Kết nối chính sách, tri thức và doanh nghiệp trong kinh tế tuần hoàn

Vừa qua, tại Khách sạn Sheraton Hà Nội, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới tổ chức Diễn đàn “Thực hiện kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam: Chính sách và kết nối hành động”. Sự kiện thu hút hơn 200 đại biểu gồm các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các bộ, ngành, doanh nghiệp và cơ quan truyền thông.

Phát biểu khai mạc, GS.TS. Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, nhấn mạnh: “Kinh tế tuần hoàn (KTTH) không chỉ là một khái niệm thời thượng mà là kiến trúc phát triển mới trong chuyển đổi kép, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.” Quyết định 222/QĐ-TTg về Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện KTTH đến năm 2035 được coi là bước đi chiến lược nhằm hiện thực hóa Luật Bảo vệ môi trường 2020, Chiến lược tăng trưởng xanh và Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu. Diễn đàn trở thành nhịp cầu kết nối chính sách, doanh nghiệp, tri thức, hành động, hướng tới hình thành hệ sinh thái tuần hoàn toàn diện tại Việt Nam.

Chuyển đổi số thúc đẩy mô hình tăng trưởng xanh và bền vững

Theo PGS.TS. Bùi Quang Tuấn, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, mô hình tăng trưởng Việt Nam đang chuyển từ dựa vào tài nguyên và lao động giá rẻ sang dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tuy nhiên, năng suất lao động còn thấp, đóng góp của khoa học  công nghệ vào GDP chưa nhiều, và kinh tế tuần hoàn mới chỉ thử nghiệm trong một số lĩnh vực nông nghiệp và công nghiệp sinh thái.

Kinh tế tuần hoàn là lực đẩy quan trọng cho tăng trưởng: kéo dài vòng đời tài nguyên, giảm chi phí và phát thải, đồng thời thúc đẩy ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn trong quản lý và sản xuất. Mối quan hệ giữa KTTH và chuyển đổi số là tương hỗ: chuyển đổi số nâng cao hiệu quả thu gom, phân loại, tái chế, trong khi KTTH thúc đẩy doanh nghiệp số hóa quy trình sản xuất và quản trị chuỗi cung ứng.

Các chuyên gia cũng chia sẻ kinh nghiệm từ Liên minh châu Âu, nơi Kế hoạch hành động kinh tế tuần hoàn (CEAP) với 36 biện pháp và quy định về thiết kế sinh thái (ESPR) đã áp dụng tiêu chuẩn xanh và số hóa trong chuỗi giá trị. Đây là mô hình tham chiếu cho Việt Nam trong việc kết hợp chuẩn xanh và chuyển đổi số để nâng cao hiệu quả kinh tế tuần hoàn.

Thực tiễn triển khai kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam

Nông nghiệp là lĩnh vực tiên phong trong áp dụng KTTH. TS. Triệu Thanh Quang, Viện Địa lý Nhân văn và Phát triển bền vững, cho biết Việt Nam có thể khai thác khoảng 150 triệu tấn phụ phẩm nông nghiệp mỗi năm, tái chế thành tài nguyên thông qua công nghệ sinh học và nền tảng số. Nguyên tắc cơ bản gồm: coi chất thải là tài nguyên, sử dụng tiết kiệm tài nguyên, thiết kế hệ thống không rác thải và tạo ra sản phẩm an toàn, cạnh tranh, có thể truy xuất nguồn gốc số hóa.

Doanh nghiệp là trung tâm của chuyển đổi KTTH, song đang đối mặt với chi phí công nghệ cao, khung pháp lý chưa hoàn thiện và thị trường sản phẩm tái chế còn hạn chế. Các chuyên gia kiến nghị hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng số và hạ tầng tái chế, thúc đẩy cơ chế tài chính xanh, chia sẻ dữ liệu và khuyến khích đầu tư vào R&D. Cơ chế thí điểm (sandbox) cũng cần được triển khai để doanh nghiệp thử nghiệm mô hình tuần hoàn trong các ngành trọng điểm.

Ban Tổ chức Diễn đàn sẽ tổng hợp các tham luận để xây dựng Báo cáo kiến nghị chính sách, tập trung vào bốn nhóm giải pháp: hoàn thiện thể chế, đổi mới công nghệ, phát triển mô hình KTTH theo ngành , vùng và tăng cường hợp tác công - tư.

Các cơ quan truyền thông đã tham dự, góp phần lan tỏa thông điệp “Kinh tế tuần hoàn - kết nối hành động vì tương lai xanh của Việt Nam”. Thông qua kết nối giữa tri thức, chính sách và chuyển đổi số, diễn đàn đánh dấu bước tiến quan trọng trong hành trình xây dựng nền kinh tế tuần hoàn – số hóa bền vững, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Chuyển đổi số không chỉ là công cụ mà còn là hạ tầng nền tảng của KTTH, giúp đo lường, giám sát và tối ưu hóa chuỗi giá trị, từ quản lý chất thải đến sản xuất và tiêu dùng. Việt Nam đang đứng trước cơ hội vàng để thúc đẩy chuyển đổi kép: số hóa và xanh hóa, hình thành mô hình tăng trưởng bền vững và bao trùm.

BH