Được một cán bộ chuyên làm dự án phát triển cộng đồng giới thiệu, chúng tôi đến Xưởng hướng nghiệp Ngày Mai, Trung tâm Hỗ trợ Phát triển Giáo dục Hòa nhập Ngày Mai. Ở đó, gian phòng trưng bày hàng trăm bức tranh từ vải vụn đã khiến chúng tôi đứng lặng rất lâu. Ngắm nhìn và lắng nghe câu chuyện cảm động về nguồn gốc của những bức tranh vải vụn này, chúng tôi thêm khâm phục những người đã âm thầm hỗ trợ để những bức tranh được tạo ra bởi sự tham gia của những trẻ em có rối loạn phổ tự kỷ “chạm” như thế.

Vải vụn là chất liệu nghệ thuật phát huy khả năng sáng tạo

Ngọ Môn hiện lên không quá rực rỡ nhưng đủ để khiến ấm áp, cổ kính rất Huế hay những bức tranh lãng mạn họa cảnh đêm trăng và sóng biển, một bóng cây chuyển mùa thay màu lá và con đường thôn quê,… Mỗi bức tranh, đường nét, gam màu được chế tác ở căn phòng này là một hành trình của sự kiên trì.

Những mẩu vải vụn bị bỏ đi tưởng sẽ thành rác được hồi sinh. Trẻ phác thảo về quê hương, về di sản Huế, thiên nhiên, sự vật xung quanh bằng cảm nhận riêng rồi được các giáo viên hướng nghiệp tại xưởng Ngày Mai khơi dậy khả năng sáng tạo riêng của mỗi em để tham gia đồng sáng tác tranh. Như những mảnh vải vụn được ghép thành một bức tranh, bức tranh ấy là sự sáng tạo của tập thể nên mang sắc thái riêng, không lặp lại ai.

Em Trần Hoàng Long, một giáo viên hướng nghiệp (SN 1993) xưởng Ngày Mai cho biết để có những bức tranh này đó là những lần chấp nhận sai nhiều lần, làm lại, là những lần kiên nhẫn để đồng hành.

Chàng trai trẻ tốt nghiệp chuyên ngành Tâm lý học Giáo dục chọn Trung tâm Ngày Mai để làm việc từ cơ duyên của lần thực tập thời sinh viên. “Lúc đó, tôi làm thực tập sinh tại Trung tâm, tôi đã đi tất cả các phòng thuộc Trung tâm trong đó có cả xưởng hướng nghiệp. Ở xưởng, tôi nhận thấy các em được hướng dẫn làm những đồ thủ công đòi hỏi sự tỉ mỉ, một công việc rất phù hợp với sở thích và tích cách của mình”, Trần Hoàng Long kể.

Ra trường, Long tiếp tục cơ hội làm việc tại xưởng Hướng nghiệp Ngày Mai, “tài lẻ” về nghệ thuật của người giáo viên hướng nghiệp trẻ trở thành động lực cho cậu gắn bó với công việc và muốn đồng hành với trẻ để tạo ra sản phẩm có giá trị hơn.

Trẻ tuổi nhưng nhẹ nhàng và điềm tĩnh, Long khiêm tốn nói đến công việc của mình bằng trải nghiệm: “Tôi và các thầy ở xưởng hướng nghiệp để các em làm thử, chấp nhận sai nhiều lần. Có những bức tranh đã dán xong đóng khung lên tường thấy không hợp lại tháo ra, có lúc cắt sai mảnh vải ghép lại không được nên làm lại từ đầu. Để có được những bức tranh có sự tham gia của trẻ em rối loạn phổ tự kỷ phải kiên nhẫn”, Long nói.

Từ những “tờ giấy trắng”, các em chỉ làm được các hành động đơn như cắt, vẽ. Sau một thời gian, các em theo học đã quen và chủ động hơn với sự kèm cặp, hướng dẫn sát sao của các giáo viên hướng dẫn. Chỉ một số trẻ có khả năng làm được công đoạn phức tạp với sự “cầm tay”, nhắc nhở cùng bước những bước nhỏ “theo nhịp điệu riêng” của các em trong việc thực hiện sản phẩm.

