quản lý trong giai đoạn phân cấp.

Doanh nghiệp tuân thủ đầy đủ – nhưng bị “kẹt cửa” hành chính

Theo hồ sơ doanh nghiệp cung cấp, NATEK được Bộ KH&CN cấp Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động thử nghiệm số 543/TN-TĐC, có hiệu lực đến 01/11/2025. Đây đồng thời là phòng thử nghiệm được ba Bộ chỉ định, gồm:

• QĐ 82/QĐ-CCPT-GSĐG ngày 27/6/2023 (Bộ NN&PTNT)
• QĐ 2541/QĐ-BCT ngày 04/10/2023 (Bộ Công Thương)
• QĐ 224/QĐ-ATTP ngày 28/6/2024 (Bộ Y tế)

NATEK cũng là một trong số ít phòng thử nghiệm của Việt Nam được Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) chấp thuận phân tích chỉ tiêu an toàn thực phẩm đối với trái cây tươi xuất khẩu.

Thế nhưng, hơn 4 tháng kể từ ngày nộp hồ sơ xin gia hạn, NATEK vẫn chưa được bất kỳ cơ quan nào tiếp nhận và giải quyết. Giấy phép gần hết hạn, trong khi doanh nghiệp có đầy đủ năng lực theo quy định, dẫn đến hàng trăm lao động phải nghỉ việc không lương, nhiều hợp đồng kiểm nghiệm bị đình trệ.

Đây không còn là “vướng mắc thủ tục”, mà là hệ quả trực tiếp của việc chuyển giao thẩm quyền nhưng thiếu hướng dẫn thi hành – trái với tinh thần cải cách hành chính theo Luật Tổ chức Chính phủ 2015 (sửa đổi 2019) và Luật Ban hành Văn bản Quy phạm pháp luật 2015 (sửa đổi 2020).

Hành trình gõ cửa trong vô vọng

Sau khi Nghị định 133/2025/NĐ-CP có hiệu lực, thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận hoạt động thử nghiệm được chuyển về UBND cấp tỉnh theo Điều 51. NATEK đã gửi văn bản đến hàng loạt cơ quan. Kết quả:

• Bộ KH&CN: Không phản hồi Công văn 58-25/NATEK-CV ngày 03/10/2025.
• Bộ NN&PTNT: Công văn 1566/CCPT-CL ngày 29/9/2025 hướng dẫn “liên hệ địa phương”.
• Cục Trồng trọt & BVTV: Tiếp nhận CV 563815/TTTV-KHCN ngày 30/10/2025 nhưng chưa xử lý.
• Cục ATTP (Bộ Y tế): CV 2146/ATTP-KN ngày 24/10/2025, hướng dẫn về UBND tỉnh.
• Sở KH&CN Hà Nội: CV 5136/SKHCN-TĐC&ATBX ngày 12/11/2025 xác nhận chỉ tiếp nhận lĩnh vực thuộc Bộ KH&CN quản lý, chưa có quy trình cho lĩnh vực được phân cấp.

Các văn bản đều viện dẫn Nghị định 133/2025/NĐ-CP. Tuy nhiên, địa phương chưa có quy trình, biểu mẫu, bộ tiêu chí chuyên môn, khiến doanh nghiệp rơi vào trạng thái “không nơi tiếp nhận”.

Khoảng trống pháp lý trong giai đoạn chuyển tiếp

Điều 51 Nghị định 133/2025 xác định UBND tỉnh là cơ quan có thẩm quyền.

Tuy nhiên:

• Điều 76 chỉ xử lý hồ sơ nộp trước 01/07/2025;
• Các doanh nghiệp nộp sau mốc này – như NATEK – không được điều chỉnh bởi bất kỳ quy định nào.

Đây là điển hình của khoảng trống pháp lý (legal gap) trong giai đoạn chuyển tiếp: thẩm quyền cũ hết trách nhiệm, thẩm quyền mới chưa thể thực thi.

Quan điểm pháp lý: Nghịch lý giữa chủ trương đúng và thực thi yếu

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS, nhận định: “Một phòng thử nghiệm đạt chuẩn ISO/IEC 17025:2017, được ba Bộ chỉ định và có đối tác quốc tế, lại bị ‘đóng băng’ hoạt động chỉ vì không có nơi tiếp nhận hồ sơ – đó là nghịch lý của cải cách. Khi chủ trương đúng nhưng cơ sở thực thi không kịp thời, quyền kinh doanh hợp pháp của doanh nghiệp bị xâm phạm.”

