Quy mô nhỏ, hình thành từ lâu

Theo thống kê của Sở Công Thương, thành phố hiện có 342 chợ, trong đó 3 chợ đầu mối nông sản, 6 chợ hạng 1, 40 chợ hạng 2 và 293 chợ hạng 3. Về mô hình quản lý, có 296 chợ do nhà nước đầu tư, quản lý và 46 chợ do hợp tác xã, doanh nghiệp đầu tư, quản lý.

Những năm qua, UBND thành phố Hải Phòng và tỉnh Hải Dương (trước đây) ban hành nhiều văn bản chỉ đạo nhằm tăng cường quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ, từng bước phát triển hạ tầng thương mại, phục vụ nhu cầu trao đổi, mua bán hàng hóa của người dân. Doanh thu bán lẻ qua hệ thống chợ thường xuyên chiếm hơn 50% tổng mức bán lẻ của địa phương và chợ vẫn là kênh tiêu thụ chủ lực nông sản sản xuất trong vùng.

Cũng theo báo cáo của Sở Công Thương, hệ thống cơ sở vật chất chợ trên địa bàn thành phố đang trong tình trạng kém phát triển. Ngoại trừ một số chợ được đầu tư bằng nguồn xã hội hóa với quy mô tương đối hiện đại, kiên cố, còn lại phần lớn quy mô nhỏ, hình thành từ lâu, cơ sở hạ tầng xuống cấp.

Trong cơ cấu giá dịch vụ sử dụng diện tích bán hàng tại chợ áp dụng mô hình giao cho tổ quản lý (hoặc cá nhân) quản lý và khoán thu, nên nguồn thu từ chợ không đủ để nâng cấp, sửa chữa lớn. Kinh phí dành cho đầu tư, tu bổ chợ còn hạn hẹp.

Đáng chú ý, quy hoạch, phát triển mạng lưới chợ còn nhiều bất cập. Trước tháng 7/2025, hệ thống chợ trên địa bàn Hải Phòng và Hải Dương (trước khi hợp nhất đơn vị hành chính) phát triển tương đối ổn định. Tuy nhiên, tại một số địa phương còn tình trạng họp chợ tự phát, không theo quy hoạch. Trong khi đó, có những chợ được đầu tư xây dựng lớn, nhưng lại khó thu hút tiểu thương vào kinh doanh do vị trí chưa phù hợp, xa khu dân cư hoặc bất tiện giao thông.

Một trong những “nút thắt” lớn hiện nay là nguồn lực tài chính cho đầu tư, nâng cấp chợ. Mô hình chợ do doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư, quản lý có mức thu giá dịch vụ cao, chất lượng dịch vụ tương xứng, cho phép doanh nghiệp chủ động về tài chính, hiệu quả hơn trong thu - chi và có tích lũy để tái đầu tư. Mô hình chợ do nhà nước đầu tư, hiện giao cho UBND cấp xã hoặc Ban Quản lý dự án khu vực quản lý, có mức giá dịch vụ thấp hơn, nhưng chất lượng dịch vụ hạn chế, nguồn thu thấp, thậm chí một số chợ thu không đủ bù chi.

Công tác bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy tại các chợ cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Dù đa số chợ niêm yết nội quy, tuyên truyền trên loa phát thanh, song việc huấn luyện nghiệp vụ phòng cháy, chữa cháy mới chỉ dừng ở lực lượng cơ sở, chưa mở rộng tới đông đảo tiểu thương.

Hệ thống điện tại quầy hàng trong nhiều chợ xuống cấp. Các chợ tuy đã có khu vực kinh doanh riêng biệt, bảo đảm an toàn thực phẩm, tổ chức thu gom rác thải, tiêu độc khử trùng định kỳ, song công tác kiểm tra, giám sát chưa thường xuyên, chủ yếu theo đợt, thiếu tính bền vững.

