Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nhấn mạnh việc chuyển dịch sang năng lượng sạch là yếu tố quyết định để giảm phát thải khí nhà kính, đảm bảo an ninh năng lượng, và thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng nhanh hơn, xa hơn. Ba trụ cột chính được xác định để đạt được mục tiêu "thành phố sạch" bao gồm: Kiểm soát khí thải giao thông, phát triển hạ tầng năng lượng sạch, và thúc đẩy các tiêu chuẩn kỹ thuật về môi trường trong quy hoạch đô thị.

Ô nhiễm không khí, đặc biệt là bụi và bụi mịn (PM2.5), đang là vấn đề nhức nhối tại hai vùng kinh tế trọng điểm: Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Các nguồn phát sinh chính bao gồm giao thông, xây dựng, công nghiệp và hoạt động dân sinh.

Nhận thức rõ thách thức này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang khẩn trương xây dựng lộ trình áp dụng quy chuẩn khí thải nghiêm ngặt đối với xe mô tô, xe gắn máy đang lưu hành. Ông Trương Mạnh Tuấn, Phó Trưởng phòng Quản lý chất lượng môi trường, Cục Môi trường, cho biết dù thời gian áp dụng chính thức được lùi lại để người dân và địa phương có sự chuẩn bị tốt nhất, nhưng các đô thị lớn sẽ đi trước:

Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh sẽ siết chặt quy định từ ngày 1/7/2027. Các đô thị lớn khác như Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Huế triển khai từ 1/7/2028. Các tỉnh, thành còn lại sẽ áp dụng từ 1/7/2030. Việc ban hành tiêu chuẩn và lộ trình cụ thể này được kỳ vọng sẽ định hướng rõ ràng cho người dân và doanh nghiệp, tạo động lực mạnh mẽ cho quá trình chuyển đổi sang sử dụng phương tiện điện và năng lượng sạch.

Để giảm thiểu ô nhiễm không khí và phát triển giao thông xanh, cần một hệ thống giải pháp đồng bộ về cơ chế đầu tư, tài chính và kiểm soát phương tiện.

Ông Lê Văn Đạt, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, Bồi dưỡng cán bộ xây dựng, đã đề xuất nhiều chính sách mang tính đột phá. Về tài chính, ông đề xuất giảm 50% thuế thu nhập doanh nghiệp trong 5 năm đầu cho các doanh nghiệp đầu tư, kinh doanh trạm sạc điện xe buýt, đồng thời hỗ trợ lãi suất vốn vay cho các dự án đầu tư hạ tầng và phương tiện công cộng sử dụng năng lượng sạch.

Về cơ chế đầu tư, việc áp dụng linh hoạt mô hình PPP (Public-Private Partnership) trong xây dựng và vận hành hệ thống đường sắt đô thị, xe buýt được khuyến nghị, cùng với việc ban hành chính sách ưu đãi phát triển tuyến buýt đường thủy sử dụng năng lượng xanh. Ngoài ra, Nhà nước cũng cần xây dựng chính sách miễn, giảm thuế cho các nhà đầu tư dịch vụ cho thuê xe máy điện, xe đạp điện, xe đạp, đặc biệt tại các khu vực được quy hoạch là "khu phát thải thấp".

Thứ trưởng Lê Công Thành khẳng định, Việt Nam đã thể hiện quyết tâm mạnh mẽ thông qua hàng loạt chính sách như Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu hướng tới mục tiêu đạt phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050.

Đặc biệt, các thành phố lớn đang tích cực hành động:

Thủ đô Hà Nội đã ban hành Kế hoạch quản lý chất lượng môi trường không khí với mục tiêu cụ thể: đảm bảo 75-80% số ngày trong năm có chất lượng không khí ở mức tốt và trung bình. Thành phố sẽ phân vùng phát thải thấp, cấm lưu thông xe tải hạng nặng chạy bằng dầu diesel, và ưu tiên ô tô đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 trở lên.

TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng cũng đang thiết lập các khu vực hạn chế phương tiện cá nhân trong giờ cao điểm và thử nghiệm mô hình điện mặt trời mái nhà cho khu dân cư và tòa nhà văn phòng.

Thông qua diễn đàn này, các đại biểu đã thống nhất các hành động trọng tâm: Nhà nước tiếp tục hoàn thiện chính sách, doanh nghiệp đẩy mạnh đầu tư công nghệ xanh, và toàn dân chung tay hành động để hướng tới mục tiêu xây dựng những đô thị thực sự xanh, sạch, đáng sống, nơi con người được hít thở bầu không khí trong lành, sống trong môi trường an toàn và thịnh vượng.

Phạm Tuấn