Theo dữ liệu mới từ WIPO, các nhà sáng chế đã nộp kỷ lục 3,7 triệu đơn xin cấp bằng sáng chế trong năm 2024, tăng 4,9% so với năm 2023 và là mức tăng nhanh nhất kể từ năm 2018. Các văn phòng sở hữu trí tuệ ở châu Á hiện nhận phần lớn số đơn trên toàn cầu, riêng Trung Quốc chiếm gần một nửa tổng số đơn nộp theo cơ quan tiếp nhận. Công nghệ máy tính trở thành lĩnh vực lớn nhất trong hồ sơ sáng chế toàn cầu, chiếm khoảng 13% số đơn được công bố và có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất trong thập kỷ qua so với các lĩnh vực công nghệ trọng điểm khác.

 Nhìn vào những ai đang nộp đơn, ta thấy một mô hình rõ ràng: câu chuyện về số lượng thuộc về châu Á, và trong nhóm các tập đoàn lớn phương Tây, nó thuộc về Big Tech và các công ty phần cứng liên quan, chứ không phải Big Pharma.

Trung Quốc tiếp tục thống trị về số lượng hồ sơ sáng chế

Trung Quốc hiện nộp số bằng sáng chế nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào khác, nhưng sự bùng nổ này không phải tự nhiên mà có. Trong nhiều năm, chính quyền địa phương các cấp đã trợ cấp tiền mặt cho mỗi đơn nộp, khiến các doanh nghiệp và trường đại học chạy theo số lượng. Bắc Kinh hiện đang tìm cách thu hồi mô hình này, yêu cầu chấm dứt trợ cấp bằng sáng chế địa phương vào năm 2025 và hướng hệ thống đến các bằng sáng chế có giá trị cao thay vì các bằng sáng chế tiện ích và thiết kế dễ dàng.

 Dù chuyển hướng, Trung Quốc vẫn dẫn đầu kênh quốc tế. Số lượng đơn đăng ký sáng chế theo Hiệp ước Hợp tác về Sáng chế (PCT) năm 2024 gần như không đổi ở mức 273.900, và Trung Quốc tiếp tục đứng đầu với hơn 70.000 đơn quốc tế, vượt Mỹ và Nhật Bản.

Châu Á chiếm khoảng 70% tổng số đơn sáng chế được nộp trên toàn cầu

Theo các chuyên gia, bức tranh về đổi mới sáng tạo rất khác với bảng xếp hạng vốn hóa thị trường. Dữ liệu của WIPO cho thấy các văn phòng sáng chế châu Á hiện nhận khoảng 70% tổng số đơn nộp toàn cầu, tăng từ 60% một thập kỷ trước, và riêng Trung Quốc xử lý gần một nửa số đơn nộp theo cơ quan.

Ở cấp độ họ bằng sáng chế, số lượng phát minh độc nhất đã tăng gấp đôi từ cuối thập niên 2000, và các nhà nộp đơn tại Trung Quốc hiện chiếm gần 70% gia đình sáng chế theo nơi xuất xứ. Tuy nhiên, với các gia đình sáng chế có định hướng nước ngoài, tức các phát minh được bảo hộ tại nhiều thị trường, Mỹ vẫn dẫn đầu, tiếp theo là Nhật Bản, Đức và một số nền kinh tế châu Âu khác.

Châu Á dẫn đầu về số lượng, nhưng các hồ sơ “xuất khẩu” mà các tập đoàn đa quốc gia dựa vào cho thị trường toàn cầu vẫn nghiêng về các trung tâm đổi mới truyền thống.

Khánh An