Thời gian qua, thành phố Hà Nội đã triển khai thực hiện đồng bộ các giải pháp giải quyết việc làm cho người lao động trên địa bàn. Cùng với đó, chương trình giải quyết việc làm đã huy động được sức mạnh của cả hệ thống chính trị, các cấp, ngành, các tổ chức chính trị-xã hội, các doanh nghiệp, sự tham gia của các tầng lớp nhân dân và của chính người lao động. Qua đó, công tác lao động - việc làm, nâng cao thu nhập, bảo đảm đời sống của người lao động trong Thành phố đã đạt những kết quả đáng ghi nhận, góp phần tích cực vào việc ổn định và phát triển kinh tế - xã hội Thủ đô.

Kết quả công tác lao động – việc làm trên địa bàn Hà Nội

Thứ nhất, thị trường lao động tiếp tục được phục hồi và phát triển; số lao động được tạo việc làm tiếp tục tăng so với năm trước

Tiếp tục thực hiện các giải pháp tạo việc làm mới cho người lao động, kết quả trong năm 2023 Thành phố giải quyết việc làm cho 214.258 lao động (Trong đó: giải quyết việc làm cho 40.300 lao động từ nguồn vốn ngân sách Thành phố ủy thác qua ngân hàng Chính sách xã hội với số tiền 2.239 tỷ đồng; số lao động nhận được việc làm sau khi phỏng vấn tại các phiên, sàn giao dịch việc làm 19.654 lao động; đưa 5.268 người lao động đi làm việc có thời hạn ở nước ngoài theo hợp đồng; số lao động được cung ứng giới thiệu việc làm của các doanh nghiệp và qua các hình thức khác 149.036 lao động), đạt 132,2% kế hoạch, tăng 11.231 việc làm mới, tương đương tăng 5,5% so với cùng kỳ năm 2022 [1].

Theo kết quả điều tra của Cục Thống kê, tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động chung toàn Thành phố năm 2023 còn 2,01% (trong đó, tỷ lệ thất nghiệp khu vực thành thị giảm còn 2,97 %, tỷ lệ thất nghiệp khu vực nông thôn 1,01%). Tỷ lệ thất nghiệp khu vực thành thị năm 2023 còn 2,97%, giảm 0,21 điểm % so với năm 2022.

Trong năm 2023, Trung tâm Dịch vụ việc làm đã tổ chức 258 phiên giao dịch việc làm (trong đó, có 02 phiên lồng ghép tuyển dụng lao động là người khuyết tật; 04 phiên online kết nối với các tỉnh, 01 phiên dành cho bộ đội xuất ngũ) với 7.658 đơn vị, doanh nghiệp tham gia; tổng số nhu cầu tuyển dụng, tuyển sinh là 129.382 người; tổng số lao động được phỏng vấn là 55.855 lao động; số lao động được tuyển dụng tại phiên là 19.654 lao động. Việc tiếp tục duy trì và nâng cao chất lượng hoạt động các sàn, các điểm giao dịch việc làm vệ tinh đặt tại các quận, huyện tiếp tục là một kênh giải quyết việc làm hiệu quả tại địa phương và là cầu nối quan trọng giữa người lao động cần tìm việc làm với người sử dụng lao động trên địa bàn Thủ đô và các vùng lân cận.

Thứ hai, chính sách tiền lương được thực hiện tốt, quan hệ lao động trong các doanh nghiệp tiếp tục duy trì sự hài hòa, ổn định và tiến bộ

Thành phố triển khai thực hiện Đề án phát triển quan hệ lao động thành phố Hà Nội giai đoạn 2021 - 2025 nhằm xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ trong tình hình mới; Tuyên truyền, hướng dẫn và tổ chức triển khai thực hiện các chế độ, chính sách về pháp luật lao động, Luật BHXH cho người lao động và người sử dụng lao động trên địa bàn Thành phố: tổ chức 08 hội nghị phổ biến, trang bị kiến thức pháp luật về lao động, bảo hiểm xã hội cho 2.400 sinh viên chuẩn bị tốt nghiệp tham gia thị trường lao động; 02 hội nghị tuyên truyền, phổ biến về chính sách pháp luật lao động cho 300 người sử dụng lao động, tổ chức đại diện người lao động tại doanh nghiệp; thực hiện 900 bộ phiếu điều tra về lao động, tiền lương trong doanh nghiệp năm 2023 tại 900 doanh nghiệp.

