Con người phải là trung tâm của chuyển đổi số

Bộ Khoa học và Công nghệ vừa phối hợp với Liên Hợp Quốc tại Việt Nam tổ chức Hội thảo tham vấn về chuyển đổi số. Chương trình được tổ chức nhằm xác định các ưu tiên, thách thức và định hướng hợp tác trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia, làm cơ sở phục vụ xây dựng Khung Hợp tác phát triển bền vững giữa Chính phủ Việt Nam và Liên hợp quốc giai đoạn 2027-2031.

Phát biểu tại Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Thế Duy khẳng định: "Chuyển đổi số ngày nay không còn chỉ đơn thuần là việc ứng dụng công nghệ. Quan trọng hơn, đó là quá trình tái định hình mô hình phát triển, hiện đại hóa quản trị quốc gia và chuyển đổi cách thức tương tác giữa người dân với nhà nước, trong đó con người được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình này”.

Theo Thứ trưởng, việc tái cơ cấu, hợp nhất các chức năng quản lý nhà nước trong thời gian qua đã góp phần nâng cao năng lực thể chế, tạo điều kiện triển khai nguồn lực một cách đồng bộ cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. 

Trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh chóng, Thứ trưởng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới thể chế phải song hành với đổi mới công nghệ, với các chính sách và khuôn khổ pháp lý mang tính chủ động, linh hoạt và thích ứng.

Nhằm đáp ứng yêu cầu đó, chỉ trong chưa đầy mười tháng vừa qua, Bộ KH&CN đã tham mưu, trình Quốc hội thông qua 10 đạo luật về khoa học và công nghệ, nhằm chủ động thích ứng với sự phát triển nhanh của các công nghệ mới, đồng thời bảo đảm quản lý hiệu quả các rủi ro. 

Trong thời gian tới, Việt Nam cũng xác định phát triển theo 6 định hướng lớn bao gồm: Phát triển kinh tế tri thức dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và dữ liệu số; Xây dựng năng lực tự chủ công nghệ trong các lĩnh vực chiến lược theo tinh thần “Make in Viet Nam”; Đưa Việt Nam trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của khu vực và quốc tế; Ưu tiên phát triển hạ tầng hiện đại và nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là hạ tầng số và trí tuệ nhân tạo gắn với chủ quyền số; Bảo đảm khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trực tiếp giải quyết các thách thức phát triển của đất nước. 

Theo Thứ trưởng Bùi Thế Duy, để thực hiện được các định hướng đó, thách thức lớn nhất của Việt Nam trong giai đoạn tới không nằm ở việc xây dựng thêm các chiến lực hay chính sách mà cần tìm ra các giải pháp thực tiễn, các thể chế đủ năng lực và sự hỗ trợ mạnh mẽ từ các đối tác quốc tế.

Xác định ưu tiên hợp tác Việt Nam – Liên Hợp Quốc giai đoạn 2027–2031

Phát biểu tại Hội thảo, bà Pauline Tamesis, Điều phối viên thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, đánh giá cao vai trò của Bộ KH&CN trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia. 

Bà Pauline Tamesis cho biết, Việt Nam đã đặt mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045, trong đó chuyển đổi số giữ vai trò then chốt. Đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu kinh tế số chiếm ít nhất 30% GDP, trên 80% người dân và doanh nghiệp sử dụng dịch vụ công trực tuyến, và ít nhất 80% giao dịch không dùng tiền mặt, những mục tiêu đầy tham vọng, đòi hỏi sự thay đổi mang tính hệ thống 

Theo bà Pauline Tamesis, Hội thảo có hai mục tiêu chính, đó là: Xây dựng nhận thức chung về các ưu tiên và thách thức trong chuyển đổi số, đặc biệt trong triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị; xác định cách thức Liên Hợp Quốc có thể hỗ trợ Việt Nam một cách đồng bộ, thiết thực, bổ trợ cho vai trò lãnh đạo của Chính phủ. Đây cũng là bước khởi đầu cho quá trình tham vấn xây dựng Khung Hợp tác Phát triển Bền vững giai đoạn 2027–2031, với dự thảo đầu tiên dự kiến hoàn thành trong tháng 1/2026 và phê duyệt vào tháng 4/2026

Từ kinh nghiệm toàn cầu, đại diện Liên Hợp Quốc nhấn mạnh tiềm năng chuyển đổi to lớn của công nghệ số và các rủi ro đi kèm nếu không được quản trị hiệu quả. Việt Nam là một thành viên tích cực trong các đối thoại toàn cầu này, và Thỏa thuận số toàn cầu là điểm tham chiếu quan trọng để kết nối các ưu tiên quốc gia với chương trình nghị sự đa phương.

