Chỉ vài giây ngắn ngủi ở phần mở đầu của một bộ phim truyền hình Trung Quốc đã thu hút sự chú ý lớn từ công chúng. Khi bộ phim Bloom Life xuất hiện dòng thông điệp trên màn hình “Bảo vệ nguyên tác, trách nhiệm của mọi người”, khán giả một lần nữa tập trung vào vấn đề bảo vệ bản quyền. Thông điệp tưởng chừng đơn giản này đã làm dấy lên nhiều tranh luận trong ngành cũng như ngoài xã hội. Liệu đây có phải tín hiệu cho một sự chuyển biến sâu sắc hơn trong hệ sinh thái điện ảnh và truyền hình Trung Quốc?

Trên thực tế, việc bổ sung cảnh báo bảo vệ bản quyền ở phần mở đầu phim truyền hình sẽ sớm trở thành “thông lệ tiêu chuẩn” đối với các nền tảng video dài tập lớn và các đài truyền hình khi phát hành phim mới. Điều này được nhấn mạnh tại cuộc họp triển khai chiến dịch tập trung xử lý vi phạm bản quyền phim truyền hình do Cục Quản lý Phát thanh và Truyền hình Quốc gia Trung Quốc tổ chức, theo tờ Beijing Daily.

Việc công bố kế hoạch thúc đẩy xây dựng quốc gia mạnh về sở hữu trí tuệ năm 2026 mới đây của cơ quan quản lý Trung Quốc cũng tạo thêm bối cảnh đáng chú ý cho cuộc tranh luận này. Theo kế hoạch, chiến lược sở hữu trí tuệ quốc gia của Trung Quốc đã đưa ra nhiều biện pháp nhằm giải quyết các thách thức kéo dài nhiều năm. Trong đó có chiến dịch “Jianwang 2026” chống vi phạm trực tuyến, “Jianying 2026” bảo vệ bản quyền điện ảnh, cùng chiến dịch theo mùa nhằm giáo dục thanh thiếu niên về tầm quan trọng của sở hữu trí tuệ. Mục tiêu là xây dựng cơ chế lâu dài để chuyển hóa quyền sáng tạo thành giá trị thực cho ngành công nghiệp, bảo đảm mọi chủ thể, từ nhà sáng tạo đến khán giả, đều tham gia vào quá trình này, theo CCTV News.

Nhiều người trong ngành điện ảnh và truyền hình cho biết họ đã nhận thấy nhà chức trách Trung Quốc đang tăng cường mạnh mẽ các biện pháp bảo vệ bản quyền. Ông Shi Wenxue, đạo diễn kiêm nhà phê bình điện ảnh, nhận định tốc độ triển khai các chiến dịch đặc biệt nhằm trấn áp nạn sao chép lậu và các hành vi xâm phạm khác đã tăng lên rõ rệt trong năm 2026, đồng thời phạm vi thực thi cũng được mở rộng.

Chia sẻ với Global Times, đạo diễn Shi Wenxue cho rằng ngày càng nhiều người trong ngành và công chúng nhận thức được việc vi phạm bản quyền không chỉ là vấn đề pháp lý, mà còn làm suy yếu nền tảng phát triển của toàn ngành.

Nhà sản xuất phim Luo Luo cũng có chung quan điểm. Bà chia sẻ với Global Times rằng: “Các nhà sáng tạo xung quanh chúng tôi bắt đầu chủ động bảo vệ bản quyền khi tác phẩm đạt đến một giai đoạn phát triển nhất định. Đôi khi chúng tôi thấy nhiều người lao động đứng ra bảo vệ tác phẩm của mình, điều đó cho thấy toàn ngành đã hình thành nhận thức mạnh mẽ hơn về bản quyền, không chỉ bảo vệ tác phẩm mà còn bảo vệ chính người sáng tạo".

Các nhân vật trong ngành đều cho rằng việc thêm thông báo bản quyền ở đầu phim truyền hình và điện ảnh có thể góp phần nâng cao nhận thức và thúc đẩy công tác bảo vệ bản quyền. Tuy nhiên, ông Shi cũng nhấn mạnh rằng chức năng chính của khẩu hiệu này là giáo dục nhận thức, chứ không thể thay thế hiệu quả răn đe của pháp luật hay khả năng phòng ngừa từ công nghệ. Theo ông, thông báo bản quyền ở phần mở đầu chỉ là một yếu tố trong hệ thống quản trị tổng thể. Điều mang tính quyết định vẫn là hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường thực thi pháp luật, ứng dụng hiệu quả công nghệ và xác định rõ trách nhiệm của các nền tảng trong việc bảo vệ bản quyền.

Trong bối cảnh số hóa hiện nay, các đối tượng vi phạm có thể ghi lại trái phép nội dung độ phân giải cao chỉ trong vòng 180 giây, theo Beijing Daily. Chỉ vài giờ sau khi một bộ phim cổ trang nổi tiếng được phát hành, toàn bộ các tập phim đã xuất hiện trên các trang web lậu. Những hành vi này không chỉ xâm phạm nghiêm trọng quyền và lợi ích hợp pháp của các nhà sản xuất phim và truyền hình, làm suy giảm động lực sáng tạo nội dung, mà còn phá vỡ trật tự bình thường của thị trường văn hóa và cản trở sự phát triển lành mạnh của ngành điện ảnh, truyền hình.

Trước thực trạng này, ông Shi đưa ra thêm nhiều đề xuất về giám sát và chấn chỉnh. Ông cho rằng vấn đề lớn hiện nay của ngành điện ảnh và truyền hình là sự mất cân đối nghiêm trọng giữa “chi phí vi phạm thấp và chi phí bảo vệ quyền quá cao”. Vì vậy, cần xây dựng hệ thống “danh sách đen” đối với các đối tượng vi phạm bản quyền, đồng thời tăng mức bồi thường và áp dụng hình phạt nghiêm khắc hơn để siết chặt nạn sao chép lậu.

Theo ông Shi, tăng cường vai trò của công nghệ trong phòng ngừa cũng có thể là giải pháp hiệu quả. Công nghệ đóng dấu bản quyền số đã phát huy tác dụng tích cực trong bảo vệ bản quyền điện ảnh năm 2025. Trong tương lai, cần tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ như watermark số, nhận diện dấu vân tay video và giám sát thông minh bằng AI để hình thành cơ chế bảo vệ ba lớp gồm “cảnh báo sớm, ngăn chặn theo thời gian thực và truy cứu trách nhiệm sau vi phạm”.

Bài toán bảo vệ bản quyền không thể chỉ đặt lên vai một nhóm riêng lẻ. Kế hoạch năm 2026 cùng việc chuẩn hóa các thông báo bản quyền cho thấy nhận thức ngày càng rõ ràng rằng để bảo vệ bản quyền một cách bền vững cần có sự phối hợp của nhiều bên trong mô hình “đồng quản trị”. Chủ sở hữu bản quyền, các nền tảng phát sóng và trực tuyến, cơ quan quản lý nhà nước cùng các tổ chức ngành nghề đều cần thực hiện đúng vai trò của mình.

“Bảo vệ nguyên tác, trách nhiệm của mọi người” không chỉ là một khẩu hiệu, mà còn là trách nhiệm chung của toàn ngành điện ảnh, truyền hình, các nền tảng trực tuyến và cả công chúng.   

Thái An