Bản ghi nhớ nhằm mục đích xem xét, xử lý các thị trường chưa ban hành hoặc chưa thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất toàn bộ hoặc một phần bằng lao động cưỡng bức. Trong danh sách 60 nền kinh tế thuộc phạm vi điều tra, Việt Nam đứng ở vị trí thứ 60.

Theo cơ chế phân loại của Hoa Kỳ, mức thuế 10% được áp dụng cho các nền kinh tế đã có cơ chế cấm, có cam kết thiết lập hoặc đã thực hiện một phần biện pháp ngăn chặn. Các nền kinh tế còn lại, bao gồm Việt Nam, thuộc nhóm chịu mức thuế Mục 301 là 12,5%, ngoại trừ một số sản phẩm được miễn trừ riêng. Đáng chú ý, quy định nhấn mạnh đến yếu tố sản xuất “toàn bộ hoặc một phần”, nghĩa là rủi ro không chỉ nằm ở công đoạn lắp ráp cuối cùng mà còn hiện hữu từ nguyên liệu, linh kiện, bán thành phẩm ở bất kỳ khâu nào trong chuỗi cung ứng. Ngoài ra, cơ chế hạn ngạch thuế quan đối với một số mặt hàng dệt may cũng được áp dụng nhằm khuyến khích sử dụng bông và nguyên liệu dệt may của Hoa Kỳ, giảm phụ thuộc vào các nguồn đầu vào nguy cơ cao.

Trước áp lực chính sách từ thị trường xuất khẩu trọng điểm, truy xuất nguồn gốc đã trở thành yêu cầu thiết yếu đối với doanh nghiệp Việt Nam. Dù Hoa Kỳ không áp đặt một quy trình cứng nhắc, các đơn vị xuất khẩu bắt buộc phải cung cấp được bằng chứng minh bạch, đáng tin cậy về nguồn gốc nguyên liệu, nhà cung cấp và địa điểm sản xuất. Điều này đặc biệt cấp thiết với các ngành có chuỗi cung ứng phức tạp như dệt may, da giày, điện tử, năng lượng, thiết bị điện, bán dẫn, khoáng sản và nông sản. Trong đó, doanh nghiệp dệt may phải kiểm soát từ bông, xơ, sợi, vải, thuốc nhuộm; còn ngành điện tử, năng lượng cần bao quát đến linh kiện, vật liệu bán dẫn, pin, tấm quang điện và các khoáng sản thiết yếu.

Ở trong nước, khung pháp lý cho hoạt động này cũng đang hoàn thiện nhanh chóng. Ngày 11/6/2026, Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư số 31/2026/TT-BCT quy định về truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa thuộc phạm vi quản lý. Quy định này bắt buộc áp dụng với danh mục hàng hóa có mức độ rủi ro cao và khuyến khích các ngành hàng khác tự nguyện triển khai.

Hệ thống truy xuất nguồn gốc tập trung của Bộ Công Thương vận hành tại địa chỉ www.VeriGoods.vn sẽ đảm nhận việc tiếp nhận, lưu trữ dữ liệu và tạo mã tra cứu. Doanh nghiệp có thể chọn khai báo trực tiếp hoặc kết nối hệ thống quản trị nội bộ với VeriGoods.vn nhưng phải bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin.

Các chuyên gia khuyến cáo doanh nghiệp xuất khẩu cần hành động ngay. Cần lưu ý rằng phạm vi kiểm tra của Hoa Kỳ có thể sâu hơn Danh mục hàng hóa rủi ro cao theo quy định hiện hành của Việt Nam (ví dụ như bông, xơ, sợi, linh kiện bán dẫn... chưa hoàn toàn nằm trong nhóm rủi ro cao trong nước nhưng lại chịu giám sát chặt chẽ từ phía Hoa Kỳ).

Để chủ động thích ứng, doanh nghiệp Việt Nam cần tập trung triển khai các bước sau:

Rà soát, lập bản đồ toàn bộ chuỗi cung ứng và xác định rõ các tầng nhà cung cấp.

Thu thập, lưu trữ đầy đủ hồ sơ nguồn gốc nguyên liệu, địa điểm sản xuất và lộ trình vận chuyển.

Phân loại nhà cung cấp theo rủi ro để tăng cường thẩm tra các nguồn hàng có cảnh báo.

Chuẩn hóa dữ liệu truy xuất theo từng mẻ, lô, sản phẩm hoặc số sê-ri.Kiểm soát chặt chẽ xuất xứ, kiên quyết nói không với hành vi chuyển tải, thay nhãn mác hay đóng gói đơn giản nhằm gian lận xuất xứ Việt Nam.

Đưa điều khoản bắt buộc về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn lao động vào hợp đồng với đối tác cung ứng.

Thiết lập đầu mối chuyên trách và chuẩn bị hồ sơ sẵn sàng phản ứng nhanh, có khả năng truy xuất ngược - xuôi linh hoạt khi cơ quan chức năng hoặc đối tác nhập khẩu yêu cầu.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa đòi hỏi khắt khe về trách nhiệm chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc không còn là gánh nặng tuân thủ đơn thuần mà đã trở thành công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp quản trị rủi ro, nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo vệ thương hiệu trên thị trường quốc tế.

PV