Đây là giải thưởng quốc tế nhằm tôn vinh các thành tựu nghiên cứu, phát triển có giá trị ứng dụng cao và đóng góp cho các mục tiêu phát triển bền vững tại châu Á.

Sự ghi nhận này không chỉ đánh dấu nỗ lực cá nhân của một nhà khoa học trẻ, mà còn cho thấy tiềm năng của các nghiên cứu vật liệu nano do các nhà khoa học Việt Nam thực hiện trong việc giải quyết các vấn đề thiết thực của đời sống.

Theo đuổi những câu hỏi nền tảng của vật liệu nano

Hướng nghiên cứu chính của PGS.TS Chử Mạnh Hưng tập trung vào tổng hợp và phân tích đặc tính cấu trúc của vật liệu bán dẫn nano, đặc biệt là các vật liệu có khả năng ứng dụng trong cảm biến. Bên cạnh đó, ông còn nghiên cứu vật liệu hai chiều (2D) và áp dụng các phương pháp phân tích cấu trúc tiên tiến sử dụng nguồn synchrotron để khảo sát vật liệu ở cấp độ nguyên tử.

Trong lĩnh vực vật liệu nano, một vật liệu thuần có thể được thay đổi tính chất bằng cách pha tạp hoặc cấy ion của các nguyên tố khác vào cấu trúc. Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng đặt ra là: khi thực hiện quá trình này, cấu trúc nguyên tử thực sự thay đổi như thế nào và các nguyên tố mới có thực sự thay thế vị trí của nguyên tử ban đầu hay không.

Trong thời gian thực hiện nghiên cứu tiến sĩ tại Pháp, TS Chử Mạnh Hưng đã tập trung giải quyết vấn đề này. Thay vì nghiên cứu trên toàn bộ mẫu vật liệu như nhiều nhóm nghiên cứu khác, ông và các cộng sự phân tích sự thay đổi trên từng dây nano riêng lẻ, thậm chí ở cấp độ từng lớp nguyên tử.

Cách tiếp cận ở quy mô đơn cấu trúc giúp làm rõ vai trò của sự sắp xếp nguyên tử đối với các tính chất vật lý và hóa học của vật liệu, từ đó mở ra khả năng kiểm soát và tối ưu hiệu năng vật liệu ngay từ nền tảng cấu trúc.

Nghiên cứu tại cơ sở synchrotron hàng đầu thế giới 

Trong thời gian làm việc tại châu Âu, TS Chử Mạnh Hưng từng nghiên cứu tại European Synchrotron Radiation Facility (ESRF), một trong những trung tâm synchrotron lớn nhất thế giới.

Nguồn synchrotron tại đây tạo ra các chùm tia X có cường độ cực mạnh, cao hơn hàng chục tỷ lần so với tia X sử dụng trong y học. Nhờ đó, các nhà khoa học có thể quan sát chi tiết cấu trúc bên trong vật liệu, từ vị trí nguyên tử cho tới quá trình hình thành các lớp vật liệu trong quá trình chế tạo.

 Thông qua các nghiên cứu tại ESRF, ông và các cộng sự đã góp phần hoàn thiện quy trình chế tạo vật liệu nano chính xác hơn, đồng thời làm rõ quá trình hình thành cấu trúc của vật liệu trong từng lớp lắng đọng nguyên tử. Những kết quả này giúp rút ngắn thời gian chế tạo vật liệu và nâng cao hiệu quả nghiên cứu.

Đưa vật liệu nano vào phục vụ đời sống 

Sau 8 năm học tập và nghiên cứu tại châu Á và châu Âu, năm 2016, TS Chử Mạnh Hưng quyết định trở về Việt Nam làm việc tại Trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Tại đây, ông tiếp tục phát triển các hướng nghiên cứu ứng dụng nhằm đưa vật liệu nano phục vụ đời sống.

Một trong những công trình đáng chú ý là quy trình chế tạo một bước cảm biến khí sợi nano, cho phép phát triển các thiết bị phân tích khí trong hơi thở. Công nghệ này có tiềm năng ứng dụng trong chẩn đoán bệnh không xâm lấn, một hướng đi đang được nhiều quốc gia quan tâm trong y học hiện đại.

Bên cạnh đó, ông và các cộng sự cũng đang triển khai đề tài cấp Nhà nước về cảnh báo khí độc trong môi trường hầm lò, nhằm nâng cao an toàn cho người lao động trong ngành khai khoáng. Cùng với đó, TS Chử Mạnh Hưng cùng đội ngũ cũng tăng cường hợp tác quốc tế với các đối tác Hàn Quốc để phát triển cảm biến giám sát độ tươi của thực phẩm. 

Nhiều công trình của ông được Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) tài trợ, cho thấy định hướng nghiên cứu rõ ràng, gắn kết chặt chẽ giữa khoa học cơ bản và ứng dụng thực tiễn.

Từ niềm đam mê khoa học đến quyết định trở về 

Ít ai biết rằng trước khi theo đuổi vật lý, Chử Mạnh Hưng từng là học sinh trong đội tuyển Toán cấp thành phố. Tuy nhiên, niềm say mê tìm hiểu bản chất của các hiện tượng tự nhiên đã khiến ông lựa chọn con đường nghiên cứu vật lý và khoa học vật liệu.

Sau khi tốt nghiệp Đại học Bách khoa Hà Nội, ông tiếp tục học thạc sĩ tại Hàn Quốc, sau đó sang Pháp làm nghiên cứu sinh tiến sĩ và nghiên cứu sau tiến sĩ. Dù có nhiều cơ hội tiếp tục làm việc ở nước ngoài, ông đã quyết định trở về Việt Nam khi nhận được lời mời từ Viện Đào tạo Quốc tế về Khoa học Vật liệu (ITIMS).

Theo ông, môi trường nghiên cứu tại nước ngoài có nhiều thuận lợi về trang thiết bị và điều kiện làm việc. Tuy vậy, việc được trở về quê hương, tiếp tục nghiên cứu và đào tạo thế hệ khoa học trẻ là một lựa chọn đầy ý nghĩa.

“Tôi luôn trăn trở làm sao để ứng dụng khoa học vào việc bảo vệ sức khỏe và tính mạng con người”, PGS.TS Chử Mạnh Hưng chia sẻ.

Giải thưởng tôn vinh những nghiên cứu hướng tới phát triển bền vững 

Hitachi Global Foundation Asia Innovation Award được triển khai từ năm 2020 nhằm ghi nhận các thành tựu nổi bật trong nghiên cứu và phát triển khoa học, đồng thời khuyến khích các sáng kiến có khả năng ứng dụng thực tiễn và đóng góp cho các mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp quốc.

Năm 2025, chương trình thu hút sự tham gia của khoảng 26 trường đại học và tổ chức nghiên cứu đủ điều kiện từ các quốc gia ASEAN. Các đề cử được đánh giá dựa trên mức độ đổi mới sáng tạo, tiềm năng ứng dụng và tác động xã hội.

Giải thưởng gồm các hạng mục: Giải thưởng Đổi mới sáng tạo xuất sắc nhất, Giải thưởng Đổi mới sáng tạo và Giải Khuyến khích, kèm theo phần thưởng tài chính theo quy định.

Việc PGS.TS Chử Mạnh Hưng được vinh danh ở hạng mục Outstanding Innovation Award cho thấy sự ghi nhận của cộng đồng khoa học quốc tế đối với những nghiên cứu vật liệu nano của Việt Nam, đồng thời mở ra kỳ vọng về các ứng dụng công nghệ mới phục vụ sức khỏe và an toàn của con người trong tương lai.   

TH