Uber cùng công ty công nghệ tự lái Pony.ai vừa chính thức công bố kế hoạch đưa khoảng 2.000 robotaxi vào khai thác tại châu Âu, đồng thời mở rộng hợp tác sang khu vực Trung Đông. Thỏa thuận này đánh dấu sự chuyển dịch quan trọng của ngành công nghệ tự lái, chuyển từ các chương trình thử nghiệm quy mô hẹp sang bài toán quản lý và vận hành đội xe lớn. Theo thông báo từ các bên, bốn đô thị châu Âu tiếp theo sẽ được tích hợp dịch vụ này, dù danh sách cụ thể cũng như thời điểm triển khai chi tiết vẫn chưa được tiết lộ.

Trước khi công bố kế hoạch mở rộng, hai doanh nghiệp đã tiến hành thử nghiệm dịch vụ tại Zagreb, Croatia. Pony.ai xác nhận hoạt động thương mại tại đây được bắt đầu từ tháng 4/2026 với sự tham gia của Uber và Rimac Group thông qua đơn vị Verne. Phạm vi vận hành ban đầu bao gồm vùng không gian khoảng 90 km2, bao phủ toàn bộ khu vực trung tâm Zagreb và tuyến đường kết nối ra sân bay.

Môi trường đô thị tại Zagreb mang đến những bài thử thách khác biệt so với các thành phố tại Trung Quốc. Cấu trúc đường hẹp, các khu phố cổ kính cùng hệ thống quy tắc giao thông phức tạp đòi hỏi các thuật toán điều khiển phương tiện phải tự điều chỉnh để thích nghi. Việc thử nghiệm thành công tại môi trường này là điều kiện cần thiết đối với các hãng xe tự lái Trung Quốc trước khi tiến vào những thị trường lớn hơn như Paris hay Madrid.

Mốc 2.000 phương tiện đóng vai trò quan trọng về mặt vận hành. Một số lượng xe đủ lớn giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian chờ của hành khách, giảm khoảng cách xe chạy không tải và tối ưu hóa chi phí vận hành trên từng kilômét. Báo cáo tài chính quý I/2026 của Pony.ai ghi nhận công ty đã hiện diện tại 9 quốc gia và cung cấp dịch vụ công cộng tại 4 thị trường quốc tế là Croatia, Qatar, Singapore cùng Hàn Quốc. Doanh nghiệp đặt mục tiêu hiện diện tại hơn 20 thành phố trên toàn cầu vào cuối năm 2026.

Lãnh đạo Pony.ai, ông James Peng, chia sẻ rằng đội xe thế hệ thứ bảy của công ty đã tiệm cận mốc 2.000 chiếc, tăng mạnh so với số lượng khoảng 270 chiếc vào đầu năm 2025 và dự kiến đạt 3.500 chiếc trước khi kết thúc năm nay. Bên cạnh đó, doanh nghiệp đặt mục tiêu hạ tổng chi phí linh kiện của một chiếc robotaxi xuống dưới mức 230.000 Nhân dân tệ vào giữa năm 2027 nhằm thương mại hóa sản phẩm trên diện rộng.

Trong cấu trúc hợp tác này, Uber duy trì chiến lược không tự sản xuất hay phát triển độc quyền một công nghệ tự lái nhất định. Doanh nghiệp tập trung khai thác điểm mạnh về lượng người dùng có sẵn và hạ tầng ứng dụng gọi xe toàn cầu. Uber đóng vai trò là lớp kết nối trung gian giữa khách hàng và các đơn vị cung cấp phương tiện tự hành.

Thông qua mô hình đa đối tác, Pony.ai chịu trách nhiệm cung cấp công nghệ tự động và kinh nghiệm vận hành, các doanh nghiệp vận tải địa phương đảm nhận việc quản lý đội xe cùng các vấn đề pháp lý, trong khi Uber phụ trách nguồn cầu hành khách. Phương thức này giúp Uber giảm thiểu rủi ro vốn đầu tư vào phần cứng, đồng thời hỗ trợ các đối tác công nghệ mở rộng ra thị trường quốc tế mà không cần xây dựng ứng dụng gọi xe riêng lẻ.

Trước đó, Uber cũng triển khai mô hình tương tự với các đối tác khác. Tháng 6/2026, WeRide và Uber thông báo đưa dịch vụ robotaxi vào Madrid với sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và đơn vị vận hành AVOMO. Ngay sau đó hai tuần, hai bên tiếp tục công bố kế hoạch mở rộng sang khu vực Zurich thuộc Thụy Sĩ ngay trong năm, sau khi hoàn tất các thủ tục cấp phép cần thiết.

Đằng sau các thỏa thuận thương mại là cuộc cạnh tranh giữa các hệ sinh thái xe tự lái từ Mỹ và Trung Quốc. Tại Mỹ, Waymo duy trì vị thế đi đầu khi hệ thống Waymo Driver đạt cột mốc hơn 220 triệu dặm di chuyển hoàn toàn tự động tính đến cuối tháng 3/2026. Dữ liệu từ doanh nghiệp cho thấy tỉ lệ sự cố gây chấn thương nghiêm trọng hoặc tử vong của hãng thấp hơn 94% so với con người trong cùng điều kiện đối chiếu. Doanh nghiệp này cũng chuẩn bị tiến vào thị trường London thông qua việc thử nghiệm xe có nhân viên an toàn và xây dựng các trung tâm vận hành tại chỗ.

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp Trung Quốc như Pony.ai, WeRide hay Baidu Apollo Go tích cực đẩy mạnh hoạt động ra quốc tế. Ngoài các dự án tại Madrid và Zurich hợp tác cùng Uber, các hãng xe đang tìm cách gia tăng sự xuất hiện tại nhiều đô thị nhằm cạnh tranh về khả năng cấp phép, mật độ đội xe và chi phí dịch vụ so với phương thức di chuyển truyền thống.

Dù số lượng xe được cam kết lên tới 2.000 chiếc, việc đưa robotaxi đi vào hoạt động thực tế phụ thuộc lớn vào quy định pháp lý của từng quốc gia. Các vấn đề liên quan đến tiêu chuẩn an toàn, trách nhiệm bảo hiểm khi xảy ra va chạm và quy trình chuyển đổi từ xe có người giám sát sang xe hoàn toàn không người lái đều cần sự phê duyệt từ cơ quan quản lý sở tại.

Ngoài ra, khía cạnh quản lý dữ liệu cũng tạo ra những thách thức nhất định. Việc các dòng xe tự hành tích hợp hệ thống camera, radar, lidar hoạt động tại châu Âu đặt ra các yêu cầu khắt khe về nơi lưu trữ, dữ liệu bản đồ, quyền riêng tư và quy định truyền dữ liệu qua biên giới.

Đối với thị trường Việt Nam, dù dịch vụ robotaxi thương mại chưa xuất hiện, những bước đi tại châu Âu mang lại góc nhìn về cấu trúc phân lớp của ngành vận tải tự động trong tương lai. Thị trường có thể chia tách thành nhiều mảng riêng biệt gồm nhà phát triển AI, hãng sản xuất xe, đơn vị quản lý phương tiện, nền tảng ứng dụng và cơ quan quản lý nhà nước. Việc xây dựng sớm các khung pháp lý thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), tập trung vào các quy định về an ninh mạng, dữ liệu phương tiện và trách nhiệm pháp lý khi xảy ra sự cố sẽ là chuẩn bị cần thiết cho việc tiếp nhận công nghệ này trong tương lai.

Phạm Tuấn