Vụ ca sĩ Phương Diễm Huyền bị khởi tố để điều tra đầu tháng 8/2026 đặt ra một câu hỏi ngày càng khó né tránh: Ranh giới nào giữa lan tỏa âm nhạc và sử dụng tài sản của người khác khi chưa được phép?

Một bản cover có thể chạm tới những quyền nào?

Đầu tháng 8/2026, Nguyễn Thị Hiền – chủ kênh YouTube Phương Diễm Huyền – bị khởi tố để điều tra về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan”. Theo thông tin ban đầu, kênh đăng hàng nghìn video nhạc Bolero, trữ tình; một số tác phẩm bị cho là được sử dụng mà không xin phép, không trả tiền bản quyền.

Để hiểu vì sao một bản cover hoặc remix có thể phát sinh vấn đề bản quyền, trước hết cần tách ba lớp quyền thường cùng tồn tại quanh một bài hát:

Vì vậy, tự hát lại không có nghĩa là được tự do sử dụng ca khúc. Bạn có thể tự hát, tự phối beat mới và không dùng một giây nào từ bản thu gốc, nhưng phần nhạc và lời vẫn thuộc quyền của tác giả hoặc chủ sở hữu. Nếu lấy thêm bản phối, beat hay phần trình diễn của người khác, phạm vi quyền cần xin phép còn rộng hơn.

Một điểm khác cũng dễ bị nhầm: trong chuỗi hát – ghi lại – đăng lên Internet, ba quyền tài sản thường đáng chú ý là quyền biểu diễn, quyền sao chép và quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng.

Vì thế, một bản cover được ghi âm hoặc ghi hình rồi đăng công khai lên YouTube mà không thuộc trường hợp ngoại lệ và chưa được cấp quyền có thể đồng thời chạm tới ít nhất hai quyền: sao chép và truyền đạt tác phẩm đến công chúng. Nếu tổ chức biểu diễn, quyền biểu diễn cũng cần được xem xét. Với remix, nếu việc phối lại tạo thành tác phẩm phái sinh, còn có thể phát sinh thêm quyền làm tác phẩm phái sinh.

Nói đơn giản:

• Hát vui trong một hoạt động không thương mại thuộc trường hợp luật cho phép: có thể được áp dụng ngoại lệ theo đúng điều kiện.
• Tự cover, quay video rồi đăng công khai để phát triển kênh hoặc kiếm tiền: không nên mặc nhiên coi là “được dùng miễn phí”; cần xác định quyền sử dụng ca khúc và nghĩa vụ trả tiền tương ứng.
• Dùng beat, master, bản karaoke hoặc giọng hát của người khác: ngoài quyền đối với ca khúc còn phải xử lý quyền liên quan của người biểu diễn và chủ bản ghi.
• Remix, cải biên ca khúc: cần đặc biệt lưu ý quyền làm tác phẩm phái sinh; nếu sử dụng cả bản ghi gốc thì tiếp tục phát sinh quyền đối với bản ghi.

Pháp luật vẫn có những trường hợp không phải xin phép hoặc được giới hạn quyền theo điều kiện nhất định. Nhưng một video được sản xuất để đăng công khai, bật quảng cáo hay phục vụ kinh doanh không thể mặc nhiên trở thành ngoại lệ chỉ vì người đăng gọi đó là “cover” hay “remix”.

Một triệu lượt xem có thể tạo ra bao nhiêu doanh thu?

Điểm khiến một bản cover trên YouTube khác hẳn việc cầm guitar hát trong một buổi gặp bạn bè nằm ở chỗ: lượt xem có thể biến việc sử dụng một ca khúc thành hoạt động tạo doanh thu.

YouTube không có một mức cố định cho mỗi triệu lượt xem. Những số liệu từng được công khai tại Việt Nam cho thấy một triệu view có thể mang về từ vài triệu đến gần chục triệu đồng tùy nội dung, người xem, mùa quảng cáo và nhiều yếu tố khác.

Năm 2020, chủ kênh Youtube cho biết RPM (doanh thu trên mỗi 1.000 lượt xem) của nhiều kênh Việt Nam thời điểm đó khoảng 0,15–0,2 USD, tương đương khoảng 3,7–4,6 triệu đồng cho một triệu lượt xem theo tỷ giá khi đó; một chủ kênh khác cho biết kênh của mình nhận khoảng 6–9 triệu đồng cho mỗi triệu lượt xem.

Trong vụ Phương Diễm Huyền, cơ quan điều tra cho biết, nhiều video đạt hàng triệu lượt xem và bước đầu xác định khoản thu lợi bất chính cũng như thiệt hại ở mức hàng trăm triệu đồng.

