Công tác đấu tranh chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đạt nhiều chuyển biến tích cực trong 9 tháng năm 2026
Theo đó, Công tác đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tiếp tục được các bộ, ngành, địa phương đẩy mạnh trong 9 tháng đầu năm 2026.
Báo cáo của Bộ Khoa học và Công nghệ cho thấy, bên cạnh kết quả xử lý vi phạm hành chính, hoạt động điều tra, khởi tố, xét xử và phối hợp liên ngành đã có những chuyển biến đáng ghi nhận. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời thể hiện nỗ lực thực thi các cam kết của Việt Nam với đối tác quốc tế.
Xử lý hàng nghìn vụ việc, tăng cường răn đe vi phạm
Theo báo cáo của Bộ Khoa học và Công nghệ về tình hình, kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao về thực thi quyền sở hữu trí tuệ và triển khai Kế hoạch hành động về sở hữu trí tuệ đến ngày 29/9/2026, trong 9 tháng đầu năm, cả nước phát hiện 9.060 vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Trong số này, 8.477 vụ việc bị xử lý hành chính, với tổng số tiền xử phạt hơn 131 tỷ đồng. Trị giá hàng hóa vi phạm được ghi nhận ở mức hơn 587,5 tỷ đồng. Có 8.228 tổ chức, cá nhân bị xử lý theo số liệu tổng hợp trong báo cáo.
Chi cục Hải quan Khu vực V vừa phối hợp với các cơ quan chức năng và đại diện chủ sở hữu nhãn hiệu Seagate tại Việt Nam tổ chức tiêu hủy 264 ổ cứng giả mạo. Ảnh: kv05.customs.gov.vn
Những con số trên cho thấy hoạt động phát hiện, kiểm tra và xử lý vi phạm tiếp tục được triển khai trên phạm vi cả nước. Đáng chú ý, trong tháng 9/2026, lực lượng chức năng phát hiện 638 vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, xử lý hành chính 634 vụ, với số tiền phạt hơn 8,42 tỷ đồng. Trị giá hàng hóa vi phạm trong tháng đạt hơn 148,6 tỷ đồng.
Xét theo nhóm quyền bị xâm phạm, các vụ việc liên quan đến nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý chiếm số lượng lớn nhất. Trong 9 tháng đầu năm, báo cáo ghi nhận 8.027 vụ xử lý hành chính thuộc nhóm này; 243 vụ liên quan đến quyền tác giả, quyền liên quan và 194 vụ thuộc các đối tượng sở hữu trí tuệ khác.
Cơ cấu trên cho thấy tình trạng xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, đặc biệt là quyền đối với nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý, tiếp tục là vấn đề nổi bật trong công tác thực thi. Đồng thời, các vi phạm liên quan đến quyền tác giả, quyền liên quan cũng được đưa vào diện tăng cường kiểm tra, xử lý, nhất là trên môi trường số.
Khởi tố hình sự tăng mạnh, chú trọng xử lý vi phạm nghiêm trọng
Lực lượng chức năng kiểm tra, ghi nhận hàng hóa tại một cơ sở kinh doanh có sản phẩm mang dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu JOTUN. Ảnh: Tâm Lê
Theo báo cáo, trong 9 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng đã khởi tố 244 vụ án, tăng khoảng 467% so với tổng số vụ khởi tố trong cả năm 2025 theo đánh giá của Bộ Khoa học và Công nghệ. Riêng tháng 9, số vụ án được khởi tố là 33 vụ, tăng khoảng 821% so với cùng kỳ năm 2025.
Theo số liệu Bộ Công an cung cấp, trong tháng 9/2026, lực lượng Công an khởi tố 9 vụ án theo Điều 225 Bộ luật Hình sự về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan và 24 vụ án theo Điều 226 về tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.
Kết quả này phản ánh sự gia tăng hoạt động phát hiện, điều tra và xử lý hình sự đối với các hành vi có dấu hiệu tội phạm trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ. Việc áp dụng biện pháp hình sự có ý nghĩa quan trọng trong xử lý những vụ việc đủ yếu tố cấu thành tội phạm, góp phần nâng cao tính răn đe và phòng ngừa vi phạm.
