Đây là nhận định của TS. Yulia Tregubova (Trưởng Chương trình Tiếng Anh học thuật, Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam - BUV) về kỳ thi năm nay.

Theo Tiến sĩ Yulia Tregubova, đề thi năm nay nhìn chung có cấu trúc và các nhóm kỹ năng khá tương đồng với năm ngoái nhưng có phần thách thức hơn đôi chút. Sự thay đổi này đến từ việc lựa chọn từ vựng và sự nhấn mạnh sâu hơn vào các kỹ năng học thuật giao thoa với tư duy phản biện như tính mạch lạc (coherence), tính liên kết (cohesion), suy luận (inference), nhận diện lập trường của tác giả (stance identification) và tóm tắt (summarising). Điểm nổi bật nhất của đề thi là tăng cường các văn bản mang tính học thuật cao, tiêu biểu là bài đọc về chủ đề kinh tế môi trường. Dạng văn bản này giúp học sinh sớm tiếp cận với thể loại, từ vựng và cấu trúc ngôn ngữ phức tạp vốn có trong môi trường đại học.

Chuyên gia từ BUV nhận định, cách tiếp cận này giúp chuẩn bị tốt hơn cho thành công của học sinh ở bậc đại học, đặc biệt trong các môi trường đào tạo bằng tiếng Anh (EMI) hoặc giáo dục xuyên quốc gia (TNE) đang ngày càng phổ biến. Đề thi không chỉ kiểm tra khả năng tiếp nhận, phân tích thông tin qua văn bản mà còn đánh giá năng lực thực hiện điều đó bằng ngoại ngữ. Tuy nhiên, bà cũng lưu ý một số dạng văn bản trong đề thi chưa thực sự gắn với nhu cầu học tập tương lai và chưa mang tính học thuật rõ nét. Dưới góc nhìn chuyên môn, học sinh chuyển tiếp lên đại học sẽ được hưởng lợi nhiều hơn nếu được tiếp cận trực tiếp với các dạng văn bản thực tế ở bậc học cao hơn.

Đáng chú ý, Tiến sĩ Yulia Tregubova đã thẳng thắn chỉ ra điểm hạn chế lớn nhất của đề thi hiện nay là hoàn toàn tập trung vào kỹ năng tiếp nhận (receptive skills) thay vì tạo lập ngôn ngữ (productive skills). Bài thi mới chỉ dừng lại ở việc kiểm tra xem học sinh có thể nhận diện và hiểu thông tin hay không, chứ chưa đánh giá được khả năng tạo ra sản phẩm ngôn ngữ. Trong khi đó, môi trường đại học đòi hỏi sinh viên phải biết cách trình bày ý tưởng có cấu trúc, xây dựng lập luận, đưa ra bằng chứng và bảo vệ quan điểm.

Đặc biệt, kỹ năng viết học thuật để làm bài tập hay nghiên cứu là một năng lực cần thời gian dài để rèn luyện, ngay cả với người sử dụng tiếng Anh từ nhỏ. Chuyên gia cho rằng, việc nhiều trường THPT hiện nay tập trung quá mức vào luyện thi IELTS có thể không mang lại kết quả tốt cho học sinh đối với dạng đề năm nay. Bản chất của các bài luận IELTS thường khá cứng nhắc và chủ yếu phục vụ cho một kỳ thi, chưa thực sự chuẩn bị cho học sinh khả năng viết thực tế để đáp ứng các yêu cầu khắt khe ở giảng đường đại học. Từ đó, bà đề xuất việc bổ sung một thành phần đánh giá kỹ năng tạo lập ngôn ngữ, chẳng hạn như một bài luận ngắn vào kỳ thi tốt nghiệp THPT giống như giai đoạn trước năm 2016, sẽ giúp bài thi toàn diện hơn và thu hẹp khoảng cách giữa giáo dục phổ thông và đại học.

Dự đoán về phổ điểm năm nay, Trưởng Chương trình Tiếng Anh học thuật BUV nhận định kết quả sẽ phụ thuộc lớn vào điều kiện, nguồn lực của từng trường và mức độ tiếp xúc tiếng Anh của học sinh. Do nhiều kỹ năng học thuật xuất hiện trong đề thi như suy luận, diễn giải lại ý (paraphrasing), tóm tắt hiện chưa được giảng dạy rộng rãi hoặc chưa được đào tạo bài bản tại các trường THPT công lập, những học sinh ở vùng sâu vùng xa hoặc thiếu sự chuẩn bị chuyên sâu về các kỹ năng này chắc chắn sẽ gặp nhiều thách thức để đạt điểm số cao.

PV