Phát biểu khai mạc, PGS.TS. Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) nhấn mạnh cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 ngày 15/3 đã thực sự trở thành ngày hội lớn của toàn dân. Đông đảo cử tri cả nước tích cực tham gia bỏ phiếu, thể hiện tinh thần trách nhiệm, quyền làm chủ và niềm tin sâu sắc vào Đảng và Nhà nước. Ngay sau khi kết quả bầu cử được công bố, kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa mới dự kiến khai mạc ngày 6/4/2026.

PGS.TS. Phạm Ngọc Linh khẳng định việc tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân trước mỗi kỳ họp gửi tới Quốc hội là nhiệm vụ quan trọng của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức trực thuộc, trong đó có Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam. Với vai trò là tổ chức tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ cả nước, Liên hiệp Hội có trách nhiệm phản ánh trung thực, khách quan tiếng nói của đội ngũ trí thức đối với các vấn đề lớn của đất nước, đồng thời đóng góp trí tuệ khoa học cho quá trình xây dựng và hoàn thiện chính sách, pháp luật.

Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là đột phá chiến lược hàng đầu, động lực chính phát triển kinh tế - xã hội, vai trò của đội ngũ trí thức ngày càng trở nên quan trọng, và những ý kiến đóng góp từ các nhà khoa học, chuyên gia không chỉ phản ánh thực tiễn đời sống mà còn cung cấp luận cứ khoa học phục vụ trực tiếp quá trình hoạch định chính sách và xây dựng pháp luật.

Tại hội thảo, TS. Trần Đức Lai, Chủ tịch Hội Vô tuyến – Điện tử Việt Nam nhấn mạnh vai trò quan trọng của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đối với quá trình phát triển của đất nước trong giai đoạn tới.

Ông nêu rõ, Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 57-NQ/TW đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong những đột phá chiến lược, là động lực chủ yếu của mô hình tăng trưởng mới dựa trên tri thức và dữ liệu.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa mục tiêu và thực tế đầu tư cho khoa học, công nghệ và nghiên cứu – phát triển (R&D) hiện vẫn còn khá lớn. Bên cạnh đó, khoảng cách số giữa các khu vực cũng là thách thức đáng chú ý. Một vấn đề khác là các rủi ro về an ninh mạng, lộ lọt dữ liệu cá nhân và lừa đảo trực tuyến gia tăng.

Ngoài ra, nguồn nhân lực chất lượng cao trong nhiều lĩnh vực then chốt như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, an ninh mạng, công nghiệp bán dẫn và công nghệ sinh học...còn thiếu hụt.

Vì vậy, TS. Trần Đức Lai kiến nghị Quốc hội khóa XVI và Chính phủ nhiệm kỳ 2026–2031 cần ưu tiên hoàn thiện thể chế phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo ông, Quốc hội nên ban hành một nghị quyết chuyên đề về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giai đoạn 2026–2031, coi đây là “xương sống” của mô hình phát triển mới. Cùng với đó, cần rà soát và sửa đổi đồng bộ các luật liên quan theo hướng giảm rào cản hành chính, tăng quyền tự chủ cho các tổ chức khoa học công nghệ.

Về nguồn lực, ông đề xuất nâng dần tỉ lệ chi ngân sách cho khoa học và công nghệ lên tối thiểu 2% tổng chi ngân sách trong nhiệm kỳ 2026–2031; đồng thời phấn đấu đưa tổng chi cho hoạt động nghiên cứu và phát triển từ mọi nguồn đạt khoảng 1–1,5% GDP vào năm 2030...

Ông Lê Thanh Hiếu, Trưởng ban Tư vấn phản biện Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội, ghi nhận Quốc hội khóa XV đã thông qua 7 luật liên quan đến khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trong nhiệm kỳ vừa qua. Tuy nhiên, ông lo ngại việc ban hành nghị định và thông tư hướng dẫn chưa theo kịp luật, điển hình là đến kỳ quyết toán thuế, Bộ Tài chính vẫn chưa có quy định hướng dẫn chi tiết về khoản chi cho nghiên cứu và phát triển trong doanh nghiệp theo Nghị định số 265/2025/NĐ-CP, gây khó khăn trực tiếp cho các doanh nghiệp đã đầu tư vào khoa học công nghệ.

Đồng quan điểm trên, Tiến sĩ Nghiêm Vũ Khải, nguyên Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Việt Nam, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho biết: Trong bối cảnh mới với nhiều thời cơ và thách thức đan xen, việc hoạch định các quyết sách chiến lược về phát triển kinh tế-xã hội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

 Trên cơ sở các định hướng lớn của Đại hội XIV, Tiến sĩ Nghiêm Vũ Khải cho rằng, cần tập trung thảo luận, định hình rõ các trụ cột phát triển dài hạn, trong đó nhấn mạnh mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; thúc đẩy phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; nâng cao năng lực tự chủ chiến lược của nền kinh tế; đồng thời tăng cường khả năng chống chịu trước các xu hướng bảo hộ thương mại và cạnh tranh địa chính trị ngày càng gia tăng.

Song song với đó, yêu cầu hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp tiếp tục được đặt ra cấp thiết. Quốc hội cần chú trọng hoàn thiện hệ thống pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương theo hướng phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm giữa trung ương và địa phương; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ. Đồng thời, tăng cường hoạt động giám sát việc thực thi chính sách tại địa phương, bảo đảm bộ máy chính quyền vận hành hiệu lực, hiệu quả, thực sự phục vụ nhân dân, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa vững mạnh.

Hương Mi