Từ các diễn viên, đạo diễn, biên kịch, nghệ sĩ nhiếp ảnh đến nhà quản lý về lĩnh vực điện ảnh, nghệ thuật tại Đà Nẵng đều có chung ước mơ về ngày TP Đà Nẵng phát huy được lợi thế của một phim trường tự nhiên, phát triển kinh tế sáng tạo. Đó là khi, điện ảnh không chỉ là nơi thỏa sức sáng tạo các đoàn làm phim mà còn làm chiếc cầu quảng bá du lịch và tạo ra sinh kế cho người dân. Công nghệ số, bảo vệ bản quyền đang là một phần của chiến lược phát triển TP Đà Nẵng trở thành trung tâm điện ảnh và nhiếp ảnh.

Điện ảnh, nhiếp ảnh Đà Nẵng loay hoay trong định dạng bản sắc

Nhớ lại một thời khó khăn của điện ảnh Đà Nẵng, Đạo diễn Trương Vũ Quỳnh bày tỏ sự tiếc nuối về những cơ hội mà thành phố lẽ ra phải được đưa hình ảnh ra ngoài nhiều hơn. Đó là cách đây nhiều năm, một đạo diễn khá nổi tiếng đến Đà Nẵng nhờ đạo diễn Trương Vũ Quỳnh tìm giúp một sân bay quân sự hoặc một bối cảnh tương tự để thực hiện cảnh quay liên quan đến bộ phim truyện có đề tài về chiến tranh Việt Nam.

Họ đã bàn và đề xuất địa điểm, thế nhưng thực tế khi bắt đầu xúc tiến liên hệ thì gần như bế tắc khi tất cả các địa điểm gợi ý không thể thực hiện các cảnh quay vì nhiều lý do. Bằng nhiều cách khác nhau, hình ảnh con người, thiên nhiên Đà Nẵng đã không hoặc ít phổ biến đến các kênh bên ngoài, nhất là ở các liên hoan phim lớn hoặc các kênh truyền hình lớn.

Trong bối cảnh hiện nay nhiều thứ đã thay đổi. TP Đà Nẵng ngày nay là địa điểm khá nổi tiếng với nhiều lợi thế. Bối cảnh đa dạng trong bán kính hẹp hiếm có nơi nào nghệ sĩ có thể di chuyển từ bờ biển lên định núi (Bà Nà), từ sông sâu vào rừng già (Sơn Trà) chỉ trong vòng 30 phút. Lợi thế khổng lồ về logistic cho các đoàn phim lại càng khiến những người làm điện ảnh ở Đà Nẵng trăn trở hơn.

Điểm hội tụ văn hóa nằm giữa trục di sản Huế - Hội An – Mỹ Sơn, Đà Nẵng đóng vai “trạm trung chuyển” cảm hứng vừa mang nét hiện đại của một đô thị trẻ và vừa có chiều sâu văn hóa của vùng đất Quảng giúp nhiếp ảnh, điện ảnh Đà Nẵng luôn có chất liệu phong phú về cả kiến trúc lẫn con người.

Nhà biên kịch Trà Xuân Phương – Chủ tịch Hội Điện ảnh TP Đà Nẵng cho hay: “Nếu trước đây, ý tưởng tổ chức một liên hoan phim Quốc tế ở Đà Nẵng bị xem là “viển vông” thì thành công của ba mùa Liên hoan phim Châu Á Đà Nẵng (DANAFF) chứng minh điều ngược lại. Chỉ trong ba năm (2023 – 2025), DANAFF đã có những bước tiến thần kỳ. Từ 86 suất chiếu trong mùa đầu tiền, DANAFF III tăng lên gần 200 suất chiếu với hơn 100 bộ phim tham dự.

“Sự kiện thu hút sự tham gia của những tên tuổi điện ảnh lớn trong khu vực và thế giới, các chuyên gia từ Liên hoan phim Busan, Canes, Berlin và cả Tổng Giám đốc UNESCO. Năm 2025, DANAFF có 11 phim chọn công chiếu quốc tế lần đầu tiên, một con số trước đây chưa nghĩ đến.”, Chủ tịch Hội Điện ảnh TP Đà Nẵng nói.

Việc ký kết hợp tác tổ chức DANAFF đến năm 2031 giữa UBND TP Đà Nẵng và Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện Ảnh Việt Nam tạo nên nền tảng vững chắc, biến DANAFF thành một thương hiệu chiến lược, dài hơi.

