Vừa qua, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ. Đây là dự án luật được xây dựng theo hướng đơn giản hóa thủ tục, giảm điều kiện kinh doanh và thống nhất đầu mối quản lý nhà nước trong một số lĩnh vực sở hữu trí tuệ.

Bỏ nhiều thủ tục liên quan đến giám định, chuyển nhượng

Trình bày tờ trình của Chính phủ, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh cho biết việc sửa đổi luật nhằm luật hóa các chính sách cải cách đang được thực hiện, qua đó bảo đảm tính liên tục và thống nhất của hệ thống pháp luật.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, hiện một số chính sách về sở hữu trí tuệ đang được thực hiện theo Nghị quyết số 66.17/2026/NQ-CP và Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP của Chính phủ. Trong đó, dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ đã được đưa ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện; thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp được bãi bỏ và việc thay đổi thông tin chủ văn bằng bảo hộ do chuyển nhượng được thực hiện thông qua thủ tục sửa đổi văn bằng.

Từ những thay đổi này, dự thảo Luật đề xuất bãi bỏ tổng cộng 18 thủ tục hành chính. Trong số đó có 16 thủ tục liên quan đến cấp, cấp lại, thu hồi giấy chứng nhận tổ chức giám định sở hữu trí tuệ và thẻ giám định viên sở hữu trí tuệ. Hai thủ tục còn lại liên quan đến đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng.

Cùng với việc cắt giảm thủ tục, dự thảo đề xuất bỏ 5 điều kiện kinh doanh đối với tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ, gồm một điều kiện đối với tổ chức và bốn điều kiện đối với cá nhân. Thay cho cơ chế điều kiện kinh doanh, dự thảo định hướng quản lý hoạt động này thông qua nghĩa vụ thông báo, tạo cơ sở cho cơ quan quản lý thực hiện thanh tra, kiểm tra.

Chuyển từ đăng ký hợp đồng sang sửa đổi văn bằng

Một nội dung đáng chú ý khác là cách thức xử lý việc chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ.

Theo dự thảo, thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng sẽ được bãi bỏ. Khi phát sinh chuyển nhượng, việc thay đổi thông tin chủ văn bằng bảo hộ sẽ được thực hiện thông qua thủ tục sửa đổi văn bằng.

Cách tiếp cận này nhằm loại bỏ một thủ tục riêng trong quá trình chuyển nhượng, đồng thời vẫn duy trì cơ chế cập nhật thông tin chủ sở hữu đối với những quyền được xác lập thông qua đăng ký.

Đối với dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ, dự thảo không tiếp tục đặt ra điều kiện kinh doanh đối với tổ chức, cá nhân. Các quy định về nghĩa vụ, trình tự và thủ tục thực hiện hoạt động giám định dự kiến được quy định tại văn bản dưới luật, làm cơ sở cho công tác quản lý, thanh tra và kiểm tra.

Theo cơ quan soạn thảo, việc điều chỉnh này cũng nhằm bảo đảm sự thống nhất với Luật Đầu tư, sau khi dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ đã được loại khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra lưu ý việc cắt giảm phải mang tính thực chất. Theo báo cáo thẩm tra sơ bộ, những yêu cầu đã được bỏ khỏi luật không nên được đưa trở lại trong văn bản dưới luật dưới dạng điều kiện, hồ sơ hoặc thủ tục khác. Đồng thời, cần làm rõ cơ chế hậu kiểm và xử lý vi phạm sau khi bỏ điều kiện kinh doanh.

Đề xuất chuyển quản lý quyền đối với giống cây trồng

Dự thảo Luật cũng đưa ra phương án chuyển trách nhiệm quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ.

Theo Thứ trưởng Hoàng Minh, việc thống nhất đầu mối được kỳ vọng giúp sử dụng chung nguồn lực, hạ tầng số và cơ sở dữ liệu sở hữu trí tuệ, đồng thời gắn hoạt động bảo hộ giống cây trồng với hệ sinh thái khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa tài sản trí tuệ.

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết đã phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng phương án chuyển giao. Việc này sẽ bao gồm kế thừa hồ sơ, kết quả thẩm định, khảo nghiệm, phí, lệ phí và các kết quả xử lý trước đó.

Nguyên tắc được đặt ra là quá trình chuyển giao không làm gián đoạn việc giải quyết hồ sơ và không yêu cầu tổ chức, cá nhân thực hiện lại thủ tục chỉ vì thay đổi cơ quan quản lý.

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành phương án thống nhất đầu mối, nhưng đề nghị tiếp tục rà soát các quy định có liên quan, trong đó có Luật Trồng trọt, nhằm tránh phát sinh mâu thuẫn, chồng chéo trong quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng.

Cơ quan thẩm tra cũng lưu ý việc chuyển giao cần bảo đảm kế thừa năng lực chuyên môn, hồ sơ và kết quả công việc đã thực hiện, tránh làm gián đoạn quá trình xử lý quyền của tổ chức, cá nhân.

Yêu cầu cải cách phải gắn với năng lực thực thi

Tại phiên họp, các ý kiến thẩm tra cho rằng việc sửa đổi cần tiếp tục bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật và các cam kết quốc tế của Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực bảo hộ giống cây trồng.

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng lưu ý việc cắt giảm thủ tục cần đi cùng với đầu tư nhân lực, hạ tầng công nghệ và kết nối dữ liệu. Việc rút ngắn quy trình phải bảo đảm chất lượng thẩm định và xác lập quyền sở hữu trí tuệ.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ hiện tập trung vào ba nhóm vấn đề chính, gồm đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh và thống nhất đầu mối quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng.

Theo hồ sơ được trình tại phiên họp, dự án Luật sửa đổi, bổ sung 18/222 điều của Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành. Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, rà soát tính thống nhất với các luật liên quan và hệ thống văn bản hướng dẫn trước khi trình Quốc hội xem xét theo quy định.

TH