Dù là sản phẩm thiết yếu trong mọi căn bếp, người tiêu dùng lại đang bị "móc túi" và đứng trước nguy cơ về sức khỏe từ những chiêu trò gian lận tinh vi, từ việc thiếu hụt thể tích đến bỏ qua các quy định an toàn thực phẩm.

Gian lận thể tích

Một trong những mánh khóe phổ biến nhất của các cơ sở sản xuất dầu ăn giá rẻ là gian lận thể tích. Thay vì tuân thủ đúng dung tích ghi trên nhãn, nhiều sản phẩm bị thiếu hụt đáng kể, mang lại lợi nhuận khổng lồ cho người bán. Các cơ sở này thường hoạt động đơn giản: nhập dầu thô bằng xe bồn rồi sang chiết vào can mà không hề qua tinh luyện hay lọc tạp chất.

Ví dụ cụ thể, một can dầu 5 lít nhập vào với giá 150.000 đồng, bán ra 160.000 đồng đã có lời 10.000 đồng. Nhưng chỉ cần cố ý chiết 4 lít mà vẫn bán với giá 5 lít, người bán có thể thu về lợi nhuận 30.000 - 40.000 đồng mỗi can. Trung bình, mức lợi nhuận từ gian lận thể tích có thể lên đến 25% tổng giá trị sản phẩm.

Chiêu trò này diễn ra vô cùng linh hoạt. Các cơ sở sẵn sàng "điều chỉnh" mức thiếu hụt (0,5 lít, 0,7 lít, 1 lít, hoặc hơn) theo yêu cầu của đại lý hay nhà phân phối. Thậm chí, việc thiếu hụt còn được điều chỉnh theo biến động giá dầu thế giới để bù đắp chi phí nhập hàng cao. Đáng báo động, ước tính có tới 80% cơ sở "sản xuất" dầu ăn giá rẻ đang sử dụng thủ đoạn này để trục lợi, gây thiệt hại trực tiếp cho hàng triệu người tiêu dùng.

Mập mờ nhãn mác

Hiện nay, nhiều sản phẩm dầu ăn giá rẻ thường gắn mác "Gold" trên nhãn như Vita Gold, Goldwin, CP Gold, Fami Gold. Đây là một chiêu trò đánh lừa thị giác và tâm lý người tiêu dùng. Đáng tiếc, những dòng chữ "sang chảnh" này lại thường đi kèm với thông tin mập mờ, đặc biệt là về thể tích.

Ví dụ, một can dầu nhãn hiệu O'food ghi "Thể tích thực ở 20 độ C: 7.000ml" nhưng khi kiểm tra thực tế chỉ nặng khoảng 6,2kg (tương đương thiếu 0,8kg). Tương tự, can O'food khác ghi "Thể tích thực ở 20 độ C: 9.000 - 9.800ml" nhưng chỉ có 7,83kg (tương đương 7.830ml), thiếu tới 1,17 - 1,97kg. Nhiều nhãn hàng khác như Goldwin (thiếu 1 lít/can), Chica (thiếu 1,7 lít), Happy One (thiếu 1kg) cũng rơi vào tình trạng tương tự. Có nhãn hàng như Vita Gold còn ghi thông số thể tích mập mờ bằng "mã SP," khiến người mua không thể xác định được dung tích thật.

Nỗi lo vitamin A

Ngoài gian lận về định lượng, một "góc khuất" đáng sợ hơn là việc nhiều dầu ăn giá rẻ không được bổ sung vitamin A theo quy định. Theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN 9-2:2011/BYT) và Nghị định số 09/2016/NĐ-CP, dầu ăn (đặc biệt là dầu đậu nành, dầu cọ, dầu hạt cải và dầu lạc) bắt buộc phải được tăng cường vitamin A với hàm lượng tối thiểu 2,75mg/100g và tối đa 5,50mg/100g. Doanh nghiệp cũng phải ghi rõ trên nhãn: "Thực phẩm bổ sung vi chất dinh dưỡng".

Vitamin A đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ thị lực, hỗ trợ phát triển tế bào ở trẻ em, duy trì khả năng sinh sản, phát triển thai nhi và tăng cường miễn dịch. Tuy nhiên, nhiều sản phẩm giá rẻ như Freon, OCI, TOT và Apollo Oil thường không ghi rõ thành phần vitamin A trên nhãn mác. Dầu ăn nhãn hiệu Chica, phổ biến tại các quán ăn, nhà hàng và bếp ăn công nghiệp, cũng rơi vào tình trạng tương tự. Điều này ngụ ý rằng, rất có thể những loại dầu ăn này không được bổ sung vi chất dinh dưỡng theo quy định.

Chưa dừng lại ở đó, nhiều nhãn mác dầu ăn còn nhập nhèm về thành phần sản xuất, chỉ ghi chung chung "supper olein cọ cao cấp" hoặc "dầu đậu nành tinh luyện" mà không nêu rõ tỷ lệ phần trăm. Các thông số dinh dưỡng quan trọng như năng lượng, chất đạm, chất béo, carbohydrate, natri, cholesterol cũng thường bị bỏ qua, khiến người tiêu dùng hoàn toàn "mù mờ" về chất lượng thực sự của sản phẩm.

Nghiêm trọng hơn, có những doanh nghiệp sử dụng nguyên liệu không rõ nguồn gốc, dầu thải loại, dầu tái chế kém chất lượng, hoặc dầu nhập khẩu dùng cho thức ăn chăn nuôi nhưng lại đóng chai bán cho người tiêu dùng. Việc tái sử dụng các can đã qua sử dụng để sang chiết dầu cũng là hành vi vi phạm quy định của Bộ Y tế về an toàn thực phẩm. Đáng buồn là, nhiều đại lý, quán ăn, nhà hàng, bếp ăn công nghiệp thường biết rõ nhưng vẫn cố tình nhập số lượng lớn vì ham giá rẻ và lợi nhuận cao.

Trước tình trạng "bát nháo" này, việc tăng cường kiểm tra, giám sát của các cơ quan chức năng là vô cùng cấp thiết. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Y tế, Bộ Khoa học và Công nghệ, và lực lượng công an để xử lý nghiêm minh, đủ sức răn đe các trường hợp vi phạm, đặc biệt là những trường hợp liên quan đến sản xuất hàng giả, sử dụng nguyên liệu không rõ nguồn gốc và gian lận định lượng.

Về phía người tiêu dùng, chúng ta cần trở thành những "người tiêu dùng thông thái": Cần kiểm tra kỹ nhãn mác, đảm bảo sản phẩm ghi rõ "Thực phẩm bổ sung vi chất dinh dưỡng" cùng thông tin về thành phần và hàm lượng vitamin A theo quy định; Chọn sản phẩm có thương hiệu uy tín, ưu tiên các doanh nghiệp lớn, có tên tuổi và tuân thủ các quy định về chất lượng; Cảnh giác với giá quá rẻ, giá cả thường phản ánh chất lượng. Dầu ăn giá rẻ bất thường tiềm ẩn nhiều rủi ro về chất lượng và an toàn.

Hương Mi