Trong hành trình nỗ lực đưa Đà Nẵng thành "thành phố điện ảnh", vấn đề bản quyền vừa là câu chuyện pháp lý vừa là “mạch máu” nuôi dưỡng sự phát triển bền vững khi hướng tới công nghiệp văn hóa.

Thiết lập hàng rào pháp lý cho từng “tế bào” sáng tạo

Trong kỷ nguyên số, một tác phẩm điện ảnh không còn bó hẹp trong không gian rạp chiếu hay màn ảnh nhỏ truyền thống. Khi đưa lên các nền tảng số, mỗi chi tiết nhỏ như một giai điệu, một hình ảnh tư liệu đều có thể trở thành rào cản nếu không được chuẩn bị chặt chẽ về pháp lý sở hữu trí tuệ.

Ông Trà Xuân Phương nhấn mạnh: "Chỉ cần một nốt nhạc, một giai điệu sử dụng chưa xin phép, tác phẩm có thể bị 'đánh gậy' bản quyền, bị gỡ bỏ ngay lập tức trên các nền tảng số.” Việc kiểm soát này vô cùng phức tạp, đòi hỏi người làm nghề phải có tư duy chuyên nghiệp ngay từ khâu tiền kỳ.

Đặc biệt với dòng phim tài liệu – thế mạnh của điện ảnh Đà Nẵng – việc sử dụng tư liệu lịch sử, hình ảnh từ kho lưu trữ cần sự minh bạch, có trao đổi hoặc mua bán bản quyền rõ ràng. Việc mua bản quyền không chỉ giúp bảo vệ "đầu ra" cho tác phẩm mà còn khẳng định sự chính danh của người nghệ sĩ.

Với người nghệ sĩ, bản quyền còn là câu chuyện của lòng tự trọng. Một tác phẩm dù lớn hay nhỏ đều là 'đứa con tinh thần' được thai nghén từ vốn sống, trải nghiệm và bản sắc riêng biệt. Việc coi trọng bản quyền là tuân thủ pháp luật và cũng là cách người nghệ sĩ khẳng định tư cách nghề nghiệp, sự trân trọng đối với sức lao động của chính mình và đồng nghiệp. Một cộng đồng điện ảnh văn minh không thể được xây dựng dựa trên sự vay mượn hay sao chép nửa vời.

"Rò rỉ" nội dung: Nỗi lo của nhà đầu tư

Điện ảnh là ngành công nghiệp chịu rủi ro tài chính cao. Một bộ phim ra đời là sự kết tinh sức lao động của hàng chục, hàng trăm con người cùng nguồn kinh phí đầu tư lớn. Tuy nhiên, tình trạng quay lén, phát tán phim lậu trên mạng xã hội để "câu view" vẫn đang là vấn nạn nhức nhối.

"Nếu không quan tâm đến bản quyền, điện ảnh khó có thể phát triển bền vững. Khi một bộ phim bị lọt ra ngoài trái phép, dẫn đến ít người ra rạp hay xem qua kênh chính thống, nguồn thu sụt giảm nghiêm trọng, kéo theo những hệ lụy và làm ảnh hưởng niềm tin của những người bỏ vốn đầu tư," ông Phương chia sẻ.

Bảo vệ bản quyền vì thế, chính là bảo vệ môi trường đầu tư vào điện ảnh. Một môi trường pháp lý minh bạch sẽ thu hút được các nguồn lực xã hội, giúp các nhà sản xuất yên tâm sáng tạo mà không lo lắng về việc "chảy máu" chất xám và tài chính.

Đằng sau những thước phim đẹp và xúc động là bao ngày đêm suy tư, là những giọt mồ hôi và cả những đánh đổi về sức khỏe, tài chính của cả một ê-kíp. Khi một tác phẩm bị đánh cắp, bị quay lén hay phát tán trái phép hay sự tổn thất về doanh thu thậm chí 'nỗi đau xót xa' đối với người sáng tạo. Nếu không cẩn trọng bảo vệ tài sản trí tuệ, những người làm nghề đôi khi sẽ cảm thấy nản chí trên con đường tìm tòi cái mới.

Xây dựng hệ sinh thái điện ảnh văn minh tại Đà Nẵng

Đáng mừng là tại Đà Nẵng, ý thức về bản quyền của những người làm nghề, đặc biệt là giới trẻ, đang ngày một nâng cao. Sự công khai, minh bạch trong trao đổi tư liệu và chủ động mua bản quyền âm thanh đang dần trở thành tiêu chuẩn chung.

Nhìn rộng hơn từ thành công của Liên hoan phim Châu Á Đà Nẵng (DANAFF) do Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) phối hợp cùng UBND TP Đà Nẵng tổ chức, ông Trà Xuân Phương nhận định rằng sự chuyên nghiệp của các nhà làm phim quốc tế đến từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ... chính là bài học lớn về việc coi trọng bản quyền. Sự minh bạch, tin tưởng trong việc gửi hồ sơ tác phẩm không chỉ là quy định mà còn là danh dự và uy tín nghệ thuật của các nhà làm phim khi bước ra sân chơi quốc tế.

