Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng vừa có bài chia sẻ với các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam trong bối cảnh công nghệ được nhìn nhận là nền tảng cho mọi ngành, góp phần tăng năng suất lao động, đưa Việt Nam tăng trưởng hai con số.

Mở đầu bài chia sẻ, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng gửi lời cảm ơn tới các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam đã lựa chọn con đường phát triển công nghệ lõi, xây dựng sản phẩm và nền tảng số, những lĩnh vực đòi hỏi phải đi trước thị trường, thậm chí đi trước cả sự hiểu biết phổ biến của xã hội.

Theo Bộ trưởng, một quốc gia muốn phát triển nhanh và bền vững cần có lực lượng tiên phong sẵn sàng bước vào những lĩnh vực chưa có tiền lệ. Trong bối cảnh hiện nay, lực lượng đó chính là cộng đồng doanh nghiệp công nghệ Việt Nam.

Công nghệ trở thành hạ tầng của mọi ngành

Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, cách nhìn nhận công nghệ đang thay đổi căn bản. Nếu trước đây công nghệ thông tin hay công nghệ số được xem là một lĩnh vực riêng, thì hiện nay công nghệ đã trở thành hạ tầng cho mọi hoạt động kinh tế, xã hội.

Nhiều chuyên gia quốc tế ví trí tuệ nhân tạo như “điện mới”, hàm ý rằng AI sẽ thâm nhập vào tất cả các ngành nghề giống như điện năng từng làm trong thế kỷ trước.

Bộ trưởng cho rằng AI không chỉ dừng lại ở việc tự động hóa công việc, mà còn đang làm thay đổi cách thức tạo ra giá trị. Theo ông, thế giới đang chuyển từ kỷ nguyên “phần mềm theo lệnh” sang kỷ nguyên “phần mềm có tác nhân”, nơi các hệ thống AI có thể nhận mục tiêu, tự lập kế hoạch, phối hợp, kiểm tra và tối ưu quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Sự chuyển đổi này, theo Bộ trưởng, giống như một sự thay đổi “hệ điều hành” của nền kinh tế. Vì vậy, câu hỏi đặt ra với các quốc gia và doanh nghiệp không còn là có sử dụng AI hay không, mà là có tổ chức lại nền kinh tế dựa trên AI hay không.

Ba đặc điểm định hình kỷ nguyên AI

Trong bài chia sẻ, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh ba đặc điểm có thể quyết định lợi thế cạnh tranh của quốc gia và doanh nghiệp trong 5 đến 10 năm tới.

Thứ nhất, Computing trở thành yếu tố sản xuất mới. Theo Bộ trưởng, trong kỷ nguyên AI, GPU, trung tâm dữ liệu, năng lượng và hạ tầng tính toán không còn chỉ là chi phí công nghệ thông tin, mà trở thành năng lực sản xuất. Quốc gia nào làm chủ được computing sẽ có khả năng tự chủ cao hơn trong đổi mới sáng tạo.

Thứ hai, AI vừa tạo ra năng suất vừa có thể làm gia tăng bất bình đẳng nếu không được thiết kế chính sách phù hợp. Theo cảnh báo của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), AI có thể tác động đến khoảng 40% việc làm trên toàn cầu. Một số công việc có thể bị thay thế, một số được hỗ trợ bởi công nghệ, đồng thời khoảng cách thu nhập có thể nới rộng nếu thiếu các chính sách thích ứng.

Thứ ba, tốc độ trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng. Theo Bộ trưởng, vòng đời công nghệ trong kỷ nguyên AI ngày càng ngắn, vì vậy “đúng nhưng chậm” có thể thua “chưa hoàn hảo nhưng rất nhanh”. Điều này đòi hỏi cả doanh nghiệp và cơ quan quản lý phải thay đổi cách vận hành, chuyển từ chu kỳ quý, năm sang chu kỳ tuần, tháng.

Công nghệ không tự tạo ra tăng trưởng, thay đổi vận hành mới tạo ra tăng trưởng

Một trong những điểm được Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh là công nghệ tự thân không tạo ra tăng trưởng kinh tế.

Theo ông, tăng trưởng chỉ xuất hiện khi công nghệ làm thay đổi cách vận hành của tổ chức và nền kinh tế.

Nếu ứng dụng AI nhưng quy trình vẫn nhiều bước, nhiều tầng phê duyệt và cơ chế xin, cho vẫn tồn tại, công nghệ chỉ giúp thực hiện nhanh hơn những quy trình cũ. Tương tự, nếu có dữ liệu nhưng dữ liệu không được liên thông, chia sẻ hay chuẩn hóa, thì dữ liệu chỉ dừng lại ở mức lưu trữ.

Ngay cả khi có hạ tầng mạng tốc độ cao như 5G, nếu cách thức quản trị, sản xuất và kinh doanh không thay đổi, hiệu quả mang lại cũng sẽ rất hạn chế.

Vì vậy, theo Bộ trưởng, nhiệm vụ của doanh nghiệp công nghệ Việt Nam không chỉ là phát triển sản phẩm, mà còn phải tham gia vào quá trình giúp các tổ chức, doanh nghiệp khác thiết kế lại cách vận hành dựa trên công nghệ.

Ông cho rằng nếu các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp không nhìn thấy lợi ích rõ ràng từ việc sử dụng công nghệ, họ sẽ không đầu tư cho các giải pháp công nghệ. Lợi ích chỉ xuất hiện khi cách vận hành thực sự thay đổi.

