Mô hình “Không gian di tích - lễ hội truyền thống số” tại Lễ hội Cổ Loa xuân 2026 đang trở thành minh chứng sống động cho việc chuyển đổi số không hề xa vời, mà trái lại, rất mực gần gũi và "mềm mại".

Lễ hội Cổ Loa năm nay không chỉ có tiếng trống hội rộn rã hay mùi hương trầm bảng lảng, mà còn mang đến một luồng sinh khí mới từ khu trải nghiệm công nghệ đặt ngay tại trung tâm di tích. Tại đây, rào cản giữa quá khứ hàng ngàn năm và công nghệ tương lai dường như bị xóa nhòa. Lịch sử không còn nằm trên những trang sách tĩnh lặng. Chỉ qua vài thao tác tại màn hình check-in số, quan khách đã có thể hóa thân thành các nhân vật lịch sử trong khung hình đặc trưng của mảnh đất kinh kỳ xưa. 

Lần đầu tiên, chỉ với một thao tác quét mã QR đơn giản, mọi người có thể tường tận lai lịch của từng cổ vật thông qua thuyết minh tự động và hình ảnh trực quan.  Những công nghệ vốn nghe có vẻ cao siêu như Hologram 3D hay VR bỗng trở nên thân thuộc khi được đặt đúng vào không gian văn hóa mà người dân hằng gắn bó.

Việc đưa công nghệ vào lễ hội là một bước đi có chủ đích của chính quyền địa phương nhằm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW về chuyển đổi số. Theo bà Nguyễn Thị Lương, Phó Chủ tịch UBND xã Đông Anh, lễ hội là thời điểm người dân có tâm lý thoải mái nhất, từ đó việc tiếp nhận cái mới sẽ diễn ra tự nhiên, không áp lực.

Cách làm "mềm" này giúp người dân tự cảm nhận lợi ích thay vì phải nghe những bài giảng lý thuyết suông. Khi đã quen với việc quét mã tra cứu thông tin hay trải nghiệm số hóa tại lễ hội, người dân sẽ tự tin hơn khi ứng dụng công nghệ vào các lĩnh vực khác của đời sống. 

Bên cạnh giá trị trải nghiệm tại chỗ, số hóa đang mở ra cánh cửa đưa Cổ Loa ra khỏi không gian vật lý chật hẹp. Ông Hoàng Công Huy, đại diện Ban Quản lý khu di tích Cổ Loa, cho biết các dữ liệu 3D và nội dung số hóa có thể chia sẻ rộng rãi trên internet, giúp du khách quốc tế hay những người ở xa vẫn có thể khám phá di tích. Điều này không chỉ giúp bảo tồn giá trị gốc mà còn phát huy sức mạnh của di sản trong bối cảnh phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô.

Số hóa di sản tại Cổ Loa không làm mất đi cái "hồn" của văn hóa dân tộc. Ngược lại, nó đang trở thành "ngôn ngữ của thời đại" để kể lại những câu chuyện lịch sử một cách lôi cuốn hơn. Chuyển đổi số, suy cho cùng, chính là dùng hơi thở của tương lai để giữ gìn và lan tỏa những giá trị bền bỉ của quá khứ.

Trong dòng chảy của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, Hà Nội – thành phố sáng tạo – đang đi đầu trong việc hiện thực hóa mục tiêu đưa di sản ra khỏi không gian vật lý chật hẹp. Nếu trước đây, việc tiếp cận di tích chỉ dừng lại ở tham quan trực tiếp và nghe thuyết minh truyền thống, thì nay, công nghệ đã tạo ra một "cuộc cách mạng về trải nghiệm".

Tại Hoàng thành Thăng Long, tour đêm "Giải mã Hoàng thành" đã sử dụng công nghệ trình chiếu laser và ánh sáng để tái hiện không gian cung đình xưa. Hay tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, màn trình chiếu Mapping 3D trên nền kiến trúc cổ kính đã biến những bức tường đá, mái ngói rêu phong thành một "màn hình khổng lồ", kể câu chuyện về đạo học Việt Nam một cách đầy lung linh và xúc động.

Hà Nội đang từng bước chứng minh rằng: Cổ kính không có nghĩa là cũ kỹ. Với sự trợ lực của công nghệ, di sản nghìn năm đang tự tin bước vào kỷ nguyên mới, trở thành nguồn lực nội sinh mạnh mẽ cho sự phát triển của Thủ đô văn hiến, văn minh và hiện đại.

Minh Trang