Chủ đề được TP Đà Nẵng đặc biệt quan tâm nhằm "Đẩy mạnh gắn kết '3 nhà' (Nhà nước - Đại học - Doanh nghiệp) thực chất, hiệu quả góp phần phát triển đất nước trong “kỷ nguyên vươn mình".

Hợp tác vẫn nặng về hình thức, thiếu cơ chế vận hành hiệu quả

Trong nhiều năm qua, chủ trương tăng cường liên kết giữa Nhà nước, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp đã được triển khai rộng rãi trên phạm vi cả nước. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy không ít mô hình hợp tác vẫn mang tính sự kiện, dừng lại ở các biên bản ghi nhớ hoặc lễ ký kết, trong khi thiếu cơ chế triển khai, nguồn lực thực hiện, đầu mối điều phối và hệ thống chỉ số đánh giá hiệu quả.

Khoảng cách giữa hoạt động đào tạo và nhu cầu thực tế của thị trường lao động vẫn còn lớn khi doanh nghiệp chưa tham gia sâu vào quá trình xây dựng chương trình đào tạo, giảng dạy cũng như đánh giá năng lực người học. Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa diễn ra với tốc độ nhanh chưa từng có, hạn chế này càng trở nên rõ nét.

Ở lĩnh vực nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ, nhiều rào cản vẫn tồn tại liên quan đến cơ chế đặt hàng nghiên cứu, tài chính, quyền sở hữu trí tuệ, chia sẻ lợi ích và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, khiến hợp tác giữa các bên chưa đủ sức hấp dẫn để tạo ra những sản phẩm công nghệ có giá trị cao.

Doanh nghiệp phải trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Theo bà Lê Thị Thục, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Đà Nẵng, muốn mô hình Triple Helix phát huy hiệu quả cần thay đổi cách tiếp cận, trong đó doanh nghiệp phải được xác định là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Theo bà, doanh nghiệp không chỉ là đơn vị tiếp nhận kết quả nghiên cứu mà còn phải đóng vai trò đặt hàng, tham gia phát triển công nghệ, ứng dụng và thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu để tạo ra giá trị mới cho nền kinh tế.

Từ yêu cầu đó, các trường đại học và đội ngũ nhà khoa học cần tập trung giải quyết những bài toán thực tiễn của quốc gia, địa phương và doanh nghiệp, lấy hiệu quả ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu làm thước đo quan trọng.

Trong khi đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, điều phối nguồn lực, hoàn thiện cơ chế chính sách và đổi mới phương thức tài chính. Điều này nhằm tháo gỡ các rào cản đối với hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo.

Là trung tâm đào tạo và nghiên cứu khoa học trọng điểm của khu vực miền Trung - Tây Nguyên, Đại học Đà Nẵng được đánh giá là một trong những hạt nhân quan trọng trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của thành phố.

Từ thực tiễn đó, bà Lê Thị Thục đề xuất bốn nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả mô hình Triple Helix.

Giải pháp đầu tiên là thể chế hóa tam giác hợp tác, chuyển các mối quan hệ hợp tác mang tính tự phát thành cơ chế phối hợp có cấu trúc rõ ràng, trách nhiệm minh bạch và quy trình vận hành ổn định.

Thứ hai là đổi mới mô hình đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao theo hướng doanh nghiệp tham gia thực chất vào quá trình đào tạo thông qua các mô hình "học kỳ doanh nghiệp", "học - làm", đồng thời xây dựng không gian đổi mới sáng tạo tích hợp ngay trong các trường đại học.

Theo đề xuất, doanh nghiệp có thể đặt các Innovation Hub hoặc bộ phận nghiên cứu - phát triển (R&D) ngay trong khuôn viên trường đại học để sinh viên, giảng viên và kỹ sư doanh nghiệp cùng nghiên cứu, phát triển công nghệ trong một môi trường chung. Mô hình này được kỳ vọng sẽ rút ngắn khoảng cách giữa nhà trường và thị trường lao động.

Giải pháp thứ ba là xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp tích hợp, trong đó trường đại học đóng vai trò bệ phóng cho các doanh nghiệp spin-off hình thành từ kết quả nghiên cứu; chính quyền đóng vai trò kiến tạo thông qua cơ chế thử nghiệm (sandbox), chính sách ưu đãi, hỗ trợ đất đai và cải cách thủ tục hành chính.

Đặc biệt, giải pháp thứ tư được đánh giá có tính khả thi cao nhất là khởi động mô hình Triple Helix trên nền tảng các ý tưởng sản phẩm chiến lược hình thành từ trường đại học.