Nhìn lại hơn một năm làm việc tại xưởng và thấy hàng trăm bức tranh từ vải vụn tại Xưởng hôm nay, Hoàng Long cho biết bản thân cảm thấy niềm vui và thoải mái trong lựa chọn công việc của mình.

Một nghề để sống và một công việc để có được hạnh phúc

Bà Nguyễn Thị Thúy Hằng, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Phát triển Giáo dục Hòa nhập Ngày Mai đứng giữa phòng tranh nói về niềm hi vọng. Đó là những mong muốn như cháy bỏng trong lòng. Bà Hằng chia sẻ rằng, bắt đầu từ việc muốn giúp trẻ rối loạn phổ tự kỷ phát triển ngôn ngữ, bản thân bà đã nhiều lần không khỏi cảm thấy xót xa khi nhìn thấy các em lớn lên không thể hòa nhập được với cuộc sống bình thường.

“Lúc đó, tôi chỉ nghĩ rằng, bây giờ làm sao để các em có một công việc bình thường để làm, có trong tay một nghề để nghề đó sẽ nuôi sống các em. Đã 10 năm theo công việc này, từ hướng dẫn các em làm đồ ăn, nước uống, đồ lưu niệm nhỏ và đến nay, chúng tôi tìm ra hướng đi từ tranh vải vụn”, bà Hằng nói.

Là người gần gũi, có nhiều nghiên cứu, hoạt động dành cho trẻ tự kỷ, bà Hằng nhận ra tranh vải vụn phù hợp với khả năng của các em để có thể phát triển đường dài. Mong muốn lớn nhất là tạo công ăn việc làm cho trẻ, Trung tâm Ngày Mai xác định con đường dài để được thị trường người tiêu dùng chấp nhận.

“Nếu chỉ là bán tranh và đợi người mua ủng hộ chỉ được giai đoạn ngắn trong khi muốn lâu dài thì cần bồi đắp giá trị của sản phẩm, phải bắt đầu từ việc tranh phải đẹp. Cùng với đó, một trong những rào cản lớn đó là việc giao tiếp của các đồng tác giả tranh, đối tượng hướng nghiệp là trẻ em rối loạn phổ tự kỷ. Các em đôi khi sẽ có hành vi tấn công người khác hay tự làm đau bản thân nên rất khó trong tiếp xúc với khách hàng”, bà Hằng chia sẻ trăn trở mong muốn trả lương, tạo công ăn việc làm cho các em thì tranh phải bán được cho mọi người bằng giá trị thật.

Hiện những bức tranh từ vải vụn từ Xưởng hướng nghiệp Ngày Mai đã bước đầu bán thử tại triển lãm Chạm trưng bày sản phẩm của người khuyết tật tại Bệnh viện 199 – Bộ Công An (TP Đà Nẵng), các phiên chợ nhỏ cho cộng đồng và các phường, xã (TP Huế) hay tại các sự kiện do Dự án Hòa Nhập 1 tổ chức. Một số sản phẩm đã được đón nhận và bán ra.

“Dự án Hòa nhập 1 đã giúp cho các em có cơ hội học nghề thông qua việc kết nối với chuyên gia, tài trợ toàn bộ chi phí đào tạo. Ban đầu chúng tôi chỉ học để làm những bức tranh nhỏ, dần dần chúng tôi phát triển lên thành những sản phẩm khó hơn như tranh từ vải vụn”, bà Hằng nhấn mạnh.

Tranh vải vụn của xưởng hướng đến đa dạng khách hàng như du khách với tranh danh lam thắng cảnh, di sản, món ăn Huế hay dòng tranh thiên nhiên, hình ảnh lãng mạn hướng tới khách hàng trẻ, học sinh, sinh viên, bà Nguyễn Thị Thúy Hằng hi vọng sẽ tạo ra sự phát triển bền vững.