“Thành công của DANAFF không chỉ là sự kiện văn hóa đơn lẻ mà là minh chứng sống động rằng Đà Nẵng hoàn toàn có đủ năng lực và sức hút để trở thành một trung tâm điện ảnh. DANAFF chính là viên gạch nền móng, là cú hích ban đầu để chúng ta tự tin bước trên con đường lớn hơn: xây dựng một thành phố điện ảnh”, ông Xuân Phương chia sẻ.

Mới đây những bộ phim như Nhà mình đi thôi của đạo diễn trẻ Trần Đình Hiền người Đà Nẵng với những cảnh quay thực hiện tại Đà Nẵng, Đà Nẵng xuất hiện ấn tượng trong các bộ phim của Hàn Quốc, Ấn Độ, phim tài liệu góp phần đưa hình ảnh Đà Nẵng đến gần hơn với công chúng.

Trong khi đó, Nghệ sĩ nhiếp ảnh (NSNA) Huỳnh Văn Truyền lại cho rằng, Đà Nẵng là một trong những địa phương có phong trào nhiếp ảnh phát triển mạnh mẽ. Nghệ sĩ nhiếp ảnh tại Đà Nẵng rất tài năng, sở hữu khối tài sản lớn về tác phẩm và thiết bị. Hàng năm, các nghệ sĩ nhiếp ảnh sáng tác hàng chục nghìn tác phẩm về thiên nhiên, văn hóa, con người và nhịp sống đô thị.

Bảo vệ tài sản trí tuệ và tích hợp công nghệ số là “bệ phóng”

Tuy “ nhịp sống” của nhiếp ảnh Đà Nẵng khá sôi sộng nhưng trong quá trình phát triển cũng phải đối mặt với thực trạng phần lớn tác phẩm nhiếp ảnh chỉ dừng bước tại các giải thưởng hay tham gia triển lãm và tồn tại trong phạm vi giới nghệ thuật.

Khép lại sự kiện, tác phẩm có giá trị cao bị đóng băng trong kho lưu trữ cá nhân mà không được khai thác cho truyền thông, du lịch hay giáo dục. Thiếu chuỗi giá trị chuyên nghiệp. Kho dữ liệu hình ảnh còn phân tán khiến tác phẩm ảnh xuất hiện nhiều trên internet nhưng chưa có hệ thống dữ liệu tập trung có bản quyền rõ ràng, có chiến lược quản trị lâu dài.

“Điều này, dẫn đến hệ quả khó kiểm soát bản quyền, khó khai thác dữ liệu, phục vụ truyền thông quốc tế và khó xây dựng kho tài nguyên số mang tính chiến lược của thành phố”, NSNA Huỳnh Văn Truyền nói.

Theo NSNA Huỳnh Văn Truyền, hệ quả là việc vi phạm bản quyền trong ngành nhiếp ảnh đang là hiện tượng không hề hiếm gặp. Khi xảy ra tranh chấp bản quyền, cá nhân rất khó thực hiện thủ tục pháp lý nhằm bảo vệ quyền lợi. Chi phí theo đuổi kiện tụng, thủ tục giấy tờ thường vượt quá giá trị của bức ảnh. Nghệ sĩ chọn cách ngậm “bồ hòn làm ngọt” dẫn đến tâm lý nản lòng, thiếu động lực bảo vệ tài sản trí tuệ.

Việc hạn chế nguồn vốn và công nghệ lưu trữ cũng là một rào cản. Kho báu có thể biến mất khi không có hệ thống sau lưu dự phòng chuyên nghiệp.

“Trong thời đại kinh tế sáng tạo, hình ảnh không chỉ là nghệ thuật mà còn là tài sản, nguồn lực phát triển. Nếu chúng ta biết tổ chức lại nguồn lực sáng tạo thông qua mô hình kinh tế tập thể, nhiếp ảnh hoàn toàn có thể trở thành một ngành công nghiệp sáng tạo, một công cụ quảng bá thương hiệu thành phố và nguồn giá trị kinh tế bền vững” - NSNA Huỳnh Văn Truyền nói.

Theo NSNA Phạm Đăng Khiêm, sau khi sáp nhập Quảng Nam vào Đà Nẵng, Đà Nẵng mới đang có nguồn tài nguyên hình ảnh vô giá. Và để khai thác được tài nguyên này thành hệ sinh thái sáng tạo cần 4 trụ cột. Trong dó, nhấn mạnh trụ cột đầu tiên chính là thể chế hóa, hỗ trợ sáng tác và bảo vệ tài sản trí tuệ.

