Trước tốc độ phát triển nhanh của thị trường xe điện và hạ tầng sạc tại Việt Nam, Bộ Công Thương đang lấy ý kiến đối với dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) về trụ sạc và trạm sạc xe điện. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm thiết lập bộ tiêu chí kỹ thuật thống nhất, bảo đảm an toàn, minh bạch và tạo nền tảng cho phát triển hạ tầng sạc trên phạm vi cả nước.

Hạ tầng sạc tăng tốc nhưng thiếu chuẩn thống nhất

Theo Bộ Công Thương, những năm gần đây, thị trường phương tiện điện tại Việt Nam phát triển mạnh với sự tham gia của các doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp trong nước và doanh nghiệp nhập khẩu. Song song với đó, hệ thống trụ sạc cũng mở rộng theo nhiều mô hình khác nhau, từ mạng lưới do nhà sản xuất xe đầu tư, trụ sạc tại đại lý, trụ sạc lắp đặt cho khách hàng đến mạng sạc công cộng do doanh nghiệp độc lập vận hành.

Dữ liệu tổng hợp trong hồ sơ dự thảo cho thấy, một mạng lưới lớn đã phát triển khoảng 150.000 cổng sạc, có công suất lên tới 360 kW, phủ rộng trên toàn quốc. Cùng với đó, nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước tham gia cung cấp thiết bị, phần mềm, giải pháp thanh toán, vận hành và bảo trì.

Tuy nhiên, sự đa dạng về công nghệ, chuẩn đầu nối, công suất và mô hình kinh doanh cũng đặt ra thách thức trong quản lý. Hiện nay, các yêu cầu liên quan đến trụ sạc và trạm sạc đang phân tán trong nhiều quy định về điện lực, xây dựng, phòng cháy chữa cháy, đo lường, giao thông, môi trường và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, khiến việc áp dụng thiếu đồng bộ.

 Tạo hành lang pháp lý tháo gỡ điểm nghẽn trong thực tế

Bộ Công Thương chỉ ra nhiều khó khăn đang tồn tại trong quá trình đầu tư và vận hành trạm sạc.

Trước hết, chưa có văn bản kỹ thuật thống nhất để phân định rõ yêu cầu đối với bản thân trụ sạc và yêu cầu đối với toàn bộ trạm sạc sau khi lắp đặt. Điều này khiến chủ đầu tư, đơn vị thiết kế, đơn vị thi công và cơ quan địa phương gặp lúng túng khi xác định các tiêu chí về mặt bằng, ô sạc, tổ chức giao thông, nền móng, thoát nước hay khoảng cách an toàn.

Bên cạnh đó, việc lựa chọn cấp điện áp, tính toán công suất, đấu nối, đo đếm điện năng và quản lý phụ tải vẫn chưa có hướng dẫn tích hợp dành riêng cho trạm sạc.

Các yêu cầu về thiết bị bảo vệ dòng rò (RCD), bảo vệ quá dòng, chống sét, nối đất, ngắt điện khẩn cấp hay phát hiện dòng dư một chiều cũng cần được áp dụng thống nhất giữa trụ sạc và hệ thống phân phối điện.

Ngoài yếu tố điện, công tác phòng cháy chữa cháy, biển cảnh báo, nội quy vận hành, điều kiện dừng khai thác khi xảy ra sự cố và quy trình phối hợp xử lý sự cố cũng cần được quy định rõ ràng hơn.

Đối với các trạm sạc công cộng, Bộ Công Thương cho rằng việc vận hành ngày càng phụ thuộc vào phần mềm, hệ thống truyền thông và nền tảng thanh toán. Vì vậy, cần bổ sung yêu cầu tối thiểu về đồng bộ thời gian, phân quyền truy cập, nhật ký hệ thống, lưu trữ dữ liệu, sao lưu và bảo vệ thông tin.

