Những vụ án được Công an thành phố Đà Nẵng làm rõ không chỉ đặt ra yêu cầu xử lý nghiêm người vi phạm mà còn cho thấy ý nghĩa đặc biệt của việc làm trong sạch những khâu trực tiếp kết nối bộ máy công quyền với đời sống người dân.

Khi quyền được giải quyết thủ tục bị biến thành sự trao đổi bằng tiền

Ngày 19/9, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Đà Nẵng khởi tố vụ án liên quan các hành vi “Đưa, nhận, môi giới hối lộ”, “Làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức” và “Sử dụng con dấu hoặc tài liệu giả của cơ quan, tổ chức”.

Qua điều tra, cơ quan chức năng đã khởi tố 8 cán bộ Tổ Trật tự đô thị phường Hòa Khánh về hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn, nhiều lần nhận hối lộ với tổng số tiền lên đến hàng tỷ đồng để bỏ qua hoặc không xử phạt đối với các công trình xây dựng, sửa chữa trái phép.

Cùng vụ án, 5 đối tượng bị khởi tố do có hành vi làm giả hồ sơ, đưa và môi giới hối lộ nhằm hợp thức hóa việc xây dựng nhà trái phép, đồng thời được cấp điện, cấp nước không đúng quy định.

Cơ quan điều tra cũng khởi tố 4 đối tượng là lãnh đạo, nhân viên Điện lực Liên Chiểu và Xí nghiệp cấp nước khu vực 4 Đà Nẵng về hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để nhận hối lộ, ưu tiên giải quyết thủ tục cấp điện, cấp nước cho hàng trăm trường hợp không đủ điều kiện.

Đằng sau những hành vi đang được cơ quan điều tra làm rõ là một vấn đề có tác động rộng hơn một vụ án hình sự. Đó là khi quyền được giải quyết một thủ tục hành chính, quyền được tiếp cận một dịch vụ thiết yếu hoặc trách nhiệm kiểm tra, xử lý vi phạm bị biến thành một cuộc trao đổi ngoài quy định, sự công bằng trong tiếp cận dịch vụ công cũng bị tổn thương.

Những thủ tục dân sinh và khoảng cách rất ngắn giữa công quyền với người dân

Trật tự xây dựng, điện và nước đều là những lĩnh vực hiện diện rất gần trong đời sống.

Một công trình được xây dựng đúng hay sai quy định có thể liên quan trực tiếp đến quyền lợi của những người sống xung quanh. Một thủ tục cấp điện, cấp nước có thể quyết định khả năng đưa một ngôi nhà vào sử dụng. Vì vậy, người dân khi tiếp xúc với những thủ tục này không chỉ cần một quy trình đúng pháp luật mà còn cần sự minh bạch, công bằng và khả năng tiếp cận bình đẳng.

Khi cán bộ thực thi công vụ làm đúng trách nhiệm, quyền lợi của người dân được bảo đảm bằng quy định.

Ngược lại, nếu quyền hạn bị sử dụng để đổi lấy tiền hoặc lợi ích riêng, thủ tục công vụ có nguy cơ bị biến dạng thành một cơ chế xin - cho. Khi đó, người chấp hành đúng quy định có thể đứng trước một sự bất lợi so với người tìm cách đi đường khác để đạt được mục đích.

Đây chính là tác động nguy hiểm của tham nhũng, nhũng nhiễu trong những lĩnh vực sát sườn với đời sống. Nó không chỉ nằm ở số tiền được nhận mà còn nằm ở sự méo mó của nguyên tắc công bằng.

Không thể xem nhẹ những khoản tiền nhỏ khi hành vi diễn ra nhiều lần

Theo thông tin từ cơ quan điều tra, các hành vi nhận hối lộ trong vụ án được thực hiện nhiều lần, với tổng số tiền lên đến hàng tỷ đồng.

Ở góc độ quản lý, điều đáng quan tâm không chỉ là giá trị của từng khoản tiền mà còn là cách thức một hành vi sai phạm có thể lặp lại và kéo dài nếu không được phát hiện, ngăn chặn.

Một khoản tiền có thể được nhìn như một giao dịch riêng lẻ. Nhưng khi việc nhận tiền để bỏ qua vi phạm, ưu tiên giải quyết thủ tục hoặc tạo điều kiện cho trường hợp không đủ điều kiện được thực hiện nhiều lần, vấn đề đã vượt khỏi phạm vi lợi ích của một cá nhân.

Nó tác động đến kỷ cương quản lý nhà nước, trật tự đô thị, sự bình đẳng giữa những người dân và doanh nghiệp, đồng thời làm suy giảm niềm tin vào tính minh bạch của các thủ tục mà người dân có quyền được tiếp cận.

