Để có thành công ấy không thể không nhắc đến bà Hồ Thị Hoa (SN 1954) - người đã chèo lái con thuyền Thiên Hương gần 50 năm qua.

Từ nước mắt yêu nghề đến thương hiệu lớn

Từ đầu cầu Gia Hội nhìn xuống đường Chi Lăng, bảng hiệu Thiên Hương nổi bật giữa khu phố cổ của Huế. Trong cửa hàng, khách ra vào liên tục, người mua vài hộp, người chất cả thùng mang đi xa. Mùi mè rang, mạch nha, đậu phộng quyện thơm trong không gian hương vị rất riêng của Huế.

Bên tách trà nóng và đĩa mè xửng, bà Hồ Thị Hoa bắt đầu câu chuyện về hành trình xây dựng thương hiệu của mình.

Bà là con dâu trong một gia đình có truyền thống nghề làm mè xửng từ năm 1940. Bà Hoa kiên định giữ nghề gia truyền, phát triển thương hiệu riêng. Khi mới 20 tuổi, cô gái Hồ Thị Hoa năm đó đã táo bạo từ bỏ việc làm công ăn lương văn phòng ổn định để bước vào thương trường.

“Sau giải phóng, tôi không đi làm ở xí nghiệp nữa mà nghĩ phải tự gây dựng sự nghiệp riêng. Lúc đó vừa làm vợ, nuôi 4 đứa con nhỏ, cam go lắm chứ không đơn giản để có ngày hôm nay”, bà Hoa nhớ lại.

Khi bắt đầu bước vào nghề kinh doanh, điều đầu tiên bà nghĩ tới là một cái tên để gọi, để người tiêu dùng ghi nhớ. “Tôi nghĩ chữ ‘Thiên’ là trời, ‘Hương’ là hương vị. Thiên Hương nghĩa là ‘hương vị của trời’. Tôi cũng nghĩ nếu mình làm đúng, làm bằng cái tâm thì trời sẽ thương”, bà Hoa kể lại.

Năm 1978, thương hiệu Thiên Hương ra đời. Có chồng luôn là điểm tựa tinh thần trong suốt hành trình gây dựng Thiên Hương, nhưng ông cũng bận bịu công việc ở xí nghiệp bánh kẹo Bình Trị Thiên. Lúc này, để tìm một chỗ đứng trên thị trường, chưa có nhân viên thị trường, kế toán như bây giờ, bà Hoa bươn chải một mình từ chọn thu mua nguyên liệu, sản xuất, chào hàng, giao hàng và thu tiền,...

Từ năm 1979 – 1980, mỗi nơi chỉ mới nhận dăm gói Thiên Hương ký gửi. Sáng bà chở hàng đi bỏ mối, chiều lại tất tả đi thu tiền. Có lần, đến đại lý thu tiền, người bán ôm trả lại năm gói mè xửng vì không bán được.

“Lúc đó tôi bật khóc luôn. Người ta thấy mình rơi nước mắt cũng động lòng thương. Tôi nói thôi cứ để đó, mai bán được thì lấy sau”, bà Hoa hồi tưởng lại.

Công thức mè xửng gia truyền vốn được truyền lại từ ba chồng của bà Hoa – chủ một thương hiệu mè xửng, người từng là thợ chính của thương hiệu mè xửng Song Hỷ vang danh một thời. Nhưng theo bà Hoa, có công thức ngon thôi chưa đủ. “Tinh túy không phải chỉ là làm cho đẹp mắt. Tinh túy là nguyên liệu phải chuẩn, làm thật vệ sinh, mỗi công đoạn đều được kiểm soát thật kỹ”, bà Hoa kể.

Nghề làm mè xửng nhìn đơn giản nhưng khó nhất nằm ở khâu chọn nguyên liệu, nấu, cắt. Nấu phải biết tiết chế lửa. Hai tiếng đứng bên chảo kẹo, lúc nào lửa lớn, lúc nào lửa nhỏ đều phải canh. Nếu thúc lửa nhanh thì kẹo đổi màu, ăn không ngon nữa. Mè xửng ngon phải đạt độ dẻo nhưng không dính, ngọt nhưng không gắt.

Những năm đầu, mọi công đoạn gần như làm thủ công. Khi bán được khoảng 2 chảo kẹo mỗi ngày, bà Hoa mới thuê thêm thợ, đầu tư máy đánh kẹo nhưng nhiều công đoạn quan trọng vẫn làm bằng tay. Khoảng năm 2014, Thiên Hương đầu tư thêm hệ thống nồi hơi thay cho nấu trực tiếp bằng lửa để giữ độ thanh của đường. Đó cũng là bước ngoặt lớn trong công nghệ sản xuất của thương hiệu kẹo mè xửng lớn nhất Huế hiện nay.

“Nấu bằng hơi lâu hơn, tốn hơn nhưng kẹo ngon hơn”, bà Hoa nói. Thức thời trước thị hiếu của người tiêu dùng, cùng với kẹo dẻo truyền thống, kẹo mè xửng giòn chủ lực, Thiên Hương còn cải tiến với nhiều cách thức đóng gói, khối lượng khác nhau.

