Hướng tới thống nhất đầu mối quản lý sở hữu trí tuệ

Bộ Khoa học và Công nghệ đang đề xuất sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ nhằm thể chế hóa chủ trương hoàn thiện thể chế, đổi mới tổ chức bộ máy, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh, đồng thời bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ.

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là chuyển chức năng quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ.

Theo quy định hiện hành, Bộ Khoa học và Công nghệ chịu trách nhiệm trước Chính phủ về quản lý nhà nước trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ và trực tiếp quản lý quyền sở hữu công nghiệp, còn Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý quyền đối với giống cây trồng. Cách phân công này từng phù hợp với bối cảnh khi Luật được ban hành, nhưng theo Bộ Khoa học và Công nghệ, mô hình quản lý phân tán hiện nay đã bộc lộ những hạn chế khi hệ sinh thái đổi mới sáng tạo ngày càng phát triển.

Bảo hộ giống cây trồng có nhiều điểm tương đồng với sở hữu công nghiệp

Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, về bản chất pháp lý, quyền đối với giống cây trồng là một dạng quyền sở hữu trí tuệ có nhiều đặc điểm gần với quyền sở hữu công nghiệp.

Quá trình xác lập quyền đối với giống cây trồng cũng được thực hiện thông qua các bước như đăng ký, thẩm định hình thức, thẩm định nội dung, cấp văn bằng bảo hộ, duy trì hiệu lực, chuyển giao và bảo vệ quyền.

Các tiêu chí để được bảo hộ, gồm tính mới, tính khác biệt, tính đồng nhất và tính ổn định, cũng là những tiêu chí đánh giá mang tính kỹ thuật, có nhiều nét tương đồng với việc thẩm định sáng chế.

Theo cơ quan soạn thảo, nhiều quốc gia trên thế giới đã tổ chức quản lý bảo hộ giống cây trồng theo hướng gắn với cơ quan sở hữu trí tuệ hoặc cơ quan quản lý đổi mới sáng tạo nhằm thống nhất quá trình xác lập, khai thác và bảo vệ quyền.

Tận dụng hạ tầng số và cơ sở dữ liệu sẵn có 

Bộ Khoa học và Công nghệ hiện đang quản lý hệ thống xác lập quyền sở hữu công nghiệp, cơ sở dữ liệu quốc gia về sở hữu công nghiệp, hạ tầng số phục vụ tiếp nhận và xử lý đơn đăng ký, cùng đội ngũ chuyên môn về thẩm định.

Theo dự thảo, việc chuyển giao chức năng quản lý sẽ giúp tận dụng hiệu quả các nền tảng kỹ thuật, cơ sở dữ liệu và nguồn nhân lực hiện có, tạo sự thống nhất trong quản lý hoạt động xác lập quyền sở hữu trí tuệ, thúc đẩy chuyển đổi số và giảm đầu mối quản lý.

Cơ quan soạn thảo cũng nhận định rằng hoạt động bảo hộ giống cây trồng hiện chưa gắn kết chặt chẽ với hệ sinh thái khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa tài sản trí tuệ. Trong bối cảnh công nghệ sinh học, công nghệ gen và dữ liệu số ngày càng đóng vai trò quan trọng trong nông nghiệp hiện đại, cơ chế quản lý cần chuyển từ tư duy quản lý sản xuất ngành sang quản trị tài sản trí tuệ.

Về quá trình chuẩn bị, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có Công văn ngày 27/4/2026 gửi Bộ Khoa học và Công nghệ thống nhất trao đổi về việc chuyển giao nhiệm vụ quản lý nhà nước trong lĩnh vực bảo hộ giống cây trồng. Tiếp đó, Báo cáo số 4568/BC-BNNMT ngày 9/5/2026 xác định việc chuyển giao cùng thẩm quyền giải quyết 8 thủ tục hành chính sẽ được xử lý tổng thể trong quá trình sửa đổi Luật.

Trên cơ sở đó, dự thảo đề xuất sửa đổi Điều 11 của Luật theo hướng giao Bộ Khoa học và Công nghệ thực hiện quản lý nhà nước đối với quyền đối với giống cây trồng.

Cắt giảm nhiều thủ tục hành chính

Song song với việc sắp xếp đầu mối quản lý, dự thảo Luật cũng đưa ra nhiều đề xuất nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất bãi bỏ quy định về đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp, đồng thời bỏ các điều kiện đối với tổ chức cung cấp dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ và các điều kiện đối với giám định viên sở hữu công nghiệp cũng như giám định viên quyền đối với giống cây trồng.

Đối với lĩnh vực giống cây trồng, nhiều quy định chi tiết về thành phần hồ sơ, trình tự thẩm định, khảo nghiệm kỹ thuật và phục hồi hiệu lực bằng bảo hộ được lược bỏ khỏi Luật, chỉ giữ lại những nguyên tắc cơ bản và giao Chính phủ quy định cụ thể.

Một thay đổi đáng chú ý khác là thời hạn công bố đơn đăng ký bảo hộ giống cây trồng được đề xuất rút ngắn từ 90 ngày xuống còn 30 ngày, góp phần đẩy nhanh quá trình xử lý hồ sơ.

Không thành lập thêm tổ chức mới

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, việc tập trung đầu mối quản lý sẽ tạo điều kiện thống nhất trong xây dựng chính sách, hoàn thiện pháp luật, phát triển cơ sở dữ liệu và cung cấp dịch vụ công về sở hữu trí tuệ.

Việc kết nối và khai thác hiệu quả các nền tảng số được kỳ vọng sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, giảm chi phí hành chính và cải thiện chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Cơ quan soạn thảo cũng đánh giá quá trình chuyển giao có thể phát sinh yêu cầu về nhân lực, cơ sở dữ liệu và quy trình nghiệp vụ trong giai đoạn đầu, nhưng các tác động này chủ yếu mang tính ngắn hạn và có thể kiểm soát bằng lộ trình phù hợp, bảo đảm không làm gián đoạn việc tiếp nhận, xử lý đơn đăng ký và cấp bằng bảo hộ giống cây trồng.

Đáng chú ý, việc triển khai các quy định mới được xác định sẽ không làm phát sinh tổ chức hành chính mới thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ, đồng thời không làm tăng biên chế hưởng lương từ ngân sách nhà nước.    

Quỳnh Trang