Sáng 17/7 tại Hà Nội, Diễn đàn “Chuyển đổi số khu vực công – Tiền đề cho phát triển kinh tế xã hội” do Báo điện tử VOV tổ chức đã quy tụ nhiều chuyên gia, nhà nghiên cứu, nhà quản lý cùng chia sẻ kinh nghiệm và thảo luận sâu về vai trò then chốt của chuyển đổi số trong khu vực công – lĩnh vực vốn đóng vai trò dẫn dắt trong công cuộc cải cách hành chính và phát triển bền vững đất nước.

Không còn là xu hướng, mà là điều kiện tiên quyết

Phát biểu tại Diễn đàn, các chuyên gia nhấn mạnh rằng chuyển đổi số trong khu vực công không còn là một xu hướng công nghệ đơn thuần, mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để Nhà nước chuyển đổi từ mô hình quản lý hành chính sang mô hình điều hành phát triển.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long, chuyển đổi số khu vực công là vấn đề kinh tế - tổ chức ở cấp quốc gia, liên quan trực tiếp đến hiệu quả phân bổ ngân sách, năng suất vận hành của bộ máy hành chính, cũng như năng lực điều tiết và kiến tạo thị trường của Nhà nước.

“Dưới góc nhìn kinh tế, chuyển đổi số trong khu vực công mang lại hiệu quả rõ rệt về năng suất, khả năng phản ứng chính sách và sự minh bạch trong điều hành. Tuy nhiên, nếu thiếu các cơ chế định lượng kinh tế, đầu tư thiếu kết nối và tư duy dữ liệu chưa thấm sâu trong văn hóa quản lý, thì quá trình này sẽ gặp nhiều rào cản”, ông Long nhận định.

Nhiều thách thức cần vượt qua

Trong tham luận tại Diễn đàn, ông Nguyễn Hữu Thái Hòa – Phó Viện Trưởng Viện Trí Việt IVM (thuộc VUSTA), Chủ tịch VDIC – thẳng thắn chỉ ra nhiều thách thức thực tế trong quá trình chuyển đổi số khu vực công tại Việt Nam hiện nay.

Theo ông, cơ sở hạ tầng công nghệ tại nhiều cơ quan nhà nước vẫn còn lạc hậu, thiếu đồng bộ, khiến việc tích hợp các giải pháp số hóa mới trở nên khó khăn. Việc chia sẻ thông tin giữa các cơ quan vẫn gặp nhiều rào cản do hệ thống dữ liệu phân mảnh và thiếu liên thông.

Thêm vào đó, ngân sách dành cho chuyển đổi số còn hạn chế, nhất là tại cấp địa phương. Nhiều đơn vị không đủ nguồn lực để đầu tư vào trung tâm dữ liệu, hạ tầng mạng 5G hay các phần mềm quản trị hiện đại. Trong khi đó, việc thu hút và giữ chân nhân lực công nghệ cũng là bài toán khó, bởi khu vực công không thể cạnh tranh về lương và môi trường làm việc với khu vực tư.

Ngoài ra, đội ngũ cán bộ, công chức tại nhiều địa phương vẫn còn thiếu kỹ năng số. Một bộ phận cán bộ còn tâm lý e ngại thay đổi hoặc không sẵn sàng tiếp cận quy trình làm việc số hóa do lo ngại mất việc hoặc áp lực thích nghi.

Bài học từ quốc tế và cơ hội cho Việt Nam

Tuy nhiên, ông Hòa cũng cho rằng, nếu vượt qua được những thách thức này, khu vực công hoàn toàn có thể trở thành “người dẫn đường” trong chuyển đổi số quốc gia.

Ông dẫn chứng các mô hình thành công tại Estonia, Singapore và Hàn Quốc, nơi các chính phủ không chỉ xây dựng được chính phủ điện tử mà còn triển khai thành công nền hành chính thông minh, lấy người dân làm trung tâm.

Tại Hàn Quốc, AI đã được ứng dụng để phân tích dữ liệu giao thông, dự báo dịch bệnh và tối ưu hóa quản lý đô thị. Đây là mô hình Việt Nam hoàn toàn có thể nghiên cứu, thí điểm và triển khai tại một số đô thị lớn.

Một thành tựu đáng chú ý là việc Việt Nam đã vận hành Cổng Dịch vụ công quốc gia từ năm 2019, hiện cung cấp hơn 2.800 dịch vụ công trực tuyến, giúp tiết kiệm hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm từ việc giảm chi phí hành chính. Ngoài ra, hệ thống báo cáo điện tử quốc gia cũng giúp tinh gọn quy trình thống kê và điều hành.

