PV Tạp chí Sở hữu Trí tuệ và Sáng tạo đã có cuộc trò chuyện cùng ông Phạm Nghiêm Xuân Bắc – Chủ tịch Hội SHTT Việt Nam – về những hoạt động tích cực của Hội trong bức tranh toàn cảnh về SHTT, giúp định vị thương hiệu Việt trên bản đồ thế giới.

Sự chuyển mình trong "văn hóa sở hữu trí tuệ"

Nhìn lại hành trình năm 2025, ông Phạm Nghiêm Xuân Bắc bày tỏ sự tâm đắc trước sự thay đổi căn bản trong tư duy của cộng đồng doanh nghiệp. Theo ông, SHTT không còn là một khái niệm xa xỉ mà đã thực sự trở thành "tài sản sống còn" của doanh nghiệp.

Ông cho biết: Sở hữu trí tuệ là một loại tài sản vô hình của doanh nghiệp, được pháp luật công nhận và bảo vệ, mang lại giá trị kinh tế lớn cho doanh nghiệp, và có thể được sử dụng trong việc chuyển nhượng, cấp phép và góp vốn theo quy định của pháp luật. Chính vì vậy, có thể nhận thấy sự thay đổi tích cực trong "văn hóa sở hữu trí tuệ" của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, cụ thể là doanh nghiệp Việt Nam ngày càng quan tâm và chú trọng hơn đến tài sản SHTT, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và cạnh tranh ngày càng gay gắt”.

Theo ông Bắc, sự thay đổi này thể hiện rõ nét qua bốn khía cạnh sau:

Nhận thức đúng về giá trị của SHTT: Doanh nghiệp đã hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của SHTT, về giá trị kinh tế lớn của tài sản vô hình này, là nguồn lực tạo lợi thế cạnh tranh và gia tăng uy tín, giá trị doanh nghiệp.

Gia tăng hoạt động đăng ký và bảo hộ quyền SHTT: Doanh nghiệp Việt Nam ngày càng ý thức hơn việc xác lập và bảo hộ quyền SHTT trong nước cũng như nước ngoài, thể hiện rõ thông qua sự gia tăng đáng kể số lượng đơn đăng ký nhãn hiệu, sáng chế, giải pháp hữu ích và kiểu dáng công nghiệp của doanh nghiệp Việt Nam tại Cục Sở hữu trí tuệ, và các đơn đăng ký ra nước ngoài (trực tiếp hoặc thông qua các hệ thống quốc tế như Madrid, PCT, Hague). Điều này cho thấy sự chủ động hơn của các doanh nghiệp trong việc bảo vệ tài sản của mình cả trong và ngoài nước.

Khai thác thương mại SHTT một cách hiệu quả: Nhiều doanh nghiệp đã gắn liền SHTT với chiến lược kinh doanh, đưa SHTT vào chiến lược phát triển dài hạn, coi SHTT là công cụ để thu hút đầu tư, góp vốn, chuyển giao công nghệ, nhượng quyền thương mại và mở rộng thị trường.

Quản trị SHTT trong nội bộ doanh nghiệp: Một số doanh nghiệp đã ban hành quy chế nội bộ về bảo mật thông tin, bí mật kinh doanh, và có bộ phận chuyên trách về tài sản SHTT như theo dõi, gia hạn và thực thi quyền SHTT của doanh nghiệp.

“Nhìn chung, việc doanh nghiệp Việt Nam quan tâm và chú trọng hơn đến tài sản SHTT là một tín hiệu tích cực, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong thời gian tới, cần tiếp tục tăng cường tư vấn, hỗ trợ và nâng cao năng lực quản trị SHTT để doanh nghiệp khai thác tối đa giá trị của loại tài sản đặc biệt này”, ông Phạm Nghiêm Xuân Bắc nhấn mạnh.