Tuy nhiên, tiến độ giải quyết các vụ án vẫn là vấn đề cần tiếp tục quan tâm. Theo báo cáo, trong 9 tháng đầu năm, Tòa án đã xét xử 39 vụ án với 484 bị cáo, trong khi số vụ án đã có quyết định khởi tố là 244 vụ. Riêng tháng 9/2026, Tòa án xét xử 21 vụ với 24 bị cáo.
Bộ Khoa học và Công nghệ nhận định số vụ án được xét xử trong giai đoạn từ ngày 7/5 đến ngày 29/9/2026 còn thấp so với số vụ án đã có quyết định khởi tố. Vì vậy, Bộ kiến nghị Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân các cấp tăng cường phối hợp, đẩy nhanh tiến độ truy tố, xét xử, bảo đảm xử lý kịp thời, nghiêm minh các hành vi vi phạm.
Tăng cường ngăn chặn vi phạm bản quyền trên môi trường số
Cảnh sát bắt giữ các nghi phạm trong hệ thống XoilacTV - Ảnh cắt từ clip
Bên cạnh hoạt động kiểm tra, xử lý tại thị trường truyền thống, công tác đấu tranh với hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng tiếp tục được chú trọng.
Trong tháng 9/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiếp nhận, xử lý 5 vụ việc phản ánh vi phạm bản quyền; triển khai các biện pháp ngăn chặn 25 website vi phạm. Bộ cũng yêu cầu TikTok gỡ 48 tài khoản, Threads gỡ 3 tài khoản và Facebook gỡ 11 tài khoản giả mạo; đồng thời đề nghị Apple và Google chặn 80 trò chơi vi phạm pháp luật.
Những hoạt động này cho thấy công tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ đang được mở rộng sang các nền tảng trực tuyến, nơi hành vi vi phạm có thể diễn ra nhanh chóng, tiếp cận lượng lớn người dùng và gây khó khăn cho việc xác định chủ thể chịu trách nhiệm.
Theo báo cáo, trong hai tháng tập trung triển khai Kế hoạch hành động về sở hữu trí tuệ, tháng 8 và tháng 9/2026, số vụ xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường trực tuyến được xử lý đạt 31 vụ. Trong đó, 3 vụ bị xử lý hành chính và 14 vụ bị khởi tố hình sự. Đây là sự chuyển biến đáng chú ý so với năm 2025.
Song song với đó, thời gian qua, Bộ Công an cũng tăng cường tổ chức các chương trình trao đổi nghiệp vụ với Công an 34 tỉnh, thành phố về đấu tranh với hành vi vi phạm, tội phạm xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng và hàng hóa quá cảnh. Hoạt động phối hợp này góp phần tăng cường năng lực phát hiện, xác minh và xử lý các vụ việc có phương thức hoạt động phức tạp.
Phối hợp liên ngành, từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý
Lực lượng Cảnh sát kinh tế chủ trì, phối hợp với các đơn vị chức năng tiến hành kiểm tra đột xuất một cơ sở kinh doanh hàng giả trên địa bàn. Ảnh: Công an Quảng Ninh
Những điểm sáng trong công tác đấu tranh chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong thời gian qua là kết quả của sự phối hợp giữa nhiều bộ, ngành và địa phương trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ theo Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ và các kế hoạch hành động về sở hữu trí tuệ.
Trong tháng 9/2026, lực lượng Quản lý thị trường thuộc Bộ Công Thương đã xử lý 538 vụ vi phạm liên quan đến sở hữu trí tuệ, xử phạt hơn 7,4 tỷ đồng, với trị giá hàng hóa vi phạm gần 145 tỷ đồng; chuyển cơ quan điều tra 33 vụ. So với cùng kỳ năm 2025, số vụ xử lý tăng 42,2%, tiền phạt tăng 50,1% và trị giá hàng hóa vi phạm tăng 3.177%, theo số liệu được báo cáo.