Thành phố cũng đã tổ chức Cuộc thi tìm hiểu pháp luật lao động phát sóng trên Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Nội; phối hợp Báo Lao động Thủ đô viết bài tuyên truyền chính sách pháp luật lao động, Luật BHXH trên báo chí thông qua chuyên mục tìm hiểu, giải pháp chính sách pháp luật, trả lời hòm thư bạn đọc trên báo chí. Kiểm tra, hướng dẫn và ra thông báo đăng ký 1.103 bản Nội quy lao động; tiếp nhận, hướng dẫn 362 bản thỏa ước lao động tập thể đảm bảo theo quy định. Trong năm 2023, Thành phố không có vụ đình công nào xảy ra, quan hệ lao động trong các doanh nghiệp trên địa bàn Thành phố tiếp tục duy trì được sự hài hòa, ổn định và tiến bộ.

Thứ ba, duy trì thực hiện tốt chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp; đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện được mở rộng

 Tổ chức thực hiện đầy đủ, kịp thời chính sách BHTN cho người lao động bị mất việc làm hoặc tạm nghỉ việc. Trong năm 2023, tiếp nhận, thẩm định và ra quyết định hưởng trợ cấp thất nghiệp cho 86.249 trường hợp (trong tổng số 1.034.889 trường hợp có quyết định hưởng trợ cấp thất nghiệp trong cả nước), số tiền hỗ trợ 2.461 tỷ đồng; qua đó, đã hỗ trợ người lao động bị mất việc làm bù đắp được chi phí tiền lương, ổn định cuộc sống trong thời gian tìm việc làm mới; đồng thời, 86.249 người lao động mất việc làm cũng đã được tư vấn, bồi dưỡng kỹ năng nghề để tìm kiếm việc làm phù hợp (trong đó đã hỗ trợ học nghề cho 722 người, số tiền hỗ trợ học nghề là 3,216 tỷ đồng).

Tiếp tục tuyên truyền, mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện theo Nghị quyết số 03/2022/NQ-HĐND ngày 06/7/2022 quy định mức mức hỗ trợ thêm tiền đóng BHXH cho người tham gia BHXH tự nguyện trên địa bàn Thành phố giai đoạn 2022-2025; thực hiện Chỉ thị số 09-CT/TU ngày 30/11/2021 của Thành ủy về tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy đảng đối với công tác BHXH tự nguyện trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2021-2025 và đến năm 2030.

Theo báo cáo của Bảo hiểm xã hội Thành phố, hết năm 2023, số người tham gia BHXH là 2.182.357 người, tăng 124.580 người so với năm 2022, chiếm 45% lực lượng lao động trong độ tuổi. Trong đó: Số người tham gia BHXH bắt buộc là 2.100.184 người, tăng 117.422 người so với năm 2022, chiếm 43% lực lượng lao động trong độ tuổi; Số người tham gia BHXH tự nguyện là 82.173 người, tăng 7.158 người so với năm 2022, chiếm 2% lực lượng lao động trong độ tuổi; Số người tham gia BHTN là 1.966.669 người, tăng 50.462 người so với năm 2022, chiếm 39,5% lực lượng lao động trong độ tuổi [2].

Thứ tư, công tác quản lý, cấp phép người lao động nước ngoài tại Việt Nam tiếp tục được triển khai thực hiện tốt

Các giải pháp ổn định và phát triển thị trường lao động ngoài nước được đẩy mạnh; công tác tuyển chọn, đào tạo và đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng được quản lý chặt chẽ hơn; công tác thông tin, tuyên truyền chính sách pháp luật về người lao động Việt Nam đi là việc ở nước ngoài được chú trọng. Năm 2023, đã đưa 5.268 người lao động đi làm việc có thời hạn ở nước ngoài theo hợp đồng, chủ yếu là thị trường lao động tại Nhật Bản, Đài Loan và Hàn Quốc.

