Bốn kiến nghị gửi bốn cơ quan

Công văn số 2026-21/CV-VIPA không chỉ gửi đến Bộ Tài chính và Cục Thuế - hai cơ quan có thẩm quyền trực tiếp trả lời câu hỏi về thuế suất - mà còn đồng kính gửi Bộ Khoa học và Công nghệ và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam. Cách gửi văn bản đến đồng thời bốn đầu mối này cho thấy VIPA chủ động đặt vấn đề không phải như một khiếu nại thuế đơn thuần, mà như một vướng mắc liên ngành, cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý thuế và cơ quan quản lý chuyên ngành khoa học, công nghệ để đưa ra một cách hiểu thống nhất.

Bốn nội dung đề nghị hướng dẫn

Điểm đáng chú ý trong cách đặt vấn đề của VIPA là Hội không mặc định đòi giữ nguyên mức 5% bằng mọi giá. Kiến nghị thứ ba - yêu cầu nêu rõ căn cứ pháp lý nếu cơ quan thuế xác định mức thuế suất không còn là 5% - cho thấy VIPA chấp nhận khả năng thay đổi, miễn là sự thay đổi đó dựa trên một căn cứ pháp lý minh bạch, được công bố chính thức, thay vì để mỗi cơ quan thuế địa phương tự quyết theo cách hiểu riêng.

Giải pháp quá độ: không hồi tố với người làm đúng theo thông lệ đã có

Kiến nghị gây chú ý nhất về mặt nguyên tắc pháp lý nằm ở phần IV công văn: trong thời gian chờ hướng dẫn chính thức, VIPA đề nghị Bộ Tài chính chỉ đạo tạm thời chưa truy thu, chưa tính tiền chậm nộp và chưa xử phạt đối với các hóa đơn dịch vụ SHTT đã lập theo thuế suất 5% kể từ ngày 01/10/2025.

Về bản chất, đây là một nguyên tắc quen thuộc trong quản lý thuế: khi một tổ chức áp dụng chính sách theo đúng thông lệ đã ổn định và công khai suốt hơn 20 năm - như VIPA lập luận ở kỳ 1 - trong bối cảnh chưa có bất kỳ hướng dẫn mới nào phủ nhận thông lệ đó, việc truy thu hồi tố và xử phạt sẽ đặt gánh nặng bất công lên bên đã hành động thiện chí, đúng theo hiểu biết pháp lý phổ biến tại thời điểm phát sinh giao dịch. Đây chính là cơ sở của kiến nghị "giải pháp quá độ" - một khoảng đệm hành chính, không phải một sự miễn trừ vĩnh viễn, chỉ tồn tại cho đến khi có văn bản hướng dẫn chính thức.

Những tiếng nói còn thiếu

Sự vắng mặt của tiếng nói từ phía cơ quan thuế trong toàn bộ loạt bài này cũng là một khoảng trống cần lưu ý: đến thời điểm công văn được VIPA gửi đi (05/8/2026), chưa có văn bản phản hồi công khai nào từ Bộ Tài chính hay Cục Thuế về bốn kiến nghị nêu trên. Điều này khiến bài viết, dù đã cố gắng trình bày trung thực logic hai chiều của tranh cãi ở kỳ 2, vẫn chủ yếu phản ánh góc nhìn từ phía VIPA và cộng đồng hành nghề SHTT - một điều cần được nêu rõ với độc giả.

Từ mặt báo đến bàn nghị sự

Song song với loạt bài trên mặt báo, Tạp chí Sở hữu trí tuệ & Sáng tạo dự kiến sẽ triển khai một số hoạt động bên lề ở tầng sâu hơn. Trước hết là một tọa đàm chuyên đề theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, dự kiến mang tên "Tháo gỡ điểm nghẽn chính sách thuế GTGT đối với dịch vụ Sở hữu trí tuệ và Đổi mới sáng tạo", với thành phần mời dự kiến gồm đại diện lãnh đạo VIPA, Cục Thuế, Bộ Tài chính, Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, cùng các văn phòng luật sư SHTT và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Song song đó, tòa soạn dự kiến thu thập và hệ thống hóa các hồ sơ, biên bản kiểm tra thuế thực tế từ hội viên VIPA - trong đó có trường hợp Văn phòng luật sư Ân Nam đã nêu ở kỳ 1 - nhằm đánh giá cụ thể hơn tác động tài chính đối với khối viện, trường và doanh nghiệp khởi nghiệp, thay vì chỉ dừng ở các ví dụ minh họa mang tính giả định như trong loạt bài này. Kết quả tọa đàm và các hồ sơ thu thập được dự kiến sẽ tổng hợp thành một báo cáo kiến nghị, gửi trực tiếp đến Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ, và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, đồng thời, gửi tới Quốc hội (qua Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội).