Ở vụ Nguyễn Thành Hiệp, Giám đốc Công ty TNHH Truyền thông và Giải trí Unicorn Việt Nam, bị khởi tố vào tháng 8 năm 2026 vì hành vi vi phạm bản quyền, kênh “liveshowunicorn2988” được cho là có gần 1.000 video, hàng trăm triệu lượt xem và hơn 200 video vi phạm; thiệt hại tiền bản quyền được xác định hơn 100 triệu đồng, trong khi khoản thu lợi bất chính được cơ quan điều tra xác định ở mức hàng trăm triệu đồng.

Khi một kênh sở hữu hàng trăm hoặc hàng nghìn video như vậy trong nhiều năm, câu chuyện có thể chuyển từ một bản cover đơn lẻ thành một mô hình khai thác nội dung ở quy mô kinh doanh.

Đó cũng là lý do pháp luật phân biệt giữa sai phạm nhỏ lẻ và hành vi có quy mô, doanh thu hoặc gây thiệt hại đáng kể.

Từ triệu view đến trách nhiệm hàng trăm triệu đồng

Theo Nghị định 341/2025/NĐ-CP, mức phạt hành chính tối đa trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan hiện là 250 triệu đồng với cá nhân và 500 triệu đồng với tổ chức. Tùy hành vi, vi phạm quyền làm tác phẩm phái sinh, quyền biểu diễn, sao chép hay truyền đạt đến công chúng có các khung xử phạt khác nhau.

Ở mức nghiêm trọng hơn, Điều 225 Bộ luật Hình sự quy định trách nhiệm hình sự đối với một số hành vi cố ý xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan khi đạt quy mô thương mại hoặc các ngưỡng về thu lợi bất chính, thiệt hại theo luật định. Chẳng hạn, thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng hoặc gây thiệt hại từ 100 triệu đồng có thể là một trong những căn cứ để xem xét trách nhiệm hình sự nếu đáp ứng đầy đủ các yếu tố cấu thành.

Điều đó không có nghĩa “cover một bài không xin phép là bị phạt hàng trăm triệu đồng”. Cơ quan có thẩm quyền còn phải xác định chính xác hành vi nào bị xâm phạm, chủ thể vi phạm, quy mô, doanh thu, thiệt hại và các tình tiết cụ thể.

Nhưng nó cho thấy một điều: khi bản cover hoặc remix bắt đầu tạo ra tiền, câu hỏi “ai sở hữu tác phẩm và phần lợi ích của họ ở đâu?” không còn là chuyện có thể bỏ qua.

Bản quyền số cần cả “hàng rào” lẫn “cánh cửa”

Công nghệ càng giúp một ca khúc được lan truyền dễ dàng, việc sử dụng tác phẩm cũng ngày càng đa dạng: cover, remix, reaction, reup, livestream, cắt clip, dùng nhạc nền hay khai thác cùng một bản ghi trên nhiều nền tảng. Mỗi cách sử dụng có thể liên quan đến một phạm vi quyền khác nhau.

Vì vậy, bảo vệ bản quyền số không thể chỉ dừng ở việc “phạt thật nặng”.

Theo ông Bùi Minh Tuấn, Chủ tịch DipNET: “Thị trường cần một “hàng rào” đủ chắc để phát hiện, ngăn chặn và xử lý những trường hợp cố tình sử dụng tác phẩm trái phép trên quy mô lớn. Nhưng đồng thời cũng cần một “cánh cửa” đủ dễ đi cho những người muốn sử dụng âm nhạc hợp pháp”.

Một ca sĩ muốn cover một bài hát không nên mất nhiều tuần chỉ để tìm xem ai đang sở hữu ca khúc và phải xin phép ở đâu. Một nhà sản xuất muốn remix cần biết mình được phép thay đổi tác phẩm đến mức nào. Một đơn vị muốn đưa liveshow lên YouTube cần xác định ngay từ đầu phạm vi quyền biểu diễn, ghi hình, sao chép và truyền đạt đã được cấp đến đâu.

Đích đến không phải một thị trường nơi nghệ sĩ sợ cover hay người sáng tạo nội dung ngại sử dụng những ca khúc nổi tiếng. Một cơ chế bản quyền tốt phải giúp tác phẩm được sử dụng nhiều hơn, nhưng người tạo ra nó không bị đứng ngoài dòng tiền.

Một bản cover triệu view vẫn có thể là lời khen đẹp dành cho người viết nhạc. Một bản remix vẫn có thể đem đến đời sống mới cho một ca khúc cũ. Nhưng khi sự lan tỏa ấy trở thành sản phẩm kinh doanh, trước khi bấm nút “đăng”, người sử dụng cần trả lời được ba câu hỏi: Mình đang sử dụng quyền của ai? Đã được phép đến đâu? Và lợi ích từ tác phẩm sẽ được chia như thế nào?

Khi việc xin phép và xác lập quyền sử dụng ngay từ đầu trở thành một bước bình thường của quá trình sản xuất nội dung, bản quyền mới thực sự vừa bảo vệ được người sáng tạo, vừa mở đường để tác phẩm tiếp tục được lan tỏa và tạo ra giá trị.

Minh Sơn