Trong năm 2023, đã thẩm định, ra thông báo cho 10.223 lượt doanh nghiệp được chấp thuận tuyển dụng 9.991 vị trí việc làm của người nước ngoài lao động tại Việt Nam (gồm 3.757 vị trí nhà quản lý, 177 vị trí giám đốc điều hành, 4.838 vị trí chuyên gia, 1.219 vị trí lao động kỹ thuật). Cấp mới 9.068 giấy phép, cấp lại 1.192 giấy phép cho lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam, xác nhận miễn cấp cho 583 trường hợp người nước ngoài không thuộc diện cấp giấy phép lao động. Nhìn chung, đội ngũ chuyên gia, người lao động có trình độ chuyên môn và kỹ năng nghề nghiệp cao vào làm việc tại Hà Nội, Việt Nam đã đáp ứng một phần nhu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao trên địa bàn.

Thứ năm, công tác giáo dục nghề nghiệp, dạy nghề tiếp tục đổi mới, phát triển, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

 Đến nay, trên địa bàn Thành phố có có 314 đơn vị hoạt động GDNN, trong tổng số 1.886 cơ sở GDNN của cả nước (gồm 68 trường cao đẳng, 58 trường trung cấp, 37 trung tâm giáo dục nghề nghiệp; 18 Trung tâm GDNN-GDTX và 134 doanh nghiệp, loại hình khác). Thành phố đã rà soát, triển khai thực hiện các nội dung liên quan đến quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn Thành phố giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2045.

Việc gắn kết với doanh nghiệp trong công tác đào tạo nghề được Thành phố chỉ đạo quyết liệt, trên cơ sở đó, các cơ sở giáo dục nghề đã triển khai đồng bộ nhiều hình thức, giải pháp, hoạt động gắn kết. Tổ chức thành công Ngày hội gắn kết giáo dục nghề nghiệp Thủ đô với thị trường lao động năm 2023 để tư vấn tuyển sinh, định hướng nghề nghiệp và giải quyết việc làm cho học sinh, sinh viên, thu hút gần 7.000 học sinh các trường THCS, THPT, Trung tâm GDNN-GDTX và học sinh, sinh viên, người lao động trên địa bàn Thành phố tham dự. Ngoài ra, tổ chức Hội thao học sinh, sinh viên các cơ sở GDNN trên địa bàn Thành phố năm 2023; Kỳ thi kỹ năng nghề Thành phố; Hội giảng nhà giáo GDNN Thành phố năm 2023. Trong năm, các cơ sở GDNN tuyển sinh đào tạo nghề cho 246.100 lượt người (cao đẳng 31.993 người; trung cấp 27.071 người; sơ cấp và dưới 3 tháng 187.036 người), đạt 107% kế hoạch tuyển sinh năm 2023, tương đương so với cùng kỳ năm 2022. Có 215.534 học sinh, sinh viên tốt nghiệp (cao đẳng 18.894 người; trung cấp 23.008 người; sơ cấp và dưới 3 tháng 173.632 người), tăng 9,2% so với cùng kỳ năm 2022. Số tuyển sinh, đào tạo nghề và tốt nghiệp của Thành phố chiếm 10,7% tổng tuyển sinh, đào tạo nghề và tốt nghiệp trong cả nước. Số học sinh, sinh viên tốt nghiệp trong năm đã góp phần cung cấp nguồn lao động qua đào tạo cho thị trường lao động.

Theo kết quả điều tra của Cục Thống kê, tỷ lệ lao động qua đào tạo năm 2023 của Thành phố đạt 73,23%, vượt 0,03 điểm % so với kế hoạch, tăng 1 điểm % so với năm 2022 và cao hơn 5,23 điểm % so với tỷ lệ lao động qua đào tạo chung của cả nước năm 2023. Trong đó, tỷ lệ lao động có bằng cấp chứng chỉ đạt 52,53%, vượt 0,03 điểm % so với kế hoạch, tăng 0,03 điểm % so với năm 2022 [3] và cao hơn 25 điểm % so với tỷ lệ lao động có bằng cấp chứng chỉ chung của cả nước.

Kết quả tuyển sinh, đào tạo, tốt nghiệp và tỷ lệ lao động qua đào taọ liên tục tăng trong những năm gần đây đã khẳng định chất lượng giáo dục nghề nghiệp Thủ đô ngày càng được nâng cao, đáp ứng được nhu cầu nguồn nhân lực cho thị trường lao động. Theo điều tra của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), năm 2022 chỉ số đào tạo lao động của thành phố Hà Nội đứng thứ Ba toàn quốc.

Đánh giá chung

Trong năm 2023, Thành phố triển khai thực hiện tốt Chương trình số 08-CTr/TU của Thành ủy, trong đó có công tác lao động - việc làm. Hai chỉ tiêu lĩnh vực lao động – việc làm đều đạt và vượt kế hoạch Thành phố giao (tỷ lệ thất nghiệp khu vực thành thị ở mức 2,97%; Tỷ lệ lao động (đang làm việc) qua đào tạo năm 2023 đạt 73,23%) [4].

Thị trường lao động phát triển, trong năm đã có 214.258 lao động được tạo việc làm mới, đạt 132,2% kế hoạch. Chính sách tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp được thực hiện tốt, quan hệ lao động trong các doanh nghiệp tiếp tục được duy trì sự hài hòa, ổn định và tiến bộ. Mặc dù vẫn gặp nhiều khó khăn song các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn Thành phố đã có nhiều nỗ lực trong công tác tuyển sinh, kết quả đã tăng đáng kể so với cùng kỳ năm 2022, cụ thể đã có 246.100 lượt lao động được đào tạo nghề để tham gia thị trường lao động, đạt 107% kế hoạch; học viên được hỗ trợ giải quyết việc làm ngay sau khi tốt nghiệp, góp phần quan trọng trong việc cung ứng nguồn lao động qua đào tạo cho thị trường lao động.

Bên cạnh những kết quả đã đạt được, công tác lao động, người có công và xã hội trên địa bàn Thành phố còn một số khó khăn, vướng mắc, cụ thể:

 - Nhu cầu vay vốn để giải quyết việc làm trên địa bàn Thành phố rất lớn, trong khi nguồn vốn cho vay chưa đáp ứng đủ nhu cầu vay vốn của người dân trên địa bàn Thành phố; nhiều doanh nghiệp cắt giảm lao động hoặc hoạt động cầm chừng, từ đó tình trạng người lao động đến làm thủ tục đề nghị hưởng trợ cấp bảo hiểm thất nghiệp có chiều hướng gia tăng. Do hậu quả của dịch bệnh Covid-19, nhiều doanh nghiệp phải ngừng hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc kinh doanh nên tình trạng người lao động đến làm thủ tục đề nghị hưởng trợ cấp bảo hiểm thất nghiệp có chiều hướng gia tăng và người lao động mất việc làm hoặc có việc làm thu nhập không ổn định nên nhu cầu vay vốn để để giải quyết việc làm có chiều hướng gia tăng trên địa bàn Thành phố. Tuy nhiên, nguồn vốn cho vay còn phụ thuộc vào khả năng cân đối ngân sách Thành phố ủy thác qua Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội Thành phố để cho vay đối với người nghèo và các đối tượng chính sách khác từng thời kỳ do đó chỉ đáp ứng một phần nhu cầu cấp thiết của người dân.

