“Mạch máu” dữ liệu và tự chủ hạ tầng số

TP Đà Nẵng xác định dữ liệu là tài nguyên, là tư liệu sản xuất mới và là tài sản vô giá. Vì vậy, chủ quyền số không dừng ở việc "giữ dữ liệu trong nước", mà phải làm chủ ba lớp: hạ tầng lưu trữ - tính toán; nền tảng kết nối - xử lý; và quyền quyết định đối với dữ liệu.

Để không rơi vào “bẫy lệ thuộc” công nghệ, Đà Nẵng chọn cách tự xây “ngôi nhà” cho dữ liệu của mình. Trung tâm Dữ liệu thành phố là điểm tựa then chốt. Xây dựng theo tiêu chuẩn TIER III, vận hành theo ISO 27001:2022, nơi đây đặt 74 tủ rack, 188 máy chủ vật lý, khoảng 600-700 máy chủ ảo và 1.500TB lưu trữ thô (950TB khả dụng), phục vụ 49 hệ thống thông tin cốt lõi.

Song song đó, Trung tâm Dữ liệu dự phòng tại phường Tam Kỳ sở hữu 14 tủ rack, 54 máy chủ vật lý, 639 máy chủ ảo và 730TB lưu trữ thô. Giá trị lớn nhất của hệ thống này chính là khả năng kiểm soát hoàn toàn dữ liệu trên hạ tầng do chính quyền tự đầu tư, quản lý.

Nếu trung tâm dữ liệu là nơi giữ tài sản thì nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu (LGSP) chính là những "đường ống" kết nối các kho dữ liệu rời rạc. Sau sáp nhập, Đà Nẵng tái cấu trúc LGSP theo hướng hợp nhất với hệ thống chính và dự phòng, vận hành 66 nhóm dịch vụ (28 nhóm kết nối Trung ương, 38 nhóm nội bộ) cùng dịch vụ xác thực tập trung SSO cho 16 hệ thống.

Qua nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia (NDXP), đã có khoảng 14,1 triệu lượt giao dịch phát sinh. Mỗi giao dịch tự động thay thế cho hàng loạt thao tác thủ công, giúp người dân không phải khai báo lại thông tin và giúp bộ máy chính quyền đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu thực.

Dữ liệu sau khi chuẩn hóa được đưa về Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh (IOC). Tại đây, 18 dịch vụ đô thị thông minh, 180 loại số liệu cùng 60 loại cảnh báo tự động tạo nên bức tranh gần thời gian thực về nhịp sống đô thị.

Ở chiều ngược lại, Cổng dữ liệu mở đã công bố hơn 1.400 bộ dữ liệu, thu hút hơn 1.100 tài khoản tổ chức, doanh nghiệp, ghi nhận hơn 5,7 triệu lượt truy cập và 1,2 triệu lượt gọi API. Doanh nghiệp du lịch, vận tải hay bản đồ số có thể khai thác dữ liệu sự kiện, lưu lượng giao thông, điểm ngập để tối ưu hóa dịch vụ.

Xuyên suốt quá trình là nguyên tắc “đúng – đủ – sạch – sống – thống nhất – dùng chung”, kết hợp phân loại dữ liệu theo Điều 13 Luật Dữ liệu nhằm áp dụng chế độ bảo vệ phù hợp, giúp Đà Nẵng kiểm soát an toàn dữ liệu một cách hiệu quả.

Từ cách tiếp cận này, Đà Nẵng được Chính phủ chọn thí điểm Sàn giao dịch dữ liệu từ năm 2026 (theo Thông báo 148/TB-VPCP ngày 23/3/2026). Khi dữ liệu trