Không còn dừng lại ở những chiếc màn hình smartphone vô tri, giới công nghệ đang kỳ vọng biến kính mắt thành giao diện AI chủ đạo tiếp theo, len lỏi sâu sắc vào từng khoảnh khắc trong đời sống người dùng.

Phát súng mới nhất đến từ Google khi gã khổng lồ này công bố hai mẫu thiết kế đầu tiên của dòng kính mắt AI, dự kiến trình làng vào mùa thu năm nay. Bằng cách kết hợp mô hình AI Gemini cây nhà lá vườn với năng lực phần cứng của Samsung cùng tư duy thẩm mỹ từ các thương hiệu kính mắt đình đám như Gentle Monster và Warby Parker, Google đang tham vọng hạ bệ thế độc tôn của kính Ray-Ban Meta AI trên thị trường. Với các tính năng tích hợp từ loa, camera đến micro, thế hệ thiết bị đeo mới này cho phép người dùng tra cứu thông tin, dịch thuật trực tiếp hay nhận chỉ đường chỉ qua vài câu lệnh. Sự quyết đoán của Google lần này cho thấy họ không muốn lặp lại kịch bản "đi sau đẻ muộn" như thời của đồng hồ thông minh hay thiết bị theo dõi sức khỏe. Cuộc đua hứa hẹn sẽ còn khốc liệt hơn khi hàng loạt cái tên như Apple, Snap, Huawei và Nothing được dự báo sẽ đồng loạt tung ra các sản phẩm cạnh tranh trong vòng một năm tới.

Sự trỗi dậy của kính mắt AI thực chất là bề nổi của một chiến trường khốc liệt hơn: cuộc chiến giành giật dữ liệu thế giới thực, hay còn gọi là "Ambient AI" (AI môi trường xung quanh). Giới chuyên gia nhận định rằng dù các mô hình AI như ChatGPT hay Gemini hiện tại rất mạnh mẽ, chúng vẫn bị giới hạn trong những tập dữ liệu tĩnh từ internet và chưa thực sự hữu ích trong đời sống thường nhật. Kính mắt AI chính là chìa khóa giải quyết bài toán đó nhờ khả năng ghi nhận dữ liệu liên tục suốt cả ngày. Khác với chiếc điện thoại thông minh vốn chỉ ghi lại kết quả tìm kiếm cuối cùng, kính thông minh có thể chụp lại toàn bộ khoảnh khắc lộn xộn trước đó: từ cái kệ hàng người dùng dừng lại, vật họ chạm vào, bộ trang phục họ so sánh, cho đến những tín hiệu cảm xúc vô hình. Sở hữu chiếc kính đồng nghĩa với việc các tập đoàn công nghệ sẽ giành được đặc quyền chi phối toàn bộ hành trình của người tiêu dùng, từ định vị, mua sắm đến giải trí.

Để mở đường cho tham vọng khai thác dữ liệu này, Thung lũng Silicon đang mượn lớp vỏ bọc tinh tế của ngành thời trang nhằm xoa dịu tâm lý hoài nghi của công chúng. Việc Google bắt tay với Gentle Monster – thương hiệu rất được lòng Gen Z, nhóm khách hàng nhạy cảm với quyền riêng tư – là một chiến lược đầy toan tính. Khi công nghệ ẩn mình dưới hình thức một món phụ kiện phong cách sống hay một biểu tượng địa vị, người tiêu dùng sẽ bớt đề phòng và dễ dàng chấp nhận việc đặt một hệ thống camera, micro và hạ tầng AI ngay trên khuôn mặt mình. Doanh số tăng gấp ba lần của Ray-Ban Meta trong hơn một năm qua là minh chứng cho thấy chiến lược "thời trang hóa công nghệ" đang phát huy tác dụng tối đa.

Tuy nhiên, cơ hội khai thác dữ liệu khổng lồ này cũng mở ra một chiếc hộp Pandora về rủi ro xâm phạm quyền riêng tư nghiêm trọng. Kính mắt AI xuất hiện đúng vào thời điểm niềm tin của công chúng vào các tập đoàn công nghệ đang chạm đáy. Nền tảng "Ambient AI" cho phép các trợ lý nhân tạo can thiệp vào đúng khoảnh khắc ham muốn của con người vừa mới hình thành ở mức tiềm thức, biến thiết bị này thành một "trạm thu phí" thao túng hành vi mua sắm. Nguy hiểm hơn, camera và micro quay quét liên tục sẽ kéo cả những người xung quanh vào "vết dữ liệu" của người đeo một cách bất hợp pháp.

Ngành công nghệ đang đứng trước một nghịch lý chưa từng có: cơ hội thấu hiểu khách hàng ở mức độ sâu sắc nhất lại đi kèm với nguy cơ hủy hoại quyền riêng tư ở quy mô diện rộng nhất. Giới luật lý cảnh báo rằng các thương hiệu vẫn chưa tìm ra giải pháp để tách biệt tín hiệu mua hàng quý giá với dữ liệu cá nhân của những người không liên quan. Câu trả lời về việc xã hội sẽ vạch ranh giới đỏ ở đâu cho công nghệ đeo này sẽ không chỉ định hình tương lai của thị trường phần cứng, mà còn quyết định toàn bộ mô hình kinh doanh dữ liệu trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.

Phạm Tuấn