Gia vị quen thuộc trong căn bếp Việt

Nếu bạn từng lớn lên trong những năm 80–90, chắc hẳn sẽ nhớ đến hình ảnh quen thuộc: những gói bột ngọt nhỏ gọn, được gấp vuông vức cẩn thận trong tủ bếp hay được biếu tặng dịp lễ Tết. Bột ngọt khi ấy không chỉ là gia vị, mà còn là biểu tượng của sự chỉn chu, đủ đầy trong bữa cơm gia đình Việt.

Chỉ cần một chút bột ngọt rắc vào nồi canh rau, món ăn đơn giản cũng trở nên đậm đà, tròn vị. Cái ngọt đặc trưng mà người ta hay gọi là "vị umami" – vị ngọt thịt – đã làm cho mâm cơm thêm ấm cúng và gần gũi. Dù thời thế có đổi thay, bột ngọt vẫn âm thầm hiện diện trong nhiều căn bếp, góp phần giữ lại hương vị hấp dẫn qua từng bữa ăn. 

Hành trình “giải oan” cho bột ngọt

Ít ai biết rằng bột ngọt có thành phần chính là mononatri glutamate – một loại axit amin quen thuộc cấu tạo nên cơ thể người và có mặt tự nhiên trong hầu hết các thực phẩm chúng ta ăn hàng ngày, từ cà chua, rong biển, phô mai đến thịt, cá. 

Khi được nêm vào món ăn và đi vào cơ thể, hơn 95% bột ngọt được hấp thu ngay tại ruột non, sau đó nhanh chóng chuyển hóa thành năng lượng để phục vụ cho hoạt động tiêu hóa. 5% còn lại sẽ được gan chuyển hóa thành các axit amin khác như alanin và glutamin, những chất có lợi cho sức khỏe.

Điều quan trọng là bột ngọt không đi vào hệ tuần hoàn máu hay tác động trực tiếp đến não bộ, và cũng không tích tụ trong cơ thể.  

Theo TS. BS. Nguyễn Trọng Hưng - Viện Dinh Dưỡng Quốc Gia, bột ngọt được các tổ chức y tế, sức khỏe uy tín trên thế giới như JECFA (Ủy ban các Chuyên gia về Phụ gia Thực phẩm thuộc Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên Hiệp Quốc và Tổ chức Y tế Thế giới), EC/SCF (Ủy ban Khoa học về Thực phẩm của Cộng đồng chung Châu Âu), FDA (Cơ quan Quản lý Thuốc và Thực phẩm Hoa Kỳ), Bộ Y tế - Lao động - Phúc lợi Nhật Bản khẳng định là gia vị an toàn. Tại nước ta, Bộ Y tế Việt Nam xếp bột ngọt vào danh mục phụ gia được phép sử dụng trong chế biến thực phẩm.

Bên cạnh việc tăng cường vị umami – hay còn gọi là vị ngọt thịt – giúp món ăn thêm phần ngon miệng, bột ngọt còn mang đến một lợi ích dinh dưỡng đáng chú ý: khả năng giúp duy trì vị ngon cho các món ăn giảm muối. So với muối ăn thông thường, bột ngọt chỉ chứa khoảng 1/3 lượng natri.  

Nhờ vậy, khi kết hợp bột ngọt trong các món ăn ít muối, bạn vẫn có thể giữ được hương vị hài hòa mà không cần tăng lượng muối nêm nếm – một giải pháp rất hữu ích cho những ai quan tâm đến sức khỏe tim mạch và cần giảm lượng natri trong chế độ ăn.

Với nhiều nghiên cứu khoa học được công nhận rộng rãi, bột ngọt được đánh giá là an toàn cho mọi đối tượng sử dụng, bao gồm cả trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và cho con bú. Hiện không có bất kỳ khuyến cáo nào trên thế giới về việc hạn chế sử dụng bột ngọt cho những nhóm đối tượng này. Hơn nữa, ở nhiệt độ nấu ăn thông thường (dưới 270°C) bột ngọt cũng bị biến đổi chất có hại nào khi đun nấu.

Từ một gia vị từng được trân quý trong gian bếp thời bao cấp, đến nay, bột ngọt vẫn giữ nguyên giá trị cốt lõi: giúp món ăn thêm tròn vị, ngon miệng, đồng thời mang đến những lợi ích thiết thực trong đời sống mỗi ngày