 Cần tiếp cận chuyển đổi số theo cách hệ thống

Tại Hội thảo, ông Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi số mới, trong đó pháp luật, chính sách, công nghệ và quản trị được tích hợp đồng bộ, coi chuyển đổi số là “hệ điều hành quốc gia” thay vì các dự án đơn lẻ. 

Việt Nam xác định dữ liệu và trí tuệ nhân tạo là nguồn lực chiến lược quốc gia, hướng tới xây dựng kinh tế số, chính phủ số và xã hội số lấy con người làm trung tâm, đồng thời bảo đảm các nguyên tắc về niềm tin, an toàn và chủ quyền số.

 Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia Hoàng Hữu Hạnh nhấn mạnh rằng, thách thức hiện nay không nằm ở việc thiếu công nghệ mà ở cách tiếp cận và tổ chức thực hiện. Chuyển đổi số nếu chỉ triển khai theo từng lĩnh vực rời rạc sẽ khó tạo ra tác động mang tính hệ thống. Do đó, cần tiếp cận chuyển đổi số như một chỉnh thể thống nhất, trong đó chính phủ số, kinh tế số và xã hội số gắn bó hữu cơ với nhau; dữ liệu và trí tuệ nhân tạo phải được phát triển song hành với các nguyên tắc về an toàn, đạo đức, minh bạch và bảo vệ quyền con người.

Từ góc độ Liên hợp quốc, Trưởng Đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam Jonathan Baker cho rằng, các định hướng chiến lược của Việt Nam về chuyển đổi số có sự tương thích cao với các khuôn khổ toàn cầu, đặc biệt là Thỏa thuận số toàn cầu (Global Digital Compact).

Trưởng Đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam Jonathan Baker đánh giá cao vai trò chủ động của Việt Nam trong các đối thoại quốc tế về quản trị dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, coi đây là cơ sở quan trọng để Việt Nam không chỉ là bên tiếp nhận, mà còn từng bước tham gia định hình các chuẩn mực toàn cầu trong lĩnh vực này.

Theo Trưởng Đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam Jonathan Baker, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, chuyển đổi số chỉ thực sự bền vững khi đi kèm với đầu tư cho con người bao gồm phát triển kỹ năng số, chuẩn bị cho tương lai việc làm trong nền kinh tế số và kinh tế dựa trên trí tuệ nhân tạo, đồng thời nâng cao năng lực thể chế để theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ. Đây cũng là những nội dung mà Liên hợp quốc sẵn sàng đồng hành và hỗ trợ Việt Nam trong giai đoạn tới.

Trong khuôn khổ Hội thảo, nhiều ý kiến của đại biểu, chuyên gia khẳng định Việt Nam đang có lợi thế lớn về quyết tâm chính trị, khung chính sách ngày càng hoàn thiện và tốc độ phổ cập công nghệ số nhanh, song đồng thời cũng phải đối mặt với những thách thức mới mang tính cấu trúc.

Các đại biểu đặc biệt nhấn mạnh vấn đề niềm tin của người dân trong môi trường số, an toàn dữ liệu, bảo vệ quyền riêng tư và khoảng cách kỹ năng số giữa các nhóm xã hội.

Theo đó, chuyển đổi số không thể chỉ tập trung vào hạ tầng hay nền tảng công nghệ, mà cần được thiết kế xoay quanh nhu cầu thực tế của người dân và doanh nghiệp, bảo đảm khả năng tiếp cận bao trùm, công bằng và bền vững.

Bên cạnh đó, yêu cầu tăng cường phối hợp liên ngành và cách tiếp cận toàn xã hội cũng được nhiều ý kiến đề cập. Các đại biểu cho rằng, các chính sách, chương trình và sáng kiến chuyển đổi số cần được triển khai đồng bộ từ trung ương đến địa phương, gắn kết chặt chẽ giữa Nhà nước, khu vực tư nhân, các cơ sở nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp.

Việc thiết kế hạ tầng công cộng số và dịch vụ công số lấy người dân làm trung tâm, đồng thời lồng ghép các cơ chế bảo vệ quyền con người, được coi là điều kiện then chốt để xây dựng một xã hội số đáng tin cậy.

Hội thảo cũng kết luận rằng chuyển đổi số cần được tiếp cận như một quá trình phát triển mang tính hệ thống, trong đó con người là trung tâm, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo là động lực, còn thể chế và năng lực thực thi là yếu tố quyết định.

Quỳnh Trang