“Thành phố cần cấp quỹ sáng tác, chuyên đề và hỗ trợ ngân sách để nghệ sĩ mang triển lãm đi quảng bá tại các tỉnh thành và vươn ra quốc tế. Thành lập trung tâm Lưu trữ và Bản quyền ảnh số: Cần ứng dụng công nghệ Blockchain và NFT để định danh tác phẩm gốc, bảo vệ tuyệt đối chất xám của nghệ sĩ trên môi trường Internet. Ban hành Bộ Quy tắc minh bạch sử dụng AI tiên phong tạo ra một sân chơi chuẩn mực và đạo đức cho nhiếp ảnh tại Việt Nam”, NSNA Đăng Khiêm nhấn mạnh.

NSNA Thân Nguyên cho rằng, người nhiếp ảnh còn phải ứng dụng công nghệ một cách nghiêm túc, khoa học, tạo điều kiện hoàn chỉnh tác phẩm của mình chứ không lệ thuộc quá nhiều vào công nghệ. Có như thế, nhiếp ảnh nghệ thuật mới phát huy mạnh mẽ giá trị đích thực của nhiếp ảnh, từ đó bảo tồn và lưu giữ những khoảnh khắc ấn tượng nhất trong ngôn ngữ tạo hình, để tạo ra tác phẩm.

Trong thời đại ứng dụng công nghệ, nhiều nghệ sĩ sử dụng kỹ thuật ghép ảnh, hiệu ứng kỹ thuật hay hình ảnh AI hỗ trợ tạo ra tác phẩm mang tính siêu thực, giàu biểu tượng. Điều này nhìn tích cực đang giúp nghệ thuật nhiếp ảnh thoát khỏi khuôn khổ ghi nhận hiện thực, tiệm cận ngôn ngữ thị giác của hội họa, đồ họa và nghệ thuật đương đại, đa dạng phong cách phản ánh xu hướng cởi mở, hội nhập trong kỷ nguyên số.

Giấc mơ lớn cần nguồn lực lớn

Đạo diễn Trương Vũ Quỳnh cho rằng để hỗ trợ thêm các bước liên quan đưa Đà Nẵng thành thành phố phim trường, cần thành lập một Tổ hợp công nghệ sáng tạo. Xây dựng các phòng Lab được trang bị máy tính cấu hình mạnh và các phần mềm chuyên dụng bản quyền như chỉnh màu, dựng phim, kỹ xảo. Hỗ trợ nghệ sĩ trẻ thực hiện các tác phẩm chất lượng cao với chi phí thấp nhất nhờ chia sẻ tài nguyên. Khai thác AI và Big Data, sử dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích xu hướng người xem và hỗ trợ quy trình tiền kỳ để tối ưu hóa hiệu quả sáng tác.

Đạo diễn đề xuất chiến dịch chụp ảnh cùng điện ảnh học tập cách Thái Lan, Đà Nẵng tạo ra các bản đồ du lịch dựa trên các bộ phim nổi tiếng từng quay tại đây, biến các bối cảnh thành điểm check in phải đến cho du khách.Tổ chức các liên hoan chuyên sâu với những trại sáng tác mở, tuần lễ phim quốc tế tập trung thế mạnh du lịch, môi trường di sản để thu hút giới tinh hoa và có tổ chức chuyên môn lo việc này.

Diễn viên, nghệ sĩ ưu tú Hoàng Hải cho biết ông ước mơ được ngày đi làm phim tối về nhà ăn cơm với vợ con thay vì phải ra Bắc, vào Nam rồi mang theo nỗi nhớ nhà. Ước mơ về một phim trường ngay tại Đà Nẵng nơi mỗi người nông dân đều có thể tham gia với những vai quần chúng, những sản phẩm lưu niệm và điểm đến cho du khách mang lại nguồn kinh tế từ sáng tạo cho Đà Nẵng.

Nhà thơ Nguyễn Nho Khiêm – Chủ tịch Liên hiệp hội cho biết: “Đối với TP Đà Nẵng, một đô thị trẻ, năng động đang phát triển mạnh mẽ, nhiếp ảnh và điện ảnh có rất nhiều tiềm năng để phát huy. Đà Nẵng không chỉ là trung tâm kinh tế - xã hội của miền Trung mà còn là không gian văn hóa giàu cảm hứng sáng tạo. Chúng ta cần những gương mặt mới, cách nhìn mới về thế giới, tạo cơ hội cho các tác giả trẻ tham gia vào đời sống nhiếp ảnh và điện ảnh là một nhiệm vụ quan trọng”.

Bảo Hòa