Điều gì cần xảy ra tiếp theo

Khép lại loạt bốn kỳ, bức tranh tổng thể có thể tóm gọn như sau: một thông lệ thuế ổn định hơn 20 năm bị đặt dấu hỏi bởi sự thay đổi câu chữ trong một đạo luật mới; một lập luận pháp lý có cơ sở hệ thống khá vững từ phía VIPA, dựa trên quan hệ bao hàm giữa các điều khoản và sự nhất quán của hàng loạt nghị định hướng dẫn; một khoảng trống hướng dẫn hành chính kéo dài từ năm 2024 đến nay khiến các địa phương tự diễn giải khác nhau; và một hệ quả tiềm tàng có thể ảnh hưởng đến động lực đăng ký bảo hộ SHTT của cả một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo còn non trẻ.

Điều còn thiếu, và cũng là điều duy nhất có thể thực sự chấm dứt tình trạng bất định này, là một văn bản trả lời chính thức từ Bộ Tài chính và Cục Thuế - xác nhận rõ ràng, bằng văn bản, mức thuế suất áp dụng cho dịch vụ SHTT, cùng cách xử lý công bằng cho giai đoạn chuyển tiếp. Cho đến khi văn bản đó xuất hiện, mỗi hóa đơn dịch vụ SHTT được xuất ra trên cả nước vẫn mang theo một câu hỏi bỏ ngỏ: 5% hay 8%?

Tạp chí Sở hữu trí tuệ & Sáng tạo sẽ tiếp tục theo dõi và cập nhật diễn biến vụ việc trong các số tiếp theo.

THƯ MỜI GÓP Ý TƯỞNG TỌA ĐÀM, KIẾN NGHỊ VÀ ĐỒNG HÀNH

Thuế GTGT đối với dịch vụ SHTT là thuế gián thu. Người chịu thuế cuối cùng là doanh nghiệp, viện nghiên cứu, cơ sở giáo dục và nhà sáng chế cá nhân sử dụng dịch vụ – trong đó nhiều chủ thể không được khấu trừ thuế GTGT đầu vào.

Vì vậy, việc tăng thuế là một quyết định rất nhạy cảm và chắc chắn phải được cân nhắc một cách kỹ càng trước khi áp dụng, đặc biệt trong bối cảnh Bộ Chính trị đang đặt ra yêu cầu cao cho việc phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo nhằm phát triển tài sản SHTT theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị.

Từ thực tiễn đó, BBT Tạp chí Sở hữu trí tuệ và Sáng tạo xuất bản loạt bài về các vấn đề:

- Vướng mắc thuế GTGT dịch vụ Sở hữu trí tuệ: Doanh nghiệp và hội viên VIPA đứng ngồi không yên

- Dịch vụ Sở hữu trí tuệ có thuộc nhóm Dịch vụ Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo?

- Tăng thuế GTGT dịch vụ SHTT: Nguy cơ làm chậm nhịp đổi mới sáng tạo và tạo rào cản cho doanh nghiệp

- Cần sớm ban hành văn bản hướng dẫn thống nhất thuế GTGT đối với dịch vụ Sở hữu trí tuệ

BBT kính mời Quý Bạn đọc, Quý đơn vị là các đối tượng chịu tác động bởi thuế suất GTGT dịch vụ SHTT góp ý tưởng Tọa đàm, đề nghị hiến kế, đề xuất và đồng hành.

Các ý kiến, kiến nghị sẽ được tổng hợp, thảo luận chuyên đề, chính thức gửi tới cơ quan, cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định. 

Mọi ý kiến xin gửi về:

- BBT Tạp chí Sở hữu trí tuệ và Sáng tạo

- Hotline: 0919.880.866

- Email: [email protected]

- Bộ Phận thư ký: 0912 06 77 66 (NB. Phạm Tài)

Trân trọng cảm ơn

Phạm Tài