Tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định ngành đã đi qua một năm "thay đổi nhận thức, thay đổi cách làm" để gặt hái những kết quả mang tính đột phá và thực chất.

Năm 2025 không chỉ là một năm công tác thông thường mà là thời điểm chứng kiến sự hợp lực lịch sử khi hai Bộ hợp nhất, tạo nên một chỉnh thể thống nhất dựa trên ba trụ cột: Khoa học công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số. Sự cộng hưởng này đã tạo ra nguồn năng lượng mới, giúp bộ máy vận hành hiệu quả ngay cả khi đối mặt với những "việc khó, việc mới, lần đầu thực hiện".

Dấu ấn rõ nét nhất chính là bước tiến thần tốc trong xây dựng thể chế. Chỉ trong vòng một năm, ngành đã hoàn thành và thông qua 10 luật – con số tương đương với khối lượng công việc của 25 năm trước đó. Trong đó, Việt Nam đã ghi tên mình trên bản đồ công nghệ thế giới bằng những đạo luật tiên phong như Luật AI và Luật Chuyển đổi số. Đây là minh chứng cho tinh thần "luật không chỉ để quản lý chặt chẽ mà để mở đường cho đổi mới và kiểm soát rủi ro".

Một trong những thay đổi quyết liệt nhất nằm ở cách tiếp cận nghiên cứu. Tại Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Hàn Quốc (VKIST), tư duy làm khoa học đã chuyển từ "nghiên cứu để công bố" sang "làm chủ và thương mại hóa". Với hàng chục nhiệm vụ được doanh nghiệp đặt hàng trực tiếp và các hợp đồng chuyển giao công nghệ trị giá hàng trăm tỷ đồng, VKIST đang dần trở thành hình mẫu cho mô hình "đồng phát triển" giữa nhà khoa học và doanh nghiệp.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh, Nhà nước sẽ không còn đầu tư dàn trải cho các đề tài truyền thống mà chuyển sang "đặt hàng công nghệ". Các phòng thí nghiệm quy mô lớn lên tới 500 tỷ đồng sẽ được đầu tư để các đơn vị như VKIST thực hiện những dự án "ra tấm ra món", tạo tác động trực diện đến nền kinh tế.

Trong sự chuyển mình chung, Vụ Pháp chế đã rũ bỏ vai trò "người giữ cổng" thuần túy để trở thành "kiến trúc sư trưởng" thiết kế hệ thống thể chế. Thay vì chỉ rà soát câu chữ ở khâu cuối, các chuyên gia pháp lý giờ đây tham gia ngay từ đầu để đảm bảo tính thống nhất giữa tiêu chuẩn chất lượng, sở hữu trí tuệ và đổi mới sáng tạo.

Tương tự, Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ cũng được định vị lại để trở thành "bộ não" của Bộ. Không còn những báo cáo dày cộp cất trong tủ kính, sản phẩm của Học viện giờ đây là những kịch bản phát triển, những tóm tắt chính sách sắc bén, là điểm tựa tin cậy cho mọi quyết định lớn của lãnh đạo ngành.

Về đối ngoại, Vụ Hợp tác quốc tế đã chuyển từ "làm quan hệ" sang "làm năng lực quốc gia". Với phương châm "mang thế giới về Việt Nam và mang Việt Nam ra thế giới", ngành tập trung vào việc thu hút tri thức, tinh hoa toàn cầu để giải quyết các bài toán quốc gia. Mạng lưới chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài cũng được huy động tối đa, gắn chặt với các dự án trọng điểm trong nước thay vì chỉ giữ liên lạc mang tính hình thức.

Song song đó, các nghiên cứu khoa học cơ bản cũng được yêu cầu "đi từ đất lên trời" – xuất phát từ thực tiễn Việt Nam để hình thành tri thức nền tảng. Những bài toán về mô hình chính quyền, kinh nghiệm lịch sử hay văn hóa dân tộc được đặt vào trung tâm nghiên cứu nhằm tạo ra giá trị bền vững cho 15-25 năm tới.

Kết lại hành trình chuyển đổi của năm 2025, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định: Dù công nghệ hay trí tuệ nhân tạo (AI) có phát triển đến đâu, yếu tố con người vẫn là quyết định. Ngành KH&CN cần những con người có khát vọng lớn, giỏi chuyên môn và đặc biệt phải "tử tế".

Với sự hỗ trợ từ AI và các công cụ số, cách làm việc của ngành đang được tối ưu hóa từng ngày. Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam cũng chuyển mình thành trung tâm lan tỏa tri thức, đưa các kết quả nghiên cứu từ trang giấy vào thực tiễn chính sách và hoạt động của doanh nghiệp.

Bước sang năm 2026, với nền tảng thể chế đã vững vàng và tư duy đã đổi mới, ngành Khoa học và Công nghệ kỳ vọng sẽ tiếp tục là động lực chính đưa Việt Nam phát triển nhanh và bền vững dựa trên trí tuệ và sự sáng tạo.

Hương Mi