Những "mắt xích" đầu tiên trên bản đồ hàng không bền vững

Việt Nam sớm thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ thông qua hàng loạt chính sách từ Bộ Chính trị và Chính phủ. Đặc biệt, Nghị quyết 70 đặt mục tiêu đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia giai đoạn 2030 – 2045, ưu tiên phát triển kinh tế tuần hoàn và giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Trong bối cảnh đó, ngành hàng không – một trong những lĩnh vực khó khử carbon nhất – đang chứng kiến sự chuyển dịch mang tính bước ngoặt. Nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) được dự báo sẽ chiếm tới 60-70% trong lộ trình phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050 khi doanh nghiệp không triển khai SAF sẽ phải đối mặt với chi phí carbon ngày cnagf tăng, bị giới hạn khai thác tuyến bay và xa hơn là cơ hội tiếp cận thị trường xuất khẩu hàng không trọng điểm như Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Singapore.

Tại Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Chính sách & Công nghệ nhiên liệu hàng không bền vững (IPS Vietnam 2026) vừa diễn ra tại TP Đà Nẵng, các chuyên gia quốc tế nhận định Việt Nam hội tụ đầy đủ các yếu tố để trở thành trung tâm SAF cạnh tranh.

Lợi thế đó chính là nguồn nguyên liệu dồi dào từ phế phẩm nông nghiệp, dầu ăn đã qua sử dụng, mỡ động vật... là nền tảng lý tưởng cho sản xuất nhiên liệu sinh học. Cùng với vị trí chiến lược, Việt Nam nằm tại trung tâm khu vực ASEAN và châu Á - Thái Bình Dương cũng như sự ổn định về chính trị và an ninh năng lượng là "thỏi nam châm" kéo dòng vốn quốc tế đổ vào các dự án xanh.

“Việt Nam có thể đóng vai trò trung tâm trong toàn bộ hệ sinh thái. Nếu đón đầu và thiết lập được chuỗi cung ứng, đó sẽ là lợi thế rất lớn,” – Ông Fabrice Espinosa, Tổng Giám đốc Hiệp hội SAF châu Á (ASAFA) chia sẻ.

Thị trường SAF toàn cầu đang bùng nổ, dự kiến đạt quy mô 40 tỷ USD vào năm 2034. Việt Nam không đứng ngoài cuộc chơi khi đã ghi nhận những cột mốc thực tế. Tháng 10/2024, hai chuyến bay đầu tiên tại Việt Nam thực hiện tra nạp nhiên liệu SAF thành công. Đến tháng 6/2025, Lọc hóa dầu Bình Sơn xuất xưởng lô sản phẩm SAF thương mại đầu tiên.

Đối với TP Đà Nẵng, việc đăng cai diễn đàn quốc tế này là dấu mốc quan trọng góp phần nâng cao vị thế của thành phố trong phát triển về nhiên liệu hàng không bền vững trong khu vực.

Ngay tại miền Trung với hạt nhân là cảng hàng không và các vùng lân cận, Đà Nẵng đã chứng kiến việc triển khai bước đầu những chuyến bay nội địa sử dụng SAF thực hiện phối hợp với các doanh nghiệp trong nước như Vietnam Airline, Skypec và Lọc hóa dầu Bình Sơn…  Đây là minh chứng cho các mắt xích trong chuỗi giá trị từ sản xuất, cung ứng đến vận hành đã bắt đầu được kết nối trong thực tế.

Theo ông Đào Duy Anh - Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và khuyến công, Bộ Công Thương, đối với quốc gia có tiềm năng về nhiên liệu sinh học như Việt Nam, việc phát triển và tự chủ về năng lượng đem lại sự ổn định cho nền kinh tế.

Dù vậy, ông Đào Duy Anh cũng nhấn mạnh: “Cần các giải pháp đồng bộ để tập trung phát triển nguồn nguyên liệu, làm chủ công nghệ, xây dựng hệ thống phân phối, chuyển đổi sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững cho các hãng hàng không trong nước, tiến tới cung ứng cho các hãng sử dụng sân bay ở nước ta”.

Phó Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam - Đỗ Hồng Cẩm cho rằng, các nghiên cứu và thực tiễn triển khai ở các quốc gia cho thấy những điểm nghẽn trong phát triển nhiên liệu hàng không bền vững. Đó là chi phí cao, sản lượng hạn chế dẫn đến thiếu nguồn cung, đầu tư đòi hỏi vốn lớn nhưng thiếu hợp đồng tiêu thụ dài hạn.

“Phát triển nhiên liệu hàng không bền vững luôn gắn liền các "cú hích" về thể chế, chính sách. Việt Nam cần sớm ban hành lộ trình pha trộn nhiên liệu bắt buộc; thiết kế cơ chế ưu đãi tài chính đủ mạnh cho thị trường carbon; tạo lập đầu ra ổn định thông qua cơ chế hợp đồng dài hạn giữa hãng hàng không và các doanh nghiệp sản xuất và thúc đẩy chuỗi cung ứng trong nước gắn với lợi thế về sinh khối và nguồn nguyên liệu”, ông Cẩm đề xuất.

Đà Nẵng làm gì để kết nối hệ sinh thái nhiên liệu xanh?

Đà Nẵng - nơi tổ chức Diễn đàn quốc tế SAF đầu tiên tại Việt Nam không là địa phương đi đầu trong định hướng tăng trưởng xanh và đổi mới sáng tạo.

Tại diễn đàn, các bản ghi nhớ hợp tác (MOU) quan trọng được ký kết giữa ASAFA với Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ Công Thương) và Trung tâm Hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Đà Nẵng. Đây là tiền đề để xây dựng các giải pháp đồng bộ: từ phát triển vùng nguyên liệu, làm chủ công nghệ sản xuất đến thiết lập hệ thống phân phối.

Ông Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng khẳng định: "Việc đăng cai diễn đàn quốc tế này là dấu mốc quan trọng nâng cao vị thế của thành phố. Đà Nẵng cam kết tạo môi trường đầu tư thuận lợi, sẵn sàng lắng nghe và đồng hành cùng các dự án chuyển dịch năng lượng thực chất."

Dù tiềm năng lớn, các chuyên gia cũng thẳng thắn chỉ ra những "điểm nghẽn" khiến có độ chênh giữa tham vọng và thực tiễn như chi phí đầu tư cho công nghệ sản xuất cao và sản lượng SAF hiện chỉ chiếm chưa đầy 1% tiêu thụ toàn cầu. Để bứt phá, Việt Nam cần sớm ban hành lộ trình pha trộn nhiên liệu bắt buộc. Thiết kế cơ chế ưu đãi tài chính mạnh mẽ cho thị trường carbon. Theo đó, thúc đẩy tạo lập hợp đồng bao tiêu dài hạn giữa hãng hàng không và nhà sản xuất.

IPS Vietnam 2026 không chỉ dừng lại ở một diễn đàn chuyên môn, sự kiện là kông gian kết nối đa ngành: từ năng lượng, tài chính đến logistics. Đây chính là bước khởi đầu vững chắc để Việt Nam và Đà Nẵng tự tin tiến sâu vào chuỗi giá trị xanh toàn cầu, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng hàng không.

Bảo Hòa