Báo cáo toàn cảnh bức tranh kinh tế sáu tháng đầu năm 2026 chỉ ra rằng, làn sóng khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và nhu cầu khẳng định chủ quyền thương mại của doanh nghiệp Việt đang bùng nổ mạnh mẽ. Thực tế này đặt lên vai Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) một áp lực đè nặng khi số lượng đơn sở hữu công nghiệp đổ về hệ thống tiếp tục tăng trưởng nhanh.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Cục Sở hữu trí tuệ đã tiếp nhận 89.816 đơn sở hữu công nghiệp, tăng 20,7% so với cùng kỳ năm 2025; xử lý 115.819 đơn, tăng 15%; đồng thời cấp 39.981 văn bằng bảo hộ.

So với kế hoạch năm 2026 được giao, công tác tiếp nhận đơn đạt 50%, xử lý đơn đạt 60%, còn số văn bằng bảo hộ được cấp đạt 71,3%.

Đáng chú ý, nhiều nhóm đơn có mức tăng cao như đơn sáng chế, giải pháp hữu ích; đơn nhãn hiệu; các đơn, yêu cầu sau cấp văn bằng bảo hộ; đơn khiếu nại, chấm dứt hoặc hủy bỏ hiệu lực văn bằng bảo hộ.

Nhìn vào tiến độ thực hiện kế hoạch năm, tỷ lệ hoàn thành sớm các chỉ tiêu cốt lõi, đặc biệt là công tác cấp văn bằng đạt tới hơn 71%, cho thấy năng lực thẩm định và xử lý của đội ngũ chuyên viên đã có sự chuyển biến sâu sắc về chất.

Sự khẩn trương này có ý nghĩa sống còn đối với cộng đồng kinh doanh. Trong nền kinh tế số, một ý tưởng công nghệ hay một nhãn hiệu độc quyền nếu phải chờ đợi phê duyệt quá lâu sẽ tự đánh mất cơ hội vàng trên thị trường. Việc đẩy nhanh tốc độ cấp phép chính là cách cơ quan quản lý tiếp sức, giúp doanh nghiệp nhanh chóng thương mại hóa sản phẩm và tự tin gọi vốn đầu tư.

Điểm sáng lớn nhất và mang tính đột phá trong giai đoạn này nằm ở chiến lược tinh gọn bộ máy hành chính. Lần đầu tiên, một cuộc "đại phẫu" thủ tục được thực hiện đồng bộ khi số lượng thủ tục hành chính trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ đã được cắt giảm từ 57 xuống còn 31 thủ tục, tương đương giảm 26 thủ tục.

Tổng thời gian giải quyết các thủ tục hành chính cũng giảm mạnh từ 6.096 ngày xuống còn 2.719 ngày, tương đương rút ngắn khoảng 55%. Chi phí tuân thủ của người dân, doanh nghiệp giảm từ 525,6 tỷ đồng xuống còn 247,7 tỷ đồng, tiết kiệm dòng tiền hơn 270 tỷ đồng. Việc duy trì ổn định tỷ lệ khoảng 80% hồ sơ tiếp nhận thông qua các nền tảng trực tuyến đã biến không gian số thành môi trường tương tác chủ đạo, xóa bỏ rào cản địa lý và giảm thiểu tối đa các tiêu cực phát sinh do cơ chế "xin - cho".

Không dừng lại ở những cải cách nội biến, ngành sở hữu trí tuệ Việt Nam trong năm 2026 còn phải đối mặt với thử thách mang tính toàn cầu. Việc phía Hoa Kỳ khởi động cuộc điều tra Việt Nam theo Mục 301 về sở hữu trí tuệ đã đặt cơ quan quản lý vào vị thế phải phản ứng nhanh chóng và chuẩn xác. Bằng cách chủ động phối hợp liên bộ, ngành để xây dựng hệ thống dữ liệu đối chứng chặt chẽ, Việt Nam không chỉ thể hiện tinh thần trách nhiệm trong việc thực thi đầy đủ các cam kết quốc tế mà còn kiên quyết bảo vệ lợi ích hợp pháp của quốc gia trên trường quốc tế.

Sức bật của công tác sở hữu trí tuệ thời gian qua nhận được sự hậu thuẫn lớn từ những định hướng chiến lược ở cấp cao nhất. Việc Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 51-KL/TW vào giữa tháng 6 năm 2026 dựa trên Đề án "Đẩy mạnh công tác sở hữu trí tuệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trong tình hình mới" chính là kim chỉ nam dài hạn. Văn kiện này tái khẳng định vai trò của tài sản trí tuệ như một nguồn lực nội sinh then chốt, thúc đẩy mô hình tăng trưởng kinh tế dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo.

Ở góc độ thực thi, các văn bản chỉ đạo trực tiếp từ Chính phủ đã tạo ra một mặt trận đồng bộ, siết chặt kỷ cương trong công tác đấu tranh chống hàng giả, hàng xâm phạm quyền. Việc chuyển từ trạng thái xử lý thụ động sang chủ động kiểm tra, rà soát diện rộng đã giúp lành mạnh hóa môi trường kinh doanh, tạo dựng niềm tin cho các tập đoàn đa quốc gia khi dòng vốn FDI đang tìm kiếm những điểm đến an toàn về bảo hộ bản quyền.

Hướng tới giai đoạn cuối năm 2026, mục tiêu của ngành sở hữu trí tuệ không còn là câu chuyện giải quyết hồ sơ tồn đọng mà là xây dựng một hệ sinh thái quản trị thông minh. Việc triển khai Đề án dữ liệu chuyên ngành và đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào các khâu tra cứu, thẩm định phức tạp được kỳ vọng sẽ tạo ra một bước nhảy vọt khác về năng suất. Khi công nghệ số trở thành trái tim của hệ thống quản lý, Việt Nam sẽ sở hữu một nền tảng sở hữu trí tuệ minh bạch, hiện đại, đủ sức gánh vác mục tiêu đưa đất nước hội nhập sâu rộng vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Hương Mi