Theo Luật sư Tuấn, nguyên nhân gồm

1. Cơ quan cũ từ chối là đúng luật

Điều 51 đã chuyển thẩm quyền. Các Bộ không còn căn cứ pháp lý để giải quyết hồ sơ.

2. Cơ quan mới chưa đủ điều kiện thực thi

Theo Luật Ban hành VBQPPL, một thủ tục hành chính chỉ được áp dụng khi có hướng dẫn chi tiết. Sở KH&CN chưa được ban hành quy trình, chưa tập huấn nhân lực → không thể tự ý thực hiện.

3. Điều khoản chuyển tiếp quá hẹp

Điều 76 “bỏ quên” nhóm hồ sơ nộp trong giai đoạn từ 01/07 đến thời điểm tỉnh sẵn sàng. Những hồ sơ này hoàn toàn có bản chất pháp lý tương tự hồ sơ được quy định tại Điều 76 → có đủ cơ sở để áp dụng tương tự pháp luật theo Điều 6 Bộ luật Dân sự và nguyên tắc của Luật Ban hành VBQPPL.

Giải pháp: Cần “bước đệm” pháp lý để tránh đứt gãy hoạt động doanh nghiệp

Ngày 13/11/2025, tại Hội nghị tập huấn phân cấp của Bộ KH&CN, bà Nguyễn Như Quỳnh – Vụ trưởng Vụ Pháp chế thừa nhận: nhiều địa phương “xin trả lại thẩm quyền” vì thiếu nhân lực, thiếu công cụ và thiếu cơ chế tài chính. Dù Bộ đã biên soạn “cẩm nang nghiệp vụ”, nhưng “trao quyền không hề dễ”.

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn kiến nghị:

1. Áp dụng linh hoạt Điều 76 – theo phương thức “áp dụng tương tự pháp luật”

Cho phép Bộ KH&CN tiếp nhận tạm thời hoặc phối hợp giải quyết hồ sơ thuộc giai đoạn chuyển tiếp.

2. Ban hành ngay văn bản hướng dẫn tạm thời ở cấp Bộ hoặc cấp tỉnh

Để tránh đứt gãy hoạt động của hàng loạt doanh nghiệp KH&CN – lực lượng nòng cốt trong đổi mới sáng tạo

3. Hoàn thiện Thông tư hướng dẫn thi hành Nghị định 133

Làm rõ quy trình, thành phần hồ sơ, thời hạn xử lý, trách nhiệm phối hợp.

Đừng để “phân cấp” biến thành “phân tán” trách nhiệm

Phân cấp là xu hướng tất yếu, nhưng phân cấp không kèm hướng dẫn sẽ biến cải cách thành rào cản. Trường hợp NATEK cho thấy: độ trễ chính sách trực tiếp gây thiệt hại cho doanh nghiệp.

Như bà Nguyễn Như Quỳnh khẳng định:

“Nếu chỉ ra văn bản mà không đồng hành với địa phương thì chủ trương đúng cũng khó đi vào cuộc sống.”

Một văn bản hướng dẫn tạm thời có thể giúp hàng trăm doanh nghiệp tránh nguy cơ tê liệt.

Khẳng định quan điểm chính sách của Đảng và Nhà nước

Nghị quyết 66-NQ/TW (30/4/2025) nêu rõ:

“Xây dựng pháp luật phải bám sát thực tiễn, không đẩy khó khăn cho người dân, doanh nghiệp.”

Tại Hội nghị sơ kết 6 tháng đầu năm (14/7/2025), Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh:

“Khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số có thể đóng góp tới 5% tăng trưởng kinh tế. Muốn vậy, thể chế pháp lý phải hoàn thiện, tạo điều kiện để doanh nghiệp KH&CN phát huy hết năng lực.”

Kết luận

Vụ việc NATEK là minh chứng rõ ràng: nếu thể chế không “chạm đất”, doanh nghiệp KH&CN - động lực của đổi mới sáng tạo - sẽ bị kìm hãm bởi chính rào cản thủ tục.

Bảo vệ quyền lợi chính đáng của NATEK cũng chính là bảo vệ uy tín cải cách, bảo vệ môi trường pháp lý ổn định và minh bạch, và bảo vệ tinh thần của Nghị quyết 66-NQ/TW: lấy doanh nghiệp làm trung tâm trong quá trình thi hành pháp luật.

Phạm Tài