Trong khi đó, lực lượng Hải quan đã phát hiện, bắt giữ 7 vụ việc, xử lý 5 vụ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và chủ động tạm dừng thủ tục hải quan đối với 2 vụ việc trong tháng 9.
Tính từ ngày 7/5 đến ngày 29/9/2026, lực lượng Hải quan đã chủ động tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với 18 vụ việc, vượt chỉ tiêu 6 vụ được giao tại Kế hoạch hành động về sở hữu trí tuệ. Ngoài ra, các đơn vị hải quan cũng đã tạm dừng thủ tục theo yêu cầu của chủ sở hữu quyền đối với 3 vụ việc.
Kết quả trên cho thấy vai trò của biện pháp kiểm soát tại biên giới trong ngăn chặn hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trước khi được đưa vào lưu thông.
Về hoàn thiện thể chế, Bộ Khoa học và Công nghệ trong 9 tháng đầu năm đã tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ; xây dựng văn bản hợp nhất các quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp và tổng hợp ý kiến đối với dự thảo sửa đổi, bổ sung Thông tư số 11/2015/TT-BKHCN.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiếp tục xây dựng báo cáo tổng kết thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan và hoàn thiện văn bản hợp nhất các quy định liên quan. Bộ Công an tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu ý kiến đối với các quy định về tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong dự thảo Bộ luật Hình sự.
Đối với lĩnh vực hải quan, sau khi Luật Hải quan sửa đổi, bổ sung được Quốc hội thông qua ngày 23/8/2026, Bộ Tài chính đã tiếp tục hoàn thiện thông tư hướng dẫn thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại biên giới, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.
Những hoạt động này cho thấy công tác thực thi không chỉ tập trung vào xử lý các vụ việc đã phát sinh, mà còn hướng đến hoàn thiện cơ chế pháp lý, nâng cao hiệu quả phối hợp và tạo cơ sở cho việc áp dụng các biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong thời gian tới.
Duy trì kết quả thực chất, khắc phục những điểm nghẽn
Bên cạnh các kết quả đạt được, báo cáo của Bộ Khoa học và Công nghệ cũng chỉ ra một số hạn chế cần khắc phục. Kết quả thực thi chưa đồng đều giữa các địa phương, trong khi việc cụ thể hóa nhiệm vụ bằng kế hoạch hành động tại các cơ quan vẫn cần được đẩy nhanh. Cùng với đó, hoạt động kiểm tra, xử lý ở một số địa bàn còn tập trung vào cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ, chưa chú trọng đúng mức đến nguồn sản xuất, đầu mối cung ứng và các đối tượng chủ mưu, cầm đầu.
Trên cơ sở đó, Bộ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương xác định bảo vệ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục; tăng cường kiểm tra, xử lý có trọng tâm, trọng điểm, truy đến nguồn sản xuất và đầu mối cung ứng. Các địa phương có kết quả xử lý giảm cần rà soát nguyên nhân, đề xuất giải pháp và báo cáo tại kỳ báo cáo tháng 10/2026.
Bộ cũng đề nghị các cơ quan chưa ban hành kế hoạch khẩn trương hoàn thành, gửi Bộ Khoa học và Công nghệ để tổng hợp, theo dõi; đồng thời tăng cường phối hợp giữa cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án nhằm đẩy nhanh tiến độ giải quyết các vụ án xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Với những nỗ lực của các lực lượng liên ngành và chính quyền các địa phương, trong 9 tháng đầu năm 2026, công tác đấu tranh chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đã ghi nhận những kết quả đáng chú ý cả về số lượng vụ việc được xử lý, hoạt động khởi tố hình sự, ngăn chặn vi phạm trên môi trường số và kiểm soát hàng hóa tại biên giới. Tuy nhiên, để những kết quả này tạo chuyển biến bền vững, yêu cầu đặt ra là tiếp tục nâng cao chất lượng thực thi, xử lý tận gốc các hành vi vi phạm và bảo đảm sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan chức năng.
Thái An