“Sao Vàng Đất Việt” và giá trị không đo bằng tiền

Năm 2003, Thiên Hương được trao giải thưởng “Sao Vàng Đất Việt” – một cột mốc mà bà Hoa xem là phần thưởng tinh thần lớn nhất sau nhiều năm gian nan. “Đến nay, tôi vẫn rất trân trọng đem cất bằng khen và tiền thưởng vào tủ. Bao nhiêu cực khổ mới có ngày được ghi nhận. Những giá trị đó không thể đo bằng tiền”, bà xúc động.

Từ một cơ sở gia đình nhỏ ở Gia Hội, Thiên Hương dần phát triển thành công ty, mở nhà máy tại Cụm công nghiệp An Hòa (P. An Hòa) hàng ngàn m2. Với bà Hoa, điều quan trọng nhất vẫn là giữ được hương vị riêng của chất lượng từ những loại nông sản tinh sạch. “Khách hàng có thể chưa chấp nhận ngay sản phẩm mới, nhưng chất lượng thì không thể chờ được chấp nhận mới làm”, bà Hoa mỉm cười.

Dù mua một gói hay một trăm gói, đến Thiên Hương người tiêu dùng vẫn được tư vấn và tiếp đón như nhau. Những điều nho nhỏ đó làm nên thương hiệu lớn, để khi có ai đến Huế được hỏi muốn ăn hàng mè xửng “rin”, chính gốc thì đến Thiên Hương trên đường Chi Lăng.

Kiên quyết chống hàng giả

Có thời điểm, thương hiệu Thiên Hương bị làm giả từ tên gọi đến bao bì, nhãn mác tại Hà Đông. Bà Hoa cho biết đó không phải ai xa lạ mà chính là một người bạn hàng bán mạch nha cho Thiên Hương. Mạch nha của họ ngon, nhưng khi vào Huế giao nguyên liệu, họ thấy Thiên Hương bán đắt khách quá bèn nghĩ có thể chuyển sang nghề làm kẹo.

“Mè xửng Thiên Hương nổi tiếng và đã có nhiều người bạn, khách hàng thân thương khắp mọi miền. Chính họ đã thông tin cho tôi biết ở Hà Đông đang có người làm mè xửng sử dụng thương hiệu Thiên Hương”, bà Hoa kể lại.

Người phụ nữ nhỏ nhẹ, mềm mỏng ấy trước việc tài sản trí tuệ tâm huyết của đời mình bị xâm phạm đã hành động bản lĩnh. Bà Hoa cho người đặt hàng từ cơ sở sản xuất hàng giả Thiên Hương ở Hà Đông và hẹn ngày tới lấy. Bà chủ Thiên Hương phối hợp cùng lực lượng quản lý thị trường và công an kinh tế bắt quả tang cơ sở làm giả. Lúc này bà Hoa trình ra chứng nhận bảo hộ nhãn hiệu độc quyền mè xửng “Thiên Hương”. Cơ sở này bị đề nghị xử phạt 30 triệu đồng và buộc tiêu hủy toàn bộ số hàng, nhãn mác làm giả.

Đây là cả một gia tài lớn vào thời điểm năm 2001 bởi lúc bấy giờ số tiền phạt 30 triệu đồng đó nếu quy đổi bằng vàng có thể mua được hàng chục chỉ. Vì thế bà chỉ yêu cầu họ tiêu hủy toàn bộ nhãn giả và từ sau đừng làm nữa là được.

Khoảng 2 két nhãn giả được đốt ngay trước mặt bà Hoa và lực lượng chức năng. Bà Hoa giữ lời và không tiếp tục khiếu nại. Sau câu chuyện ấy, họ dần chuyển sang nghề làm bao bì tới nay.

Người phụ nữ ấy hiểu hơn ai hết rằng thương hiệu không chỉ nằm ở cái tên hay logo đã đăng ký sở hữu trí tuệ, mà nằm ở uy tín gây dựng bằng nhiều chục năm. Nhưng thương hiệu phải được bảo hộ để yên tâm phát triển mà không sợ bị đánh cắp.

“Người ta có thể sao chép tên, logo nhưng không sao chép được tinh thần và tâm huyết, ý tưởng mình đã gửi vào từng phông chữ, từng chữ, từng ký hiệu, nét vẽ hay ngay cả hai đường hằn trên chiếc kẹo của mình”, bà Hoa nói.

Gần nửa thế kỷ trôi qua, Thiên Hương đã trở thành một trong những thương hiệu mè xửng quen thuộc nhất của Huế và ở lại trong ký ức của nhiều người theo cách “hữu xạ tự nhiên hương”, với niềm tin cứ làm tốt sẽ có trời thương, khách mến.

Từ cơ sở sản xuất nhỏ ở phố cổ Gia Hội đến phát triển kinh doanh hộ cá thể vốn ban đầu chưa đến 100 triệu đồng, nay quy mô doanh nghiệp Thiên Hương vốn đã hàng chục tỷ đồng. Hàng năm, Thiên Hương tiêu thụ trên 30% sản lượng nông sản của TP Huế, phát triển hàng trăm đại lý, có mặt ở nhiều quốc gia qua hình thức ủy thác. Nhiều giải thưởng lớn uy tín dành cho Thiên Hương như Sao Vàng Đất Việt, Cúp Sen Vàng Vì Thương Hiệu Việt, hàng Việt Nam chất lượng cao, doanh nghiệp xuất sắc tiêu biểu toàn quốc… Bà Hoa được vinh danh là một trong những nữ doanh nhân tiêu biểu ASEAN (2008), danh hiệu Bông Hồng Vàng…

Bảo Hòa