 Cơ hội cho mục tiêu tăng trưởng hai con số 

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhận định, khi thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam đã vượt mốc 5.000 USD, tăng trưởng kinh tế trong tương lai khó có thể tiếp tục dựa vào mở rộng quy mô như trước. Thay vào đó, động lực chính phải đến từ năng suất.

Theo ông, năng suất trong giai đoạn hiện nay phụ thuộc vào ba yếu tố gồm kinh tế số, dịch vụ số và hạ tầng số tốc độ cao, trong đó AI đóng vai trò như một chất xúc tác mạnh mẽ.

Để tận dụng cơ hội này, Bộ trưởng đề xuất năm sứ mệnh đối với doanh nghiệp công nghệ Việt Nam.

Sứ mệnh 1: Xây dựng các tiện ích số quốc gia (national digital stack).

Thế giới đang nói nhiều về "digital public infrastructure". Việt Nam cũng cần một hạ tầng tiện ích số gồm: định danh, thanh toán, dữ liệu, chữ ký số, chia sẻ dữ liệu, cloud, an ninh mạng… để mọi doanh nghiệp có thể xây dịch vụ nhanh như lắp lego. Khi nền đã có, hàng triệu doanh nghiệp nhỏ mới có thể đứng trên vai hạ tầng số.

Sứ mệnh 2: AI hoá vận hành của khu vực công.

Nhà nước sẽ phải trở thành khách hàng đầu tiên và lớn nhất của sản phẩm số Việt Nam. Ứng dụng AI trong hành chính công không chỉ để "tiện", mà để giảm chi phí hệ thống, tăng chất lượng phục vụ, và quan trọng nhất: Tạo thị trường ban đầu cho doanh nghiệp công nghệ Việt.

Sứ mệnh 3: AI hoá SMEs để nâng năng suất toàn nền.

Nếu AI chỉ nằm ở các tập đoàn lớn, tăng trưởng sẽ không bền. Chúng ta cần đưa AI vào doanh nghiệp vừa, nhỏ, siêu nhỏ và các hộ kinh doanh, như đưa điện vào mọi nhà. Các nền tảng "AI-as-a-service", "agent-as-a-service", công cụ kế toán - bán hàng - tuyển dụng - CSKH thông minh… phải trở thành phổ cập.

Sứ mệnh 4: Xuất khẩu dịch vụ số và nền tảng số.

Không chỉ xuất khẩu hàng hoá, Việt Nam phải xuất khẩu năng lực số, tức là các nền tảng số. Dịch vụ số, nền tảng số, phần mềm, an ninh mạng, AI ứng dụng theo ngành… phải trở thành một mũi nhọn. Chúng ta phải đặt mục tiêu "Make in Vietnam to Lead" và "Make in Vietnam to Go Global".

Sứ mệnh 5: Xây hạ tầng computing xanh.

AI sẽ kéo nhu cầu năng lượng và trung tâm dữ liệu tăng mạnh, và thế giới đang tranh luận gay gắt về tính bền vững của làn sóng data center.

Việt Nam có thể phát triển trung tâm dữ liệu gắn với năng lượng sạch, tối ưu hiệu suất, làm chủ công nghệ làm mát, và coi computing xanh là lợi thế cạnh tranh quốc gia. Bởi vậy, các data center của các doanh nghiệp phải xanh, tính đến cả có SMR riêng cho các data center.

Nhà nước cam kết tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp

Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, Nhà nước sẽ đồng hành cùng doanh nghiệp công nghệ theo ba hướng chính.

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế theo hướng linh hoạt hơn thực tiễn, mở rộng các mô hình thử nghiệm sandbox, tăng cường hậu kiểm và giảm tiền kiểm để doanh nghiệp có thể thử nghiệm, điều chỉnh và mở rộng sản phẩm nhanh hơn.

Thứ hai, mở rộng khả năng tiếp cận dữ liệu và thị trường. Dữ liệu công, theo ông, cần trở thành nguồn tài nguyên sản xuất cho doanh nghiệp, trên nguyên tắc dữ liệu phải đúng, đủ, sạch, cập nhật và an toàn.

Thứ ba, Nhà nước sẽ tăng cường đặt hàng và sử dụng sản phẩm công nghệ trong nước ở quy mô lớn. Khi các cơ quan nhà nước trở thành khách hàng của sản phẩm công nghệ Việt Nam, doanh nghiệp trong nước sẽ có điều kiện trưởng thành nhanh hơn.

 Doanh nghiệp công nghệ là một phần năng lực quốc gia 

Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, thế giới đang bước vào giai đoạn mà năng lực công nghệ quyết định vị thế của mỗi quốc gia. Trí tuệ nhân tạo sẽ tác động sâu rộng đến thị trường lao động, tạo ra cả cơ hội và thách thức.

Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp công nghệ không chỉ đơn thuần là một chủ thể kinh doanh, mà còn là một phần của năng lực quốc gia.

Bộ trưởng mong muốn cộng đồng doanh nghiệp công nghệ Việt Nam giữ ba phẩm chất quan trọng: dám nghĩ lớn, dám đi nhanh và dám đi cùng nhau.

Ông nhấn mạnh, để đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai chữ số, Việt Nam cần thay đổi cách vận hành của toàn bộ nền kinh tế dựa trên công nghệ. Công nghệ là điều kiện cần, còn thay đổi vận hành mới là điều kiện đủ để tạo ra tăng trưởng bền vững.   

 Quỳnh Trang