Từ những chuyến hàng trên đường đến các điểm tập kết

Ngày 6/9/2026, tại khu vực Km121 Quốc lộ 13, thuộc phường Lộc Ninh, thành phố Đồng Nai, lực lượng Cảnh sát giao thông, Cảnh sát kinh tế, Quản lý thị trường và Công an địa phương phối hợp kiểm tra một xe bán tải Ford Ranger. Trên xe có 1.490 bao thuốc lá điếu do nước ngoài sản xuất, gồm 490 bao JET và 1.000 bao HERO.

Toàn bộ số thuốc lá không có nhãn phụ bằng tiếng Việt, không dán tem nhập khẩu. Người liên quan cũng không xuất trình được hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp. Qua làm việc, bà N.T.S khai nhận số thuốc lá được mua để đưa về Thành phố Hồ Chí Minh bán lại kiếm lời.

Vụ việc cho thấy một mắt xích quen thuộc của hoạt động buôn lậu, đó là hàng hóa được vận chuyển qua các tuyến đường liên tỉnh trước khi tiếp tục được đưa về khu vực tiêu thụ. Nếu chỉ tập trung kiểm tra tại các cửa hàng bán lẻ, việc phát hiện sẽ khó khăn hơn khi hàng hóa đã được chia nhỏ, phân tán qua nhiều địa điểm.

Thực tế này cũng được phản ánh qua vụ việc tại Thành phố Hồ Chí Minh. Rạng sáng 11/8/2026, Đội Quản lý thị trường số 16 phối hợp Công an xã Tân An Hội kiểm tra 8 kiện hàng được tập kết tại 3 địa điểm, gồm khu vực trước chợ Củ Chi và hai vị trí trên Quốc lộ 22.

Lực lượng chức năng phát hiện 2.325 bao thuốc lá điếu ngoại nhập lậu, trị giá gần 100 triệu đồng. Số hàng có xuất xứ nước ngoài nhưng không dán tem nhập khẩu.

Việc thuốc lá được chia thành nhiều điểm tập kết cho thấy hoạt động kiểm soát cần được triển khai không chỉ trên tuyến vận tải mà cả tại các khu vực trung chuyển, kho chứa và địa điểm có dấu hiệu tập kết hàng hóa. Trong đó, sự phối hợp giữa Quản lý thị trường và Công an tại địa bàn cơ sở có vai trò quan trọng trong việc nhận diện phương tiện, địa điểm và người liên quan trước khi hàng hóa được đưa sâu vào thị trường.

Từ hàng nghìn bao thuốc lá đến những đường dây quy mô lớn

Nếu các vụ việc tại Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy thuốc lá nhập lậu vẫn được vận chuyển, tập kết với số lượng hàng nghìn bao, vụ án tại Quảng Ninh lại cho thấy quy mô của hoạt động này có thể lớn hơn nhiều.

Trong vụ án “Buôn bán hàng cấm” do Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an tỉnh Quảng Ninh điều tra, tổng cộng 153.969 bao thuốc lá ngoại nhập lậu đã bị thu giữ. Số tang vật gồm các nhãn hiệu Chunghwa, Shuangxi, Nanjing và được xác định là vật chứng của vụ án đã được xét xử. Đến tháng 7/2026, toàn bộ số thuốc lá được Hội đồng tiêu hủy vật chứng, tài sản tỉnh Quảng Ninh tổ chức tiêu hủy theo quy định.

Khoảng cách rất lớn giữa 1.490 bao thuốc lá bị phát hiện trên một phương tiện ở Đồng Nai và gần 154.000 bao trong một vụ án tại Quảng Ninh cho thấy hoạt động buôn lậu tồn tại ở nhiều cấp độ. Có vụ việc được phát hiện ngay trên tuyến vận chuyển, nhưng cũng có những đường dây quy mô lớn chỉ được làm rõ sau quá trình điều tra, truy xét.

Điều đó đặt ra yêu cầu không chỉ “bắt được hàng” mà phải làm rõ đường đi của hàng hóa, nguồn cung, người vận chuyển, người tổ chức và đầu ra tiêu thụ. Nếu chỉ xử lý từng chuyến hàng riêng lẻ mà không xác định được mối liên hệ phía sau, nguy cơ hàng hóa tiếp tục được đưa vào thị trường bằng phương thức khác vẫn còn.

Kiểm soát từ thị trường cơ sở: Không chờ hàng đến tay người mua

Bên cạnh việc ngăn chặn trên các tuyến vận chuyển, hoạt động kiểm tra tại các cơ sở kinh doanh cũng cho thấy một hướng tiếp cận quan trọng: phát hiện vi phạm ngay tại thị trường cơ sở.

Tại Khánh Hòa, thực hiện chỉ đạo của Sở Công Thương và Công văn số 341/QLTT-NVTH ngày 13/8/2026 của Chi cục Quản lý thị trường tỉnh về tiếp tục tăng cường đấu tranh chống buôn lậu thuốc lá, Đội Quản lý thị trường số 7 đã rà soát các tổ chức, cá nhân kinh doanh trên địa bàn, kết hợp tuyên truyền, nhắc nhở và ký cam kết chấp hành quy định pháp luật.

Qua kiểm tra, đơn vị phát hiện và xử lý 2 vụ mua bán, kinh doanh thuốc lá điếu nhập lậu, thu giữ 150 bao thuốc lá hiệu JET, tổng trị giá 4,2 triệu đồng. Số hàng vi phạm sau đó được tiêu hủy dưới sự giám sát của lực lượng chức năng.

