Ngày 9/3, UBND huyện Yên Thành phối hợp với xã Đồng Thành tổ chức lễ đón bằng xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh đền Bà Chúa. Đền Bà Chúa tọa lạc giữa thung lũng của Đồng Đền, bao quanh là các dãy núi như Động Cháy, núi Chạc Địu, lèn Khe Mài, Lèn Cò... Trước mặt đền có dòng khe Vụng Chẹo chảy làm minh đương, sau lưng có động Chạc Nạng làm hậu chẩm, tạo nên thế “tọa sơn vọng thủy”. Bên phải đền có lèn Múp Măng sừng sững, bên trái là dãy núi Eo Khế uốn lượn, làm nên thế “tả thanh long, hữu bạch hổ”. Đền gồm 3 tòa: hạ điện, trung điện và thượng điện. Mặt bằng kiến trúc được sắp xếp theo kiểu chữ Tam, uy nghi cổ kính.

Di tích đền Bà Chúa được xây dựng từ thời Nguyễn, thờ thần có vị hiệu “Sơn thần Bạch Y Công chúa chân nhân”. Hiện nay, thần tích về thần tại đền Bà Chúa chưa tìm thấy tài liệu thành văn nào ghi chép nhưng lại được lưu truyền trong dân gian bằng hình thức truyền ngôn.

Khu vực làng Đồng Cò có nhiều núi non xung quanh như động Chạc Địu, động Chạc Nạng, động Cháy, lèn Búp Măng, lèn Đất, lèn Khe Mài… Lúc trời tối, người dân nơi đây thường thấy bóng một người con gái mặc áo trắng thoắt ẩn thoắt hiện, nhưng khi đến nơi tìm thì biến mất. Nhân dân vùng này thường vào rừng đốn củi, lấy gỗ, làm rẫy, khi bị thú dữ quấy phá, bóng người con gái mặc áo trắng lại xuất hiện cứu giúp. Với sự linh ứng, nhân dân đã lập đền thờ phụng cho đến tận ngày nay.

Vào những năm cuối của thế kỷ XIX, khu vực đền Bà Chúa từng là địa điểm lập đại bản doanh gắn với tên tuổi của cụ Nghè Nguyễn Xuân Ôn, Nguyễn Văn Ngợi (Tác Bảy) với những hoạt động đóng đại bản doanh, luyện tập binh đao, rèn đúc vũ khí tuyển mộ quân cơ, dấy cờ Cần Vương chống Pháp.

Tại đây hàng năm diễn ra nhiều kỳ lễ như: Lễ Nguyên đán, Thượng nguyên, Kỳ phúc, Trung nguyên… Trong đó, Lễ Kỳ phúc lớn nhất, được tổ chức vào mồng 10 tháng 2 Âm lịch để cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, đời sống mọi nhà yên vui no đủ. Đây cũng là dịp để nhân dân thể hiện tấm lòng tri ân, truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc, góp phần duy trì, phát triển những nét văn hoá tốt đẹp của địa phương, khơi dậy niềm tự hào, tình yêu quê hương xứ sở, ý thức bảo vệ các di sản văn hoá cho các thế hệ.

Đền không chỉ là nơi lưu giữ những dấu ấn quan trọng của lịch sử quê hương mà còn là biểu tượng cho tinh thần đoàn kết, truyền thống yêu nước và sự sáng tạo của bao thế hệ cha ông. 

PV