 Đề xuất quy định kỹ thuật toàn diện

Theo dự thảo, trạm sạc xe điện phải bảo đảm an toàn điện, an toàn phòng cháy chữa cháy và an toàn cho người sử dụng trong toàn bộ vòng đời của công trình, từ thiết kế, thi công, lắp đặt, nghiệm thu đến vận hành, bảo trì, cải tạo và chấm dứt khai thác.

Trạm sạc phải được thiết kế đồng bộ giữa hệ thống cấp điện, hệ thống phân phối điện, trụ sạc, hệ thống bảo vệ, nối đất, chống sét, giám sát, điều khiển, chiếu sáng, biển báo và tổ chức giao thông nội bộ.

Dự thảo cũng yêu cầu trạm sạc phải có khả năng phát hiện, cảnh báo và cô lập sự cố, đồng thời bảo đảm ngắt điện tự động hoặc bằng tay khi xảy ra cháy, rò điện, ngập nước, quá nhiệt hoặc các tình huống nguy hiểm khác.

Các thiết bị, vật liệu và phụ kiện sử dụng trong trạm phải phù hợp với điều kiện môi trường lắp đặt như nhiệt độ, độ ẩm, mưa nắng, bụi, rung động và nguy cơ va chạm của phương tiện.

 Quy định cụ thể về ô sạc và giao thông nội bộ

Một điểm đáng chú ý trong dự thảo là việc đưa ra các yêu cầu cụ thể đối với bố trí không gian của trạm sạc.

Theo đó, đường giao thông bên trong trạm phải có chiều rộng tối thiểu 3,5 m đối với một làn xe và 6 m đối với hai làn xe.

Đối với khu vực sạc ô tô tại không gian công cộng, mỗi ô sạc có kích thước tối thiểu 2,5 x 5 m. Trường hợp cải tạo trên nền hiện trạng đã có vạch sơn, chiều rộng ô sạc được phép từ 2,3 m trở lên.

Nếu ô sạc bố trí sát tường hoặc vật cản cố định, khoảng cách từ mép vạch sơn đến vật cản không được nhỏ hơn 0,5 m, trừ trường hợp có giải pháp kỹ thuật tương đương bảo đảm thao tác và bảo trì an toàn.

Trụ sạc có thể được bố trí cạnh ô đỗ, giữa hai ô đỗ, trên tường hoặc trên vỉa hè. Tuy nhiên, khi lắp trên vỉa hè, phải bảo đảm đủ không gian thông thủy liên tục cho người đi bộ theo quy chuẩn hạ tầng kỹ thuật, đồng thời không để cáp sạc cắt ngang lối đi hoặc bị kéo căng gây mất an toàn.

 Tạo nền tảng cho thị trường xe điện phát triển

Bộ Công Thương nhấn mạnh, quy chuẩn mới không thay thế các quy định chuyên ngành hiện hành mà đóng vai trò là đầu mối kết nối các yêu cầu về điện lực, xây dựng, phòng cháy chữa cháy, đo lường và quản lý dữ liệu.

Việc ban hành QCVN được kỳ vọng sẽ giúp các cơ quan quản lý, doanh nghiệp điện lực, tổ chức chứng nhận, chủ đầu tư và doanh nghiệp sản xuất áp dụng thống nhất các tiêu chí kỹ thuật, giảm cách hiểu khác nhau và hạn chế phát sinh thủ tục không cần thiết.

Đồng thời, việc lấy các tiêu chuẩn quốc tế và tiêu chuẩn Việt Nam làm nền tảng cũng sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước chủ động thiết kế, thử nghiệm, chứng nhận sản phẩm, nâng cao chất lượng và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng thiết bị, dịch vụ sạc xe điện. Hiện dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trụ sạc và trạm sạc xe điện đang được Bộ Công Thương tiếp tục lấy ý kiến trên Cổng Thông tin điện tử của Bộ trước khi hoàn thiện và ban hành.    

Đinh Điệp