Nhiều cửa hàng máy tính và kỹ thuật viên hiện cung cấp dịch vụ cài đặt hệ điều hành Windows hoặc bộ ứng dụng Microsoft Office với chi phí chỉ vài chục đến vài trăm nghìn đồng, trong khi giá trị bản quyền hợp pháp của Windows và Microsoft Office hiện dao động khoảng 4 đến 9 triệu đồng cho mỗi thiết bị.

Theo quy định hiện hành, nếu phần mềm được cài đặt là bản sao không có giấy phép hợp pháp và hoạt động này nhằm mục đích thu lợi, người thực hiện có thể phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, tùy thuộc vào tính chất hành vi, mục đích sử dụng và hậu quả thực tế.

Theo quy định tại Điều 225 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung, người thực hiện hành vi sao chép hoặc phân phối trái phép tác phẩm đang được bảo hộ tại Việt Nam để kinh doanh, hoặc trên quy mô thương mại, có thể bị xử lý hình sự nếu thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng trở lên, gây thiệt hại cho chủ thể quyền từ 100 triệu đồng hoặc giá trị hàng hóa vi phạm đạt ngưỡng luật định.

Ở khung cơ bản, người vi phạm có thể bị phạt tiền từ 50 đến 300 triệu đồng hoặc bị phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm.

Nếu hành vi được thực hiện có tổ chức, tái phạm nhiều lần, thu lợi bất chính từ 300 triệu đồng trở lên, gây thiệt hại từ 500 triệu đồng hoặc giá trị hàng hóa vi phạm từ 500 triệu đồng trở lên, mức xử lý có thể tăng lên phạt tiền đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.

Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung như phạt tiền từ 20 đến 200 triệu đồng, cấm hành nghề hoặc đảm nhiệm chức vụ nhất định trong thời hạn từ 1 đến 5 năm.

Đối với người dùng cá nhân, luật sư Đỗ Xuân Thuần lưu ý cần phân biệt giữa hành vi sử dụng phần mềm không có bản quyền và hành vi cung cấp dịch vụ cài đặt, sao chép phần mềm trái phép để thu lợi. Không phải mọi trường hợp cài đặt phần mềm lậu đều mặc nhiên bị xử lý hình sự, mà cơ quan chức năng sẽ xem xét đầy đủ các yếu tố của từng vụ việc.

Trong trường hợp chưa đủ căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự, cá nhân và tổ chức vi phạm vẫn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định tại Nghị định 341/2025/NĐ,CP. Mức xử phạt đối với cá nhân có thể lên tới 50 triệu đồng, tùy theo khoản lợi bất hợp pháp, thiệt hại gây ra hoặc giá trị hàng hóa vi phạm. Đối với tổ chức, mức phạt tiền được áp dụng gấp đôi.

Bên cạnh đó, người vi phạm còn có thể bị buộc gỡ bỏ các bản sao phần mềm vi phạm trên môi trường mạng, đồng thời hoàn trả khoản lợi bất hợp pháp nếu có phát sinh doanh thu từ hành vi xâm phạm quyền tác giả.

Không chỉ đối mặt với nguy cơ bị xử lý theo quy định pháp luật, việc sử dụng các phiên bản Windows hoặc Office được kích hoạt trái phép còn tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn thông tin. Các bản cài đặt này có thể bị chèn mã độc, phần mềm gián điệp hoặc các công cụ đánh cắp dữ liệu, gây ảnh hưởng đến thông tin cá nhân, dữ liệu doanh nghiệp và hệ thống mạng.

Các chuyên gia cho rằng để hạn chế tình trạng "cài Win dạo" sử dụng phần mềm không bản quyền, ngoài việc tăng cường kiểm tra và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, cần nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về giá trị của bản quyền phần mềm cũng như những rủi ro pháp lý và an ninh mạng khi lựa chọn các dịch vụ giá rẻ, không rõ nguồn gốc.   

TH