Đặc biệt, việc có nhiều người tham gia ở những khâu khác nhau, từ làm giả hồ sơ, đưa hối lộ, môi giới hối lộ đến nhận hối lộ, cho thấy cơ quan điều tra cần tiếp tục làm rõ toàn bộ phương thức vận hành của các hành vi này, ai giữ vai trò gì, lợi ích được phân chia ra sao và những thủ tục nào đã bị can thiệp.

Xử lý một vụ án để bảo vệ kỷ cương của cả hệ thống

Việc Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Đà Nẵng tiếp tục mở rộng điều tra, làm rõ hành vi và vai trò của các cá nhân liên quan có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định đầy đủ bản chất, mức độ và trách nhiệm của từng người.

Trong phòng, chống tham nhũng, xử lý người vi phạm là yêu cầu tất yếu. Nhưng sâu hơn, mỗi vụ án cũng là cơ hội để nhìn lại những khoảng trống có thể tạo điều kiện cho hành vi sai phạm phát sinh.

Một thủ tục càng gần dân thì yêu cầu minh bạch càng phải rõ ràng.

Một quyền hạn càng trực tiếp tác động đến quyền lợi của người dân thì cơ chế kiểm soát càng phải chặt chẽ.

Và một quy trình càng có khả năng phát sinh lợi ích vật chất thì càng cần hạn chế tối đa những khoảng trống mà cá nhân có thể tùy tiện can thiệp.

Từ góc độ đó, việc điều tra và xử lý nghiêm những cán bộ, cá nhân có hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn không chỉ nhằm xác định trách nhiệm hình sự của từng người mà còn góp phần bảo vệ nguyên tắc quan trọng hơn: quyền lực công phải được thực thi vì lợi ích công.

Làm trong sạch những nơi người dân trực tiếp tiếp xúc với chính quyền

Một nền hành chính minh bạch không chỉ được cảm nhận qua những chủ trương lớn mà trước hết được cảm nhận từ những việc rất cụ thể.

Đó là khi một hồ sơ được tiếp nhận đúng quy định.

Một công trình được kiểm tra công bằng.

Một trường hợp đủ điều kiện được giải quyết đúng thời hạn.

Một trường hợp không đủ điều kiện không thể được hợp thức hóa chỉ vì có sự can thiệp hoặc lợi ích riêng.

Vì vậy, đấu tranh với tham nhũng, nhũng nhiễu ở những lĩnh vực như trật tự xây dựng, cấp điện, cấp nước chính là làm trong sạch những điểm tiếp xúc trực tiếp nhất giữa người dân với bộ máy công quyền.

Khi những điểm tiếp xúc ấy minh bạch, người dân không phải tìm cách “bôi trơn” để được giải quyết quyền lợi chính đáng. Người làm đúng quy định không bị đặt vào thế bất lợi. Cán bộ thực thi công vụ cũng được bảo vệ bởi chính một quy trình rõ ràng và có khả năng kiểm soát.

Đó mới là giá trị lâu dài của việc xử lý nghiêm tham nhũng, nhũng nhiễu: không chỉ xử lý một hành vi sai phạm đã xảy ra, mà còn củng cố ranh giới giữa quyền lực công và lợi ích cá nhân.

Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Đà Nẵng đang tiếp tục mở rộng điều tra vụ án. Việc làm rõ đầy đủ hành vi, vai trò của từng cá nhân và xử lý theo quy định pháp luật sẽ là cơ sở để bảo đảm tính nghiêm minh, đồng thời làm rõ những mắt xích đã để các hành vi sai phạm có thể diễn ra.

Từ những vụ án cụ thể, thông điệp đặt ra cũng rất rõ ràng: mọi quyền hạn được trao để thực thi công vụ đều phải được đặt dưới sự kiểm soát của pháp luật, mọi hành vi lợi dụng quyền hạn để vụ lợi phải được phát hiện và xử lý, không để những thủ tục thiết yếu của người dân trở thành nơi phát sinh cơ chế xin - cho.

Là cơ quan báo chí chuyên ngành trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Tạp chí điện tử Sở hữu trí tuệ và Sáng tạo sẽ tiếp tục phản ánh những vấn đề từ thực tiễn quản lý, góp phần thúc đẩy tính minh bạch, trách nhiệm công vụ, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của người dân, doanh nghiệp và xây dựng môi trường phát triển công bằng, lành mạnh.

Ảnh : Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Đà Nẵng công bố quyết định khởi tố các bị can liên quan vụ án tham nhũng, hối lộ và làm giả hồ sơ. (Ảnh: Công an Đà Nẵng)

Tâm Lê