- Việc triển khai Kế hoạch số 83/KH-UBND ngày 10/3/2023 của UBND Thành phố về đào tạo trình độ sơ cấp, dưới 03 tháng trên địa bàn Thành phố còn khó khăn do chưa có giá dịch vụ đào tạo các nghề trình độ sơ cấp, dưới 03 tháng để triển khai đặt hàng, đấu thầu, giao nhiệm vụ theo quy định tại Nghị định số 32/2019/NĐ-CP ngày 10/4/2019 của Chính phủ Quy định giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc đấu thầu cung cấp sản phẩm, dịch vụ công sử dụng ngân sách nhà nước từ nguồn kinh phí chi thường xuyên [5].

Một số đề xuất, kiến nghị giúp nâng cao hiệu quả công tác lao động - việc làm trên địa bàn thành phố Hà Nội

Để nâng cao hiệu quả công tác lao động, giải quyết việc làm của thành phố Hà Nội thời gian tới, cần quan tâm một số nội dung sau:

- Hoàn thiện hệ thống chính sách pháp luật về việc làm, xây dựng các văn bản hướng dẫn Bộ Luật Lao động, Luật Việc làm với nhiều chính sách mới nhằm hỗ trợ tạo việc làm, nâng cao chất lượng lao động như: tín dụng hỗ trợ tạo việc làm; hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, việc làm cho người lao động ở khu vực nông thôn, hỗ trợ phát triển thị trường lao động, đánh giá cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia,...

- Tiếp tục triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp chủ yếu như: nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; phát triển thị trường lao động và giải quyết việc làm; tăng cường hoạt động xuất khẩu lao động; nâng cao hiệu quả hoạt động vay vốn giải quyết việc làm từ nguồn ngân sách Thành phố ủy thác qua Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội.

- Hoàn thiện hệ thống thông tin thị trường lao động thông qua việc xây dựng cơ sở dữ liệu về thị trường lao động (cở sở dữ liệu cung - cầu lao động) và nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của hệ thống các điểm, sàn giao dịch việc làm đã được thành lập. Ứng dụng hiệu quả công nghệ thông tin vào triển khai thực hiện bảo hiểm thất nghiệp, qua đó giảm thời gian giải quyết và nâng cao được tính chính xác về giải quyết hồ sơ hưởng bảo hiểm thất nghiệp và các chế độ hưởng trợ cấp thất nghiệp, đồng thời kết nối hỗ trợ giới thiệu được việc làm cho người lao động.

- Đẩy mạnh công tác đào tạo nghề gắn với nhu cầu nguồn nhân lực của doanh nghiệp, hỗ trợ các doanh nghiệp trong công tác đào tạo lại lao động khi doanh nghiệp có nhu cầu.

- Mở rộng và phát triển thị trường lao động ngoài nước, phải tập trung đào tạo ngoại ngữ, pháp luật cho lao động xuất khẩu, nhất là thanh niên nông thôn để tạo điều kiện cho họ tiếp cận được với thị trường lao động của nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là với những nước có trình độ phát triển cao và đang có nhu cầu thu hút lao động cho các ngành nghề sản xuất.

[1] Năm 2022, Thành phố giải quyết việc làm cho 203.027 lao động.

[2] Báo cáo số 6454/BC-BHXH ngày 29/11/2023 của BHXH Thành phố.

[3] Năm 2022, tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 72,23%, tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ đạt 52,5%.

[4] Báo cáo số 351/BC-SLĐTBXH ngày 23/01/2024 của Sở Lao động – Thương binh và Xã hội về Đánh giá kết quả thực hiện công tác lao động, người có công và xã hội năm 2023; phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm năm 2024.

[5] Ngày 06/12/2023 HĐND Thành phố ban hành Nghị quyết số 12/2023/NQ-HĐND quy định giá dịch vụ đào tạo đối với 30 nghề trình độ sơ cấp áp dụng trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn Thành phố. Nghị quyết này là cơ sở xây dựng mức hỗ trợ đào tạo nghề trình độ sơ cấp cho người lao động trên địa bàn Thành phố, sẽ được áp dụng triển khai thực hiện trong thời gian tới.

Ths. Sền Thị Hiền - Phạm Tài