Quy mô tang vật nhỏ hơn nhiều so với các vụ việc tại Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh hay Quảng Ninh, nhưng những vụ việc tại cơ sở lại có ý nghĩa ở một khía cạnh khác. Đây là nơi hàng hóa có thể chuyển từ khâu tập kết sang tiêu thụ trực tiếp.

Đáng chú ý, Đội Quản lý thị trường số 7 triển khai kiểm tra song song với tuyên truyền, nhắc nhở và vận động cơ sở kinh doanh chấp hành pháp luật. Cách làm này cho thấy kiểm soát thuốc lá nhập lậu không chỉ nhằm phát hiện và xử lý tang vật đã xuất hiện trên thị trường, mà còn hướng tới việc phòng ngừa từ những chủ thể trực tiếp tham gia hoạt động kinh doanh.

Việc tiêu hủy hàng hóa vi phạm cũng giúp ngăn tang vật tiếp tục quay trở lại thị trường. Tuy nhiên, về lâu dài, hiệu quả của công tác quản lý còn phụ thuộc vào khả năng ngăn nguồn hàng tiếp tục được đưa tới các cơ sở kinh doanh.

Cuộc chiến đang dịch chuyển lên không gian mạng

Một thay đổi đáng chú ý trong công tác phòng, chống thuốc lá nhập lậu là phạm vi kiểm tra ngày càng được mở rộng sang môi trường số.

Kế hoạch số 5395/KH-CAT-CSKT của Công an tỉnh Bắc Ninh triển khai Chỉ thị số 25/CT-TTg ngày 9/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ đã xác định việc đấu tranh với thuốc lá điếu nhập lậu, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài.

Đáng chú ý, kế hoạch yêu cầu rà soát website, fanpage, hội nhóm, tài khoản mạng xã hội và gian hàng thương mại điện tử có dấu hiệu quảng cáo, mua bán thuốc lá trái phép.

Cách tiếp cận này phản ánh sự thay đổi của phương thức kinh doanh. Khi người bán có thể tiếp cận khách hàng qua mạng xã hội, nhận đơn trực tuyến và tổ chức giao hàng đến nhiều địa điểm, việc chỉ tuần tra trên đường hoặc kiểm tra các cửa hàng truyền thống sẽ khó bao quát toàn bộ hoạt động.

Theo kế hoạch, trong đợt cao điểm từ ngày 20/8 đến 20/11/2026, Công an tỉnh Bắc Ninh sẽ tăng cường rà soát không gian mạng, đồng thời phối hợp với các đơn vị liên quan để xác minh thông tin, truy vết dòng tiền, kho hàng và phương thức giao dịch của các đối tượng vi phạm.

Như vậy, không gian mạng không còn đơn thuần là nơi quảng cáo sản phẩm. Với hoạt động buôn bán hàng cấm, đây có thể trở thành một mắt xích trong quá trình tìm nguồn hàng, tiếp nhận đơn và tổ chức giao dịch.

Từ “bắt hàng” sang kiểm soát cả chuỗi

Nhìn từ các vụ việc gần đây, thuốc lá ngoại nhập lậu có thể xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau trong chuỗi lưu thông: trên phương tiện vận chuyển, tại điểm tập kết, trong cơ sở kinh doanh và trên các kênh bán hàng trực tuyến.

Điều này đòi hỏi công tác phòng, chống buôn lậu phải chuyển dần từ cách tiếp cận xử lý từng vụ việc sang kiểm soát cả quá trình đưa hàng vào và lưu thông trên thị trường.

Chỉ thị số 25/CT-TTg ngày 9/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường công tác chống buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán, tàng trữ, sử dụng trái phép thuốc lá cũng đặt ra yêu cầu tăng cường nắm tình hình, kiểm tra, kiểm soát và xử lý vi phạm.

Trong khi đó, Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ đặt yêu cầu tăng cường các giải pháp ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, người tiêu dùng.

Đặt trong tổng thể công tác quản lý thị trường, việc kiểm soát thuốc lá nhập lậu không chỉ nhằm loại bỏ hàng hóa bất hợp pháp khỏi lưu thông mà còn góp phần bảo đảm môi trường kinh doanh công bằng. Các chủ thể kinh doanh hợp pháp phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo quy định, trong khi hàng nhập lậu nếu không được kiểm soát có thể tạo ra lợi thế bất hợp pháp và gây xáo trộn thị trường.

Trong những tháng cuối năm, khi hoạt động vận chuyển và lưu thông hàng hóa thường gia tăng, yêu cầu kiểm soát càng trở nên cấp thiết. Kiểm tra trên các tuyến trọng điểm vẫn là một khâu quan trọng, nhưng cần được thực hiện đồng thời với kiểm soát điểm tập kết, kho hàng, cơ sở kinh doanh và các kênh bán hàng trực tuyến.

Một chuyến xe bị chặn có thể ngăn một lượng thuốc lá nhập lậu đi vào thị trường. Nhưng để giải quyết tận gốc, lực lượng chức năng cần đi xa hơn, từ phương tiện đến kho hàng, từ người vận chuyển đến người tổ chức, từ điểm tập kết đến nơi tiêu thụ và từ thị trường thực tế đến không gian mạng.

Khi từng mắt xích được kết nối bằng thông tin và phối hợp thực thi, việc chống thuốc lá ngoại nhập lậu mới có thể chuyển từ xử lý vụ việc sang kiểm soát hiệu quả cả chuỗi lưu thông.

Trần Ân