Phát triển chợ bền vững

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ nhiều phía. Phần lớn chợ được hình thành, xây dựng từ lâu, đến nay, cơ sở vật chất hạ tầng xuống cấp, nguồn thu từ chợ thấp nên không đủ nguồn lực tài chính để đầu tư, cải tạo lớn. Trong khi đó, theo quy định tại Nghị định số 02/2003/NĐ-CP và Nghị định số 114/2009/NĐ-CP của Chính phủ, ngân sách nhà nước chỉ được hỗ trợ đầu tư cho các chợ ở khu vực nông thôn, khiến việc cải tạo chợ tại khu vực khác gặp nhiều vướng mắc.

Chợ Đoàn Thượng ở xã Gia Phúc sau khi được sửa chữa, nâng cấp khang trang hơn, thu hút thêm tiểu thương, công tác phòng cháy, chữa cháy và vệ sinh môi trường được duy trì. Tuy nhiên, ông Đặng Văn Thanh, Trưởng Phòng Kinh tế xã Gia Phúc thông tin, vẫn còn một số chợ trên địa bàn xã đã hình thành từ lâu, hạ tầng chưa đồng bộ, một số vị trí chưa có quy hoạch chi tiết, gây khó khăn cho việc định hướng, đầu tư lâu dài.

Cán bộ trực tiếp làm công tác quản lý chợ còn mỏng, phải kiêm nhiệm và kỹ năng còn hạn chế. Cơ cấu mặt hàng tại các chợ còn đơn giản, chưa gắn với tiêu thụ mang tính liên kết vùng.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Chấn Hưng thông tin, sau sắp xếp, sáp nhập, trên địa bàn xã có 2 chợ là Nam Hưng và Bắc Hưng, cách nhau khoảng 500 m. Chính quyền địa phương đang nghiên cứu định hướng sắp tới quy hoạch thành 1 khu chợ, kèm theo một số chính sách miễn phí như gửi xe, thuê ki ốt trong thời gian đầu để tạo thói quen cho tiểu thương và người dân.

Cuối tháng 11 vừa qua, đoàn giám sát của Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND thành phố Hải Phòng giám sát chuyên đề về phát triển và quản lý chợ trên địa bàn thành phố. Qua giám sát, đoàn đề nghị chính quyền các địa phương tiếp tục triển khai thực hiện Nghị định số 60/2024/NĐ-CP của Chính phủ về phát triển và quản lý chợ, công bố phân hạng chợ, xây dựng phương án dịch vụ, kế hoạch phát triển chợ, xây dựng phương án chuyển đổi mô hình quản lý đối với từng chợ.

Trong đó, nghiên cứu chuyển đổi mô hình doanh nghiệp, hợp tác xã quản lý cần tuân thủ các quy định của pháp luật về đấu thầu, đấu giá.

Thời gian tới, Sở Công Thương phối hợp chặt chẽ địa phương, sở, ngành liên quan rà soát quy hoạch, phát triển mạng lưới chợ, xem xét bố trí vị trí quy hoạch hợp lý, tránh xung đột giao thông, bảo đảm mỹ quan và vệ sinh môi trường; phối hợp Sở Xây dựng để lồng ghép, quy hoạch mạng lưới chợ vào quy hoạch chung của thành phố.

Ngày 18/12, UBND thành phố Hải Phòng ban hành Quyết định số 237/2025/QĐ-UBND quy định một số nội dung về phát triển và quản lý chợ trên địa bàn, trong đó làm rõ việc phân cấp quản lý, nội quy chợ, quản lý điểm kinh doanh và quy trình chuyển đổi mô hình quản lý, khai thác chợ do Nhà nước đầu tư.

UBND cấp xã chịu trách nhiệm quản lý nhà nước đối với toàn bộ hoạt động chợ trên địa bàn theo Nghị định số 60/2024/NĐ-CP; đồng thời quản lý, khai thác hoặc giao đơn vị sự nghiệp công lập khai thác tài sản kết cấu hạ tầng chợ được đầu tư từ ngân sách nhà nước. Thành phố cũng khuyến khích các địa phương chuyển đổi từ mô hình trực tiếp khai thác sang cho doanh nghiệp, hợp tác xã thuê quyền khai thác hoặc nhận chuyển nhượng có thời hạn quyền khai thác tài sản kết cấu hạ tầng chợ.

Huyền Trang