Đến tham quan phòng tranh, chị Nguyễn Thị Diệu Hoàng (36 tuổi, P. Vỹ Dạ) cho biết, khi đang là điều phối viên dự án Hòa nhập 1 đã có cơ duyên tiếp xúc và biết đến bà Nguyễn Thị Thúy Hằng qua một đợt đi làm đánh giá tình trạng trẻ tự kỷ trên địa bàn tỉnh Quảng Trị.

Chị Diệu Hoàng bày tỏ sự quý mến với Giám đốc Trung tâm Ngày Mai: “Tôi thấy chị Thúy Hằng lúc nào cũng có 200% năng lượng, rất nhiệt huyết và làm việc linh động vì trẻ. Chị đã tạo điều kiện để các em tham gia được nhiều hoạt động của dự án Hòa Nhập 1 từ đó trao cho các em cơ hội hòa nhập, kết nối với phụ huynh, giáo viên để cho các em một môi trường hạnh phúc và mang đến hạnh phúc thực sự cho chính các em”.

Dự án Hòa Nhập 1 chỉ hỗ trợ một phần, phần lớn là xưởng Hướng nghiệp Ngày Mai đã tự mình chủ động thực hiện. Vai trò tiên phong của người đứng đầu Trung tâm như chị Thúy Hằng là lý do để dự án quyết định tin tưởng hỗ trợ, đồng hành trong giai đoạn đầu đào tạo công việc cho trẻ.

“Nếu thời gian đầu tôi ngạc nhiên khi thấy từ những trẻ rối loạn phổ tự kỷ chưa có kỹ năng thành thạo việc gì, mọi người lại kỳ vọng những sản phẩm tạo ra đều là sản phẩm hoàn toàn của các em thì bây giờ tôi ngạc nhiên khi các em đã thực sự tham gia tạo nên những bức tranh đặc biệt này. Nhưng đối với tôi, giúp trẻ hòa nhập không có nghĩa là các em có thể làm tất cả mọi điều nhưng chúng ta cần biết khả năng của các em là gì để hướng dẫn phát huy. Xưởng hướng nghiệp Ngày Mai và tranh vải vụn đã làm được điều này”, Diệu Hoàng chia sẻ.

Theo Diệu Hoàng, để một trẻ em rối loạn phổ tự kỷ tự mình hoàn thiện sản phẩm là rất khó, nhất là công đoạn liên quan nhiệt, điện, vật sắc nhọn cần người hỗ trợ. Nhưng các em cũng có sự khéo léo, thẩm mỹ, có cách sáng tạo riêng nên từ tấm lót ly, chiếc túi nhỏ, túi canvas đeo rồi giờ đây tạo ra những bức tranh vải vụn không phải là những mẫu có sẵn trên mạng mà là những bức tranh độc bản do chính các em vẽ về văn hóa Huế, thiên nhiên… là giá trị riêng khác biệt của sản phẩm.

“Tôi chú ý và nhận thấy điều đặc biệt khi phụ huynh nhìn thấy những bức tranh của con mình nên một bức tranh hoàn chỉnh họ rất hạnh phúc. Đó là một sự ghi nhận mà tôi thấy sẽ là nền tảng để trẻ hạnh phúc, phụ huynh hạnh phúc, những thầy cô trong Trung tâm và xưởng hướng nghiệp Ngày Mai đều hạnh phúc”, Diệu Hoàng xúc động bày tỏ.

Rời phòng tranh của xưởng Ngày Mai, chúng tôi biết mình không chỉ vừa chiêm ngưỡng những sản phẩm hướng nghiệp sáng tạo, đó là khoảnh khắc những tâm hồn đặc biệt dạy lại chúng ta cách nhìn thấy cái đẹp từ những vụn vặt, đã bị bỏ đi. Và câu thơ Evgeny Yevtushen như vọng lại: “Chẳng có ai tẻ nhạt ở trên đời/mỗi số phận chứa một phần lịch sử/Mỗi số phận rất riêng, dù rất nhỏ/Chắc hành tinh nào đã sánh nổi đâu”.

Bảo Hòa