Gắn chặt với cải cách thể chế và dữ liệu quốc gia

Theo các chuyên gia, chuyển đổi số khu vực công chỉ thật sự hiệu quả nếu được gắn chặt với tiến trình cải cách thể chế và đổi mới mô hình quản trị quốc gia.

Chuyển đổi số không thể được nhìn nhận như một nhiệm vụ kỹ thuật đơn thuần. Thực tiễn trong và ngoài nước cho thấy, chỉ khi quá trình này được tích hợp với cải cách thể chế, được đo lường bằng hiệu quả phân bổ nguồn lực, năng suất khu vực công và tác động lan tỏa đến thị trường, thì mới có thể trở thành “nền tảng tăng trưởng mới”.

PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng cần xây dựng các cơ chế định lượng rõ ràng để đo lường hiệu quả của các dự án số hóa. “Việc chuẩn hóa dữ liệu toàn quốc, đặc biệt là dữ liệu dân cư, y tế, thuế... sẽ giúp tạo ra các nền tảng quản lý minh bạch và hiệu quả hơn. Đồng thời, nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ và cải cách hệ thống pháp luật đi kèm là điều kiện bắt buộc để chuyển đổi số thành công”, ông Long kiến nghị.

Minh bạch hóa và phòng chống tham nhũng

Một trong những lợi ích rõ nét nhất của chuyển đổi số khu vực công là tăng cường tính minh bạch trong hoạt động quản lý nhà nước và phòng chống tham nhũng.

Các nền tảng như cổng thông tin điện tử, hệ thống đấu thầu công trực tuyến giúp công khai hóa các kế hoạch, ngân sách và quyết định hành chính. Điều này không chỉ giúp người dân dễ dàng giám sát, mà còn giảm thiểu các giao dịch trực tiếp vốn là môi trường dễ phát sinh tiêu cực.

Theo ông Nguyễn Hữu Thái Hòa, tương lai của dịch vụ công trực tuyến sẽ không dừng lại ở việc cung cấp dịch vụ mức độ 3 và 4, mà còn hướng đến cá nhân hóa trải nghiệm người dùng. Dữ liệu lớn (big data) và trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ cho phép phân tích hành vi và nhu cầu của người dân, từ đó đề xuất các chính sách hỗ trợ phù hợp hơn.

Cơ hội chưa từng có

ThS. Đặng Tùng Anh – Phó Giám đốc Trung tâm Công nghệ - Chính phủ số (Cục Chuyển đổi số quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, Việt Nam đã tiếp cận chuyển đổi số trong khu vực công từ năm 2018, nhưng chỉ trong khoảng 4 năm gần đây, tiến trình này mới đi vào thực chất.

“Việt Nam đã tăng 15 bậc trong bảng xếp hạng chính phủ điện tử của Liên Hợp Quốc, từ vị trí 86 lên 71 năm 2024. Đây là một bước tiến lớn và là tín hiệu đáng mừng, cho thấy chúng ta đang đi đúng hướng”, ông Tùng Anh nhận định.

Giải pháp đồng bộ để đột phá

Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi số khu vực công, các chuyên gia tại Diễn đàn đề xuất nhiều giải pháp mang tính chiến lược và dài hạn.

Cụ thể, cần tăng đầu tư vào hạ tầng công nghệ, đặc biệt tại địa phương, bao gồm trung tâm dữ liệu quốc gia, mạng 5G và hệ thống bảo mật thông tin. Đồng thời, cần phát triển các chương trình đào tạo kỹ năng số cho cán bộ, công chức, hợp tác chặt chẽ với doanh nghiệp công nghệ và các trường đại học để xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao.

Ngoài ra, cần khuyến khích các doanh nghiệp công nghệ trong nước tham gia phát triển các giải pháp số cho khu vực công, như ứng dụng AI, blockchain, và xây dựng các trung tâm giám sát an ninh mạng quốc gia.

TS. Võ Trí Thành – chuyên gia kinh tế – nhấn mạnh: “Chuyển đổi số không chỉ là cuộc cách mạng công nghệ mà là cách mạng thể chế. Chính phủ cần đóng vai trò tiên phong, dẫn dắt, đồng hành và kiến tạo, để cả hệ sinh thái số quốc gia cùng phát triển một cách bền vững và hiệu quả.”