Bảo vệ thương hiệu: Từ vinh danh đến hành động thực tế

Trong bức tranh toàn cảnh về sự phát triển của SHTT không thể thiếu sự đóng góp tích cực của Hội SHTT Việt Nam. Vừa qua, Lễ tổng kết và trao chứng nhận cho các doanh nghiệp xuất sắc trong xây dựng, quản trị tài sản SHTT năm 2025 do Hội SHTT Việt Nam tổ chức đã để lại dấu ấn lớn. Chia sẻ về thành công của buổi lễ, ông Phạm Nghiêm Xuân Bắc cho biết: “Chương trình là hoạt động có ý nghĩa thiết thực trong việc khích lệ, động viên các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân tích cực lao động sản xuất và sáng tạo đổi mới không ngừng để cung cấp cho thị trường những thương hiệu, nhãn hiệu, sản phẩm có chất lượng cao, dịch vụ hoàn hảo, phục vụ đời sống nhân dân và đóng góp tích cực vào sự phát triển nền kinh tế nước nhà”.

Tuy nhiên, theo ông, danh hiệu chỉ là điểm khởi đầu. Để bảo vệ những thương hiệu này trước các hành vi xâm phạm ngày càng tinh vi, Hội SHTT Việt Nam đã thiết lập những cơ chế đồng hành thiết thực.

Hội không chỉ dừng lại ở việc vinh danh các doanh nghiệp, thương hiệu, nhãn hiệu, sản phẩm, dịch vụ đạt chứng nhận, mà còn chuyển trọng tâm sang hỗ trợ hoạt động bảo hộ và thực thi quyền SHTT.

Theo đó, Hội SHTT Việt Nam sẽ hướng dẫn các doanh nghiệp chủ động tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp thông qua việc đăng ký bảo hộ các đối tượng SHTT. Đồng thời, Hội cũng hỗ trợ xây dựng chiến lược phát triển thương hiệu của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, Hội cũng sẽ tổ chức các tọa đàm, hội thảo nhằm cung cấp các thông tin, kiến thức, kỹ năng và các dịch vụ về bảo hộ quyền SHTT trong nước và quốc tế để nâng cao nhận thức về SHTT. Qua đó, giúp doanh nghiệp đẩy mạnh hoạt động bảo hộ quyền SHTT, chú trọng nghiên cứu phát triển công nghệ, tạo ra các sản phẩm, dịch vụ mới có khả năng cạnh tranh với các đơn vị khác trong khu vực và quốc tế.

Mô hình phối hợp đột phá giữa Hội và Cục SHTT: Giải quyết “điểm nghẽn” đơn tồn đọng

Chủ tịch Hội SHTT Việt Nam cũng cho biết, một điểm sáng đáng chú ý trong năm 2025 là mô hình phối hợp giữa Hội SHTT Việt Nam và Cục SHTT.

Ngày 28/07/2023, Hội SHTT Việt Nam và Cục SHTT đã diễn ra Lễ ký kết Bản ghi nhớ hợp tác giữa hai bên nhằm phát huy thế mạnh của mỗi đơn vị để hỗ trợ hoạt động cho nhau, góp phần phát triển hệ thống SHTT quốc gia và hội nhập quốc tế.

Tiếp theo, ngày 10/05/2025, để tiếp tục tăng cường quan hệ hợp tác giữa hai bên, Hội SHTT Việt Nam và Cục SHTT đã ký kết Kế hoạch triển khai Thỏa thuận hợp tác về việc hỗ trợ công tác xử lý đơn đăng ký SHCN. Nội dung hợp tác bao gồm: Hợp tác về nhân sự chuyên gia; Hợp tác về tài khoản tra cứu dữ liệu chuyên ngành; Tăng cường sử dụng dịch vụ công trực tuyến.

Mô hình phối hợp này đã góp phần nâng cao chất lượng hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực SHTT, đáp ứng kịp thời nhu cầu của tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước.

