Cục Sở hữu trí tuệ triển khai thí điểm chương trình hỗ trợ định giá sáng chế 

Trong bối cảnh kinh tế số, đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ trở thành động lực chính của tăng trưởng, tài sản trí tuệ đang giữ vai trò quan trọng trong năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Tuy nhiên, một trong những khó khăn lớn hiện nay là việc xác định giá trị của sáng chế và các tài sản vô hình phục vụ hoạt động thương mại hóa, chuyển giao công nghệ hay góp vốn đầu tư.

Trước thực tế đó, Cục Sở hữu trí tuệ thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ đã triển khai thí điểm chương trình hỗ trợ định giá sáng chế dành cho cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp có nhu cầu.

Theo thông báo của cơ quan này, thời gian tiếp nhận đăng ký hỗ trợ kéo dài đến hết ngày 30/9/2026. Các chủ thể có nhu cầu có thể đăng ký thông tin tại biểu mẫu trực tuyến tại địa chỉ: https://forms.gle/aaoHVeHYvNhxtN2H9. Thời gian tiếp nhận hỗ trợ định giá sáng chế đến hết ngày 30/9/2026.

Chương trình hỗ trợ được triển khai trong bối cảnh nhiều nhà khoa học, doanh nghiệp và chủ sở hữu sáng chế phản ánh khó khăn trong việc xác định giá trị tài sản trí tuệ khi khai thác thương mại. Đây được xem là “nút thắt” ảnh hưởng trực tiếp tới quá trình chuyển giao công nghệ, gọi vốn đầu tư cũng như hình thành thị trường tài sản trí tuệ tại Việt Nam.

Theo Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ Nguyễn Hoàng Giang, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ đã bổ sung nhiều quy định nhằm hỗ trợ tạo lập và khai thác thương mại quyền sở hữu trí tuệ. Trên cơ sở đó, Cục Sở hữu trí tuệ đang phối hợp với các cơ quan liên quan để hỗ trợ các chủ thể phát huy giá trị tài sản trí tuệ, góp phần thúc đẩy sản xuất kinh doanh và phát triển kinh tế, xã hội.

Cục Sở hữu trí tuệ cho biết hoạt động hỗ trợ định giá sẽ ưu tiên các trường hợp phục vụ mục đích thương mại hóa sáng chế, chuyển giao quyền sở hữu, chuyển quyền sử dụng, góp vốn thành lập doanh nghiệp hoặc ghi nhận tài sản trí tuệ như tài sản của doanh nghiệp, tổ chức.

Để bảo đảm tính khả thi của quá trình định giá, cơ quan này chỉ tiếp nhận các hồ sơ cung cấp đầy đủ thông tin theo yêu cầu của chuyên gia hoặc tổ chức có chức năng định giá. Đồng thời, các dữ liệu liên quan sẽ được bảo mật và không công khai nếu chưa có sự đồng ý của chủ sở hữu cung cấp thông tin.

Sự quan trọng của định giá sáng chế trong phát triển doanh nghiệp

Theo ước tính của Ocean Tomo, tài sản vô hình hiện chiếm khoảng 90% giá trị của các doanh nghiệp niêm yết trên toàn cầu, tương đương khoảng 80 nghìn tỷ USD vào năm 2024. Trong khi đó, Báo cáo thường niên Hoạt động Sở hữu trí tuệ 2024 của Bộ Khoa học và Công nghệ cho thấy Việt Nam đã tiếp nhận gần 153.000 đơn sở hữu công nghiệp và cấp hơn 53.600 văn bằng bảo hộ trong năm 2024. Đáng chú ý, số bằng độc quyền sáng chế đã tăng gần bảy lần so với năm 2005, cho thấy tiềm năng phát triển mạnh mẽ của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước.

Trong nền kinh tế tri thức, giá trị doanh nghiệp ngày càng phụ thuộc vào công nghệ, dữ liệu, phần mềm, thương hiệu và sáng chế thay vì chỉ dựa vào tài sản hữu hình như nhà xưởng hay máy móc. Tuy nhiên, để những tài sản vô hình này trở thành nguồn lực cho tăng trưởng, việc định giá và thẩm định giá chính xác đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Theo Luật Giá năm 2023, định giá là hoạt động xác lập mức giá có thể do thị trường hoặc Nhà nước thực hiện, trong khi thẩm định giá là hoạt động tư vấn chuyên môn độc lập nhằm xác định giá trị tài sản tại một thời điểm cụ thể theo chuẩn mực nghề nghiệp. Nhiều chủ sở hữu tài sản trí tuệ hiện vẫn đang nhầm lẫn giữa hai khái niệm này.

Sự khác biệt này đặc biệt quan trọng trong các giao dịch liên quan đến tài sản trí tuệ như góp vốn, mua bán, sáp nhập doanh nghiệp hoặc thế chấp vay vốn. Trong khi chủ sở hữu thường kỳ vọng giá trị tài sản dựa trên tiềm năng khai thác trong tương lai, nhà đầu tư lại có xu hướng đánh giá thận trọng hơn theo mức độ rủi ro và khả năng thương mại hóa thực tế.

 Theo đánh giá của các chuyên gia, hiện nay, hệ thống pháp luật về thẩm định giá tài sản vô hình tại Việt Nam đã từng bước được hoàn thiện thông qua Luật Giá năm 2023 cùng các chuẩn mực thẩm định giá Việt Nam do Bộ Tài chính ban hành. Các chuẩn mực này cho phép áp dụng ba phương pháp cơ bản gồm tiếp cận thị trường, tiếp cận chi phí và tiếp cận thu nhập đối với tài sản trí tuệ.

Dù vậy, thị trường tài sản trí tuệ trong nước vẫn được đánh giá đang ở giai đoạn phát triển ban đầu. Một trong những hạn chế lớn là thiếu cơ sở dữ liệu về giao dịch chuyển nhượng, li xăng và mua bán công nghệ, khiến việc áp dụng phương pháp so sánh thị trường gặp nhiều khó khăn.

 Các chuyên gia cho rằng việc xây dựng cơ sở dữ liệu giao dịch tài sản trí tuệ, tăng tính minh bạch thông tin và hoàn thiện cơ chế pháp lý cho hoạt động chuyển nhượng, góp vốn bằng tài sản trí tuệ sẽ là điều kiện quan trọng để thúc đẩy thị trường tài sản trí tuệ phát triển bền vững trong thời gian tới.    

Cục Sở hữu trí tuệ kỳ vọng chương trình hỗ trợ sẽ giúp doanh nghiệp, nhà khoa học và các chủ thể quyền có thể định giá sáng chế chuẩn mực, qua đó góp phần khai thác hiệu quả giá trị của các tài sản vô hình khi đưa vào thương mại hóa.

Thái An