Sau khi sắp xếp bộ máy Nhà nước, công tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) ghi nhận nhiều thay đổi về tổ chức, cơ chế, kéo theo không ít vấn đề mới đặt ra, đòi hỏi các biện pháp xử lý kịp thời và đồng bộ.

Cụ thể, theo ông Nguyễn Đức Dũng - Trưởng phòng Thanh tra và Giải quyết khiếu nại (Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ KH&CN) phát biểu tại Hội thảo “Một số vấn đề trong thực thi bảo hộ quyền Sở hữu trí tuệ” Hội Sở hữu trí tuệ Việt Nam (VIPA) và các đơn vị phối hợp tổ chức, việc sắp xếp lại bộ máy Nhà nước tuy có điều chỉnh về cơ cấu nhưng không gây ảnh hưởng quá lớn đến hoạt động xử lý trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp cũng như kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu của lực lượng quản lý thị trường và hải quan. Trong khi lực lượng công an được tổ chức lại theo hướng tinh gọn, tăng cường bám sát cơ sở, đặc biệt tại cấp xã, qua đó nâng cao hiệu quả thực thi.

Tuy nhiên, hệ thống thanh tra hiện không còn cấp Bộ và cấp Sở. Thay vào đó, Thanh tra Chính phủ được giao chức năng thanh tra việc chấp hành pháp luật tại các Bộ, còn Thanh tra tỉnh thực hiện nhiệm vụ thanh tra các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh. Các nhiệm vụ kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực SHTT sẽ do Cục SHTT, Sở Khoa học và Công nghệ cùng Chủ tịch UBND các cấp đảm trách theo phân cấp quản lý.

“Mặc dù Thanh tra Chính phủ và Thanh tra tỉnh có chức năng thanh tra trong các lĩnh vực sở hữu công nghiệp nhưng không có thẩm quyền xử phạt theo Nghị định 189/2025/NĐ-CP. Trong khi đó, Cục SHTT có thẩm quyền thực hiện nhiệm vụ kiểm tra chuyên ngành nhưng thẩm quyền xử phạt lại chưa được quy định trong Nghị định số 99/2013/NĐ-CP. Để tránh khoảng trống pháp lý, Bộ KH&CN đã trình Chính phủ đề xuất sửa đổi Nghị định 99/2013/NĐ-CP, theo hướng chuyển thẩm quyền xử phạt cho Cục SHTT, Giám đốc Sở KH&CN, Chủ tịch UBND các cấp hoặc cơ quan chuyên môn phù hợp sau khi có kết luận thanh tra”, ông Nguyễn Đức Dũng cho biết.

Để nâng cao hiệu quả thực thi quyền SHTT thời gian tới, Bộ KH&CN tiếp tục đưa ra nhiều đề xuất mạnh mẽ. Ngoài việc bổ sung thẩm quyền xử phạt cho các chức danh liên quan, Bộ cũng kiến nghị tăng mức chế tài và biện pháp khắc phục hậu quả, nhằm tạo tính răn đe cao hơn. Một trong những điểm mới được đề xuất là sửa đổi Luật Xử lý vi phạm hành chính để cho phép xác định giá trị hàng hóa giả mạo nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý dựa trên giá của hàng thật hoặc hàng có cùng tính năng. Đồng thời, Bộ cũng nghiên cứu đề xuất sửa đổi Bộ luật Hình sự để mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp và tăng nặng mức hình phạt.

“Năm 2025, Chính phủ đã ban hành nhiều công điện liên quan tới kiểm tra, xử lý hàng giả, hàng kém chất lượng, nhưng chưa có chỉ thị riêng về sở hữu công nghiệp. Vì vậy, Bộ KH&CN đã đề xuất Chính phủ ban hành chỉ thị chuyên biệt trong lĩnh vực này, đồng thời phối hợp với các bộ, ngành và địa phương để xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về thực thi quyền SHTT, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong phát hiện, bảo vệ quyền SHTT trên môi trường số.

Trong thời gian tới, Bộ KH&CN cũng sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan nhằm kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi xâm phạm quyền SHTT; đồng thời đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm sát và xét xử của Tòa chuyên trách về SHTT”, ông Dũng nhấn mạnh.

Cùng quan điểm, ông Phạm Nghiêm Xuân Bắc – Chủ tịch Hội Sở hữu trí tuệ Việt Nam – khẳng định Hội luôn phối hợp chặt chẽ với Cục SHTT bằng việc thường xuyên gửi ý kiến góp ý về lĩnh vực SHTT, đặc biệt đối với việc sửa đổi, bổ sung Nghị định 99/2013/NĐ-CP.

Theo ông Bắc, phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là một trong những trụ cột quan trọng mang tính quyết định đối với sự phát triển của đất nước. Bên cạnh đó, việc xây dựng, bảo hộ và thực thi quyền SHTT cũng được xác định là yếu tố hết sức quan trọng nhằm bảo vệ và khai thác hiệu quả các tài sản trí tuệ. Hai nhiệm vụ này cần phải được triển khai song song, đồng bộ để bảo đảm môi trường pháp lý minh bạch, hiệu quả, qua đó thúc đẩy các hoạt động sáng tạo phát triển bền vững. Nhận thức rõ tầm quan trọng này, Nhà nước đã và đang đẩy mạnh việc xây dựng và thương mại hóa tài sản trí tuệ, đồng thời nâng cao công tác thực thi quyền SHTT thông qua việc sửa đổi, bổ sung Luật SHTT. 

“Thời gian tới, bên cạnh đào tạo, phổ biến kiến thức cho doanh nghiệp, đặc biệt trong việc xây dựng và thương mại hóa quyền SHTT, chúng tôi cũng tiếp tục phối hợp, góp ý với Cục SHTT các vấn đề về khiếu nại, thực thi quyền SHTT trong các vụ việc thực tế, thúc đẩy việc nộp và xử lý đơn nhanh hơn”, ông Bắc chia sẻ. 

Ông Phạm Văn Thọ - Chủ tịch HĐQT, TGĐ Công ty Cổ phần Công nghệ chống giả Việt Nam:

"Hiện nay Chính phủ đang làm quyết liệt công tác chống hàng giả nhằm minh bạch và phát triển nền kinh tế bằng các thông tư, văn bản hướng dẫn cụ thể. Trong đó, đặc biệt yêu cầu hàng hóa lưu thông trên thị trường hiện nay phải có nguồn gốc rõ ràng, người tiêu dùng cũng cần những công cụ để truy xuất hàng hóa, đó là giải pháp của các công ty công nghệ như chúng tôi đưa ra thị trường, giúp bảo vệ thương hiệu doanh nghiệp và bảo vệ người tiêu dùng.

Hiện nay, chúng tôi đang đưa ra giải pháp truy xuất nguồn gốc bằng 3 công nghệ lõi: Với vật mang dữ liệu là chip điện từ là RFID; trí tuệ nhân tạo để thu nhận và xử lý dữ liệu; blockchain có tính bảo mật cao. Trong công cuộc chuyển đổi số quốc gia hiện nay, các giải pháp này đáp ứng được quy định của Chính phủ, trong đó cụ thể là Thông tư 02 của Bộ Khoa học Công nghệ về quản lý truy xuất nguồn gốc hàng hóa".

Nhật Linh