Dù là một "tên tuổi" còn khá non trẻ trong bản đồ điện ảnh khu vực với 4 kỳ tổ chức, nhưng Liên hoan phim Châu Á Đà Nẵng (DANAFF) đã nhanh chóng tạo dựng được tiếng vang lớn. Minh chứng rõ nét nhất không chỉ nằm ở quy mô khách mời quốc tế, mà còn ở việc các nhà làm phim từ khắp nơi trên thế giới đã chủ động tin tưởng nộp tác phẩm tham dự.

Sự tin cậy này xuất phát từ một nền tảng quan trọng chính là sự tôn trọng và bảo vệ chặt chẽ về bản quyền. Trong giới chuyên môn, việc nộp đơn tham gia một liên hoan phim đồng nghĩa với một lời cam kết về quyền sở hữu trí tuệ.

Chủ tịch Hội Điện ảnh TP Đà Nẵng khẳng định: "Khi các nhà làm phim chủ động đăng ký tham gia thay vì để chúng ta đi tìm kiếm hay khai thác từ nguồn khác, điều đó cho thấy DANAFF đã xây dựng được niềm tin”. Ở đó, giá trị bản quyền được tôn trọng ngay từ bước tiếp nhận hồ sơ phim tham dự. Đây chính là uy tín nghệ thuật – thứ 'giấy thông hành' quan trọng nhất để đưa điện ảnh Đà Nẵng vươn tầm.

Hiện nay, Hội Điện ảnh TP Đà Nẵng có 50 hội viên (trong đó 33 hội viên là hội viên Hội Điện ảnh Viêt Nam tại Đà Nẵng). Dù là tổ chức nghề nghiệp không có chức năng kiểm tra, giám sát, nhưng Hội luôn sẵn sàng lên tiếng bảo vệ quyền lợi hợp pháp của hội viên khi bị xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ nếu hội viên có ý kiến đề nghị cùng vào cuộc, phối hợp với cơ quan chức năng.

“Chúng tôi chưa gặp phải vấn đề tranh tụng thực tế về bản quyền điện ảnh tại TP Đà Nẵng. Chưa có kinh nghiệm trong việc giải quyết các tranh chấp này nhưng tôi tin rằng ý thức tôn trọng bản quyền là nền móng để phát triển điện ảnh bền vững”, ông Phương chia sẻ thêm.

Để hiện thực hóa mục tiêu đưa Đà Nẵng thành trung tâm điện ảnh, nhà biên kịch Trà Xuân Phương cho rằng cần một chiến lược tổng thể hơn như hoàn thiện chính sách xây dựng môi trường đầu tư và pháp lý minh bạch. Đào tạo nguồn nhân lực để bổ sung đội ngũ quay phim, âm thanh, ánh sáng và diễn viên tại chỗ để sẵn sàng đáp ứng các đoàn làm phim lớn.

Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ sở vật chất, quảng bá bối cảnh Đà Nẵng để thu hút các đoàn làm phim trong và ngoài nước (tương tự cách Quảng Bình, Ninh Bình đã được đoàn làm phim Hollywood chọn làm bối cảnh cho bom tấn phim "King Kong 2" tạo nên cơn sốt du lịch khi giới thiệu cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, góp phần đưa vẻ đẹp Việt Nam ra thế giới).

Bản quyền là "chìa khóa" để mở cánh cửa công nghiệp văn hóa. Với sự chung tay của cộng đồng trong việc nói không với sản phẩm lậu và ý thức tự trọng nghề nghiệp của người nghệ sĩ, điện ảnh Đà Nẵng sẽ có đủ điểm tựa để không chỉ với phim tài liệu là thế mạnh, vắng bóng phim truyện, phim điện ảnh như hiện nay mà phát triển điện ảnh nói chung nở rộ rực rỡ trong tương lai.

Sắp tới, Liên hoan phim Châu Á Đà Nẵng lần thứ Tư (DANAFF IV), dự kiến diễn ra từ ngày 28/6 đến 04/7/2026 với chủ đề "DANAFF - Nhịp cầu từ Châu Á ra thế giới".

DANAFF IV được định hướng sẽ là liên hoan phim nghệ thuật, đồng thời là nền tảng kết nối công nghiệp điện ảnh khu vực, tiếp tục mở rộng các hoạt động chuyên môn, đào tạo và kết nối sản xuất. Hoạt động của liên hoan phim sẽ triển khai theo hướng kết hợp giữa quảng bá điện ảnh, kết nối sản xuất và đối thoại chuyên môn, góp phần mở rộng hợp tác thực chất và dài hạn cho điện ảnh Việt Nam.

Tại buổi Lễ công bố DANAFF IV, bà Nguyễn Thị Anh Thi –Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân TP Đà Nẵng – cho biết, sau ba mùa tổ chức, DANAFF đang trở thành điểm hẹn quen thuộc của những người yêu điện ảnh, là nơi hội tụ của các tài năng sáng tạo cùng những cuộc gặp gỡ, giao lưu đầy cảm hứng.

Những thành công DANAFF đạt được trong thời gian qua đã góp phần quan trọng vào quá trình hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Đà Nẵng trở thành "thành phố sự kiện", "thành phố sáng tạo", đồng thời từng bước hình thành trung tâm công nghiệp văn hóa của cả nước.

Bảo Hòa