Theo đó, các trường đại học tạo ra tri thức và công nghệ nền tảng; doanh nghiệp khởi nghiệp đầu tư hoàn thiện công nghệ, đưa sản phẩm ra thị trường; Nhà nước hỗ trợ cơ chế và nguồn lực ban đầu. Ba chủ thể cùng chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng thay vì chỉ tham gia ở các công đoạn riêng lẻ.

Đà Nẵng đặt mục tiêu hình thành chuỗi giá trị đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh

Ông Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng, khẳng định thành phố luôn coi việc tăng cường liên kết giữa Nhà nước, trường đại học và doanh nghiệp là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế dựa trên đổi mới sáng tạo.

Theo ông, Đại học Đà Nẵng cùng các trường thành viên là đối tác chiến lược của thành phố trong đào tạo nguồn nhân lực, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và tư vấn chính sách.

Ông Hồ Quang Bửu nhấn mạnh: "TP Đà Nẵng luôn cam kết đồng hành cùng Đại học Đà Nẵng và cộng đồng doanh nghiệp trong việc xây dựng môi trường thuận lợi cho nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực. Thành phố sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách khuyến khích hoạt động nghiên cứu - phát triển (R&D), thúc đẩy chuyển giao công nghệ, hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, đồng thời tạo điều kiện để các trường đại học và doanh nghiệp tăng cường hợp tác trong đào tạo, nghiên cứu và thương mại hóa kết quả khoa học."

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố, "khi ba chủ thể này gắn kết thực chất, chúng ta sẽ hình thành chuỗi giá trị đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế."

Từ góc độ quản lý nhà nước, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo - Lê Quân cho rằng để mô hình liên kết phát huy hiệu quả, cần tiếp tục mở rộng quyền tự chủ cho các trường đại học gắn với hành lang pháp lý thuận lợi.

Theo Thứ trưởng, đại học không chỉ thực hiện chức năng đào tạo nguồn nhân lực mà phải trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, góp phần dẫn dắt phát triển kinh tế địa phương và quốc gia.

Trong khi đó, ông Nguyễn Thanh Hồng, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Đà Nẵng, đề xuất đổi mới mạnh mẽ cơ chế đặt hàng nhiệm vụ khoa học theo nhu cầu của thị trường.

Ông cho rằng các nhiệm vụ nghiên cứu phải xuất phát từ bài toán thực tiễn của doanh nghiệp và xã hội; doanh nghiệp cần tham gia ngay từ khâu đề xuất nhiệm vụ đến thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Theo định hướng của thành phố, nguồn lực sẽ được ưu tiên cho các chương trình nghiên cứu trọng điểm trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), vi mạch bán dẫn, công nghệ sinh học, đô thị thông minh, logistics và kinh tế biển, với mục tiêu tạo ra các sản phẩm công nghệ có khả năng thương mại hóa.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, GS. Harald Kuhn, Giám đốc Viện Hệ thống điện tử Nano Fraunhofer (Đức), cho rằng các trường đại học cần trực tiếp tham gia giải quyết những bài toán phát triển của địa phương thay vì chỉ tập trung vào công bố khoa học.

Ông đề xuất thay đổi hệ thống đánh giá kết quả hoạt động của các trường đại học theo hướng coi trọng mức độ tác động xã hội, khả năng chuyển giao công nghệ và tạo giá trị kinh tế, thay vì chỉ dựa trên số lượng bài báo khoa học.

Bên cạnh đó, các trường cần tăng cường đào tạo tinh thần khởi nghiệp cho sinh viên thông qua các dự án hợp tác thực tế với doanh nghiệp.

Ở góc độ hạ tầng công nghệ, TS. Shu Namiki, Viện Khoa học và Công nghệ Tiên tiến Quốc gia Nhật Bản, nhận định sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đang kéo theo áp lực lớn về tiêu thụ năng lượng. Do đó, các quốc gia cần đầu tư mạnh hơn vào các công nghệ tiết kiệm năng lượng và hạ tầng điện tử thế hệ mới nhằm bảo đảm phát triển AI theo hướng bền vững.

Từ liên kết đến đồng kiến tạo giá trị

Những trao đổi trên cho thấy, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, mô hình Triple Helix không còn dừng ở việc tăng cường hợp tác giữa ba chủ thể mà cần chuyển sang giai đoạn đồng kiến tạo giá trị.

Khi Nhà nước kiến tạo thể chế, trường đại học tạo ra tri thức và công nghệ, doanh nghiệp dẫn dắt thương mại hóa sản phẩm, mô hình "ba nhà" sẽ hình thành chuỗi giá trị đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh, góp phần nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia và tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.

 Bảo Hòa