Đây là một sự kiện đối ngoại đa phương mang tính lịch sử, lần đầu tiên một địa danh của Việt Nam được gắn liền với một Công ước toàn cầu của Liên hợp quốc. Sự kiện này khẳng định vai trò, vị thế và trách nhiệm của Việt Nam trong việc giải quyết thách thức an ninh mạng toàn cầu.

Thách thức toàn cầu: Tội phạm mạng và "Khủng hoảng tinh thần" 

Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, tội phạm mạng xuyên biên giới đang trở thành mối đe dọa nghiêm trọng, tinh vi hơn bao giờ hết, đe dọa "mạch máu" kinh tế, xã hội và an ninh toàn cầu.

Báo cáo của Liên hợp quốc ước tính thiệt hại kinh tế toàn cầu do tội phạm mạng vượt 8.000 tỷ USD mỗi năm. Chỉ riêng tại Mỹ, thiệt hại từ lừa đảo qua mạng trong năm 2024 đã lên tới 16,6 tỷ USD, tăng 33% so với năm 2023. Các hình thức tấn công như ransomware và DDoS đang gây gián đoạn hoạt động trong các lĩnh vực trọng yếu như y tế, giáo dục (Châu Âu). Đặc biệt, tại Đông Nam Á, tổng thiệt hại từ lừa đảo trực tuyến lên tới 23,6 tỷ USD, kéo theo một cuộc "khủng hoảng tinh thần" nghiêm trọng đối với nạn nhân.

Thiếu tướng Lê Xuân Minh (Cục trưởng A05 - Bộ Công an) cho biết, Việt Nam ghi nhận hơn 100.000 vụ việc liên quan đến tội phạm mạng trong năm vừa qua. Các nhóm tội phạm đang chuyển từ tấn công nhỏ lẻ sang có tổ chức, mang tính quốc tế cao và nhắm vào các hệ thống trọng yếu của quốc gia và doanh nghiệp lớn.Trước sự bùng nổ của AI, IoT và Deepfake, cộng đồng quốc tế đã nhận thấy rõ: không một quốc gia đơn lẻ nào có thể tự giải quyết được vấn đề tội phạm mạng.

Công ước Hà Nội: Khuôn khổ pháp lý toàn diện 

Đáp lại nhu cầu cấp thiết đó, Đại hội đồng Liên hợp quốc đã thông qua nghị quyết khởi xướng xây dựng Công ước quốc tế toàn diện về chống tội phạm mạng từ năm 2019. Sau 8 phiên đàm phán chính thức kéo dài 30 tháng, Công ước gồm 9 Chương, 71 điều khoản đã được chính thức thông qua vào ngày 24/12/2024.

Công ước quy định các nội dung quan trọng:

Xác định các hành vi được coi là tội phạm mạng (từ truy cập bất hợp pháp, can thiệp hệ thống, đến rửa tiền và lạm dụng trẻ em trực tuyến).

Xác định thẩm quyền, biện pháp điều tra, thủ tục và thực thi pháp luật.

Hợp tác quốc tế trong điều tra, truy tố đối tượng phạm tội mạng.

Các biện pháp phòng ngừa, xây dựng năng lực và hỗ trợ kỹ thuật.

Bà Ghada Waly, Giám đốc Điều hành UNODC, gọi đây là "một bước đi mang tính dấu mốc", tạo nên hiệp ước đa phương chống tội phạm đầu tiên sau hơn 20 năm, kể từ Công ước Palermo năm 2000.

Theo Điều 64 của văn kiện, Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng sẽ được mở ký tại Thủ đô Hà Nội trong năm 2025 và chính thức mang tên "Công ước Hà Nội".

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang nhấn mạnh: Đây là lần đầu tiên một Công ước đa phương toàn cầu trong lĩnh vực được quan tâm đặc biệt gắn với một địa danh của Việt Nam, phản ánh sự ghi nhận đối với quá trình đóng góp tích cực của Việt Nam. Với phương châm nâng tầm đối ngoại đa phương, Việt Nam đã tích cực tham gia đầy đủ 8 vòng đàm phán. Việt Nam đã góp phần đưa vào Công ước các nguyên tắc cơ bản như tôn trọng chủ quyền, không can thiệp công việc nội bộ và tuân thủ luật pháp quốc tế, đảm bảo lợi ích chung của tất cả các quốc gia.

Việc đăng cai Lễ mở ký là bước đi cụ thể để “khẳng định vị thế, thể hiện trách nhiệm” của một thành viên tích cực, tin cậy của cộng đồng quốc tế, sẵn sàng đóng góp cho hòa bình, ổn định và phát triển của thế giới.

Theo Ban Chỉ đạo, Lễ mở ký Công ước Hà Nội dự kiến sẽ có sự tham dự của Tổng Thư ký Liên hợp quốc, nhiều lãnh đạo cấp cao các nước, cùng hơn 1.000 đại biểu quốc tế. Sự kiện không chỉ là Lễ ký mà còn bao gồm 8 sự kiện bên lề cấp cao, 38 hội thảo chuyên môn và hơn 20 gian hàng triển lãm.

Phát biểu kết luận, Chủ tịch nước Lương Cường khẳng định, việc chủ trì Lễ mở ký là minh chứng cho thấy Việt Nam là một quốc gia chủ nhà rất có trách nhiệm, luôn sẵn sàng chung tay cùng thế giới trong việc giải quyết những thách thức an ninh mới của kỷ nguyên số, hướng tới mục tiêu xây dựng một không gian mạng an toàn, minh bạch và nhân văn.

Hương Mi