Loại vaccine mang tính cách mạng này do Đại học Cambridge nghiên cứu và phát triển, hướng tới mục tiêu xây dựng một "lá chắn" vững chắc chống lại nhóm virus Sarbeco. Đây là một họ virus lớn tồn tại trong tự nhiên, bao gồm virus SARS-CoV-2 gây đại dịch COVID-19 và virus SARS. Theo thông cáo báo chí từ Đại học Cambridge, đây là lần đầu tiên trong lịch sử y học một kháng nguyên do công nghệ AI tự động thiết kế được đưa vào thử nghiệm trực tiếp trên cơ thể người.

Nghiên cứu lâm sàng được triển khai trong giai đoạn từ tháng 12/2021 đến tháng 9/2023 với sự tham gia của 39 tình nguyện viên khỏe mạnh từ 18 đến 50 tuổi. Kết quả ban đầu vừa được công bố trên Tạp chí Journal of Infection chỉ ra rằng vaccine mới đã kích hoạt thành công phản ứng miễn dịch ở người tham gia, không chỉ với SARS-CoV-2 hay SARS mà còn với cả các chủng virus liên quan tồn tại trên loài dơi – những tác nhân có nguy cơ cao lây truyền từ động vật sang người và châm ngòi cho các đại dịch tương lai. Dù mức độ phản ứng miễn dịch ghi nhận được ở giai đoạn này mới dừng lại ở mức khiêm tốn, nhưng đây là bằng chứng khoa học nền tảng chứng minh tính khả thi của công nghệ.

Giáo sư Saul Faust đến từ Đại học Southampton, trưởng nhóm nghiên cứu thực địa, nhấn mạnh sự cấp bách của hướng tiếp cận này. Ông cho biết các chủng virus như cúm, Corona hay Ebola liên tục biến đổi với tốc độ chóng mặt, khiến các loại vaccine truyền thống thường rơi vào tình trạng "lỗi thời" ngay khi vừa kịp ra mắt công chúng. Ngược lại, thế hệ vaccine phổ quát ứng dụng AI sở hữu khả năng đón đầu tương lai khi cùng lúc bảo vệ cơ thể trước nhiều biến thể hiện hành, đồng thời đón lỏng cả những chủng virus liên quan chưa từng xuất hiện hay chưa kịp lây sang người.

Sau những tín hiệu khả quan từ bước khởi đầu, Đại học Cambridge cho biết sẽ sớm bước vào giai đoạn thử nghiệm thứ hai với quy mô lớn hơn. Giai đoạn tiếp theo này đóng vai trò then chốt trong việc đánh giá năng lực của vaccine trên một nhóm dân số rộng và đa dạng hơn, nhằm tối ưu hóa và xác nhận khả năng tạo ra các phản ứng miễn dịch mạnh mẽ, mang lại sự bảo vệ toàn diện và bền vững cho cộng đồng trước các làn sóng dịch bệnh tiếp theo.

Phạm Tuấn