Những thách thức trong tranh chấp SHTT khiến các doanh nghiệp Việt "thua trên sân nhà"

Bên cạnh những điểm sáng trong bức tranh SHTT Việt Nam thì ông Phạm Nghiêm Xuân Bắc cũng cho biết hiện tại, mặc dù Việt Nam đã tham gia các FTA thế hệ mới (CPTPP, EVFTA) với những cam kết rất cao về SHTT, nhưng vẫn còn nhiều doanh nghiệp nội địa thường “thua trên sân nhà” trong các tranh chấp SHTT. Theo ông, rào cản lớn nhất là do nhận thức và năng lực quản trị SHTT của chính doanh nghiệp.

Một số doanh nghiệp chưa nhận thức được tầm quan trọng của SHTT, chỉ thực hiện việc đăng ký SHTT sau khi đã đưa sản phẩm ra thị trường, dẫn đến vị thế yếu khi xảy ra tranh chấp với các bên thứ ba khác.

Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp thiếu năng lực quản trị và khai thác SHTT, không có bộ phận chuyên môn hoặc nhân sự chuyên trách về SHTT, thiếu chiến lược theo dõi, gia hạn, thực thi quyền SHTT.

Các doanh nghiệp vừa và nhỏ thường có xu hướng tiết giảm chi phí nên ít hợp tác với luật sư hoặc đại diện SHTT chuyên nghiệp và giàu kinh nghiệm trong giải quyết tranh chấp SHTT. Do đó, không nhận được sự hỗ trợ chuyên môn tối ưu nhằm đạt được các quyết định hoặc phán quyết có lợi trong giải quyết các tranh chấp.

Đứng trước làn sóng công nghệ, ông Bắc cũng khẳng định Hội đang khẩn trương hỗ trợ hội viên tiếp cận các loại hình tài sản mới như dữ liệu số, thuật toán và AI. Trong bối cảnh Quốc hội đã ban hành các luật liên quan như Luật bảo vệ dữ liệu cá nhân,

 Luật Trí tuệ nhân tạo và Luật Công nghiệp công nghệ số, Hội dự kiến sẽ tổ chức các tọa đàm/ hội thảo chuyên đề để giúp doanh nghiệp nắm bắt khung pháp lý và bảo hộ hiệu quả các sáng tạo trong kỷ nguyên số.

 Vị thế Việt Nam trong 5 năm tới: Cơ hội và thách thức

Dẫn nguồn báo cáo của WIPO công bố ngày 16/09/2025 , ông Bắc tự hào khi Việt Nam xếp hạng 44/139 quốc gia và nền kinh tế về Chỉ số Đổi mới Toàn cầu (GII), tăng hơn 30 bậc sau một thập kỷ. Ông dự báo trong 5 năm tới, số lượng đơn đăng ký SHTT của Việt Nam, cả trong nước và quốc tế  sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ cả về chất và lượng.

Tuy nhiên, vị chuyên gia gạo cội cũng không giấu được sự trăn trở: "Thách thức lớn nhất là làm sao nâng cao chất lượng và giá trị thực chất của các quyền SHTT và năng lực thương mại hóa quyền SHTT. Nếu không hoàn thiện hệ sinh thái hỗ trợ khai thác và bảo về tài sản SHTT trong bối cảnh hội nhập sâu rộng , chúng ta sẽ rất khó cạnh tranh sòng phẳng với các nền kinh tế đổi mới hàng đầu ngay tại khu vực”.

Khép lại cuộc trò chuyện, người đứng đầu Hội SHTT Việt Nam gửi gắm một thông điệp ngắn gọn nhưng đầy sức nặng cho các doanh nghiệp trẻ đang khởi nghiệp (startups): “Đăng ký sở hữu trí tuệ càng sớm càng tốt – bảo vệ sở hữu trí tuệ chính là bảo vệ tài sản cốt lõi của startup cho hôm nay và cho tương lai”. Trong cuộc chơi toàn cầu, “chất xám” là tài sản quý giá nhất, và đừng để nó bị đánh cắp chỉ vì sự chậm trễ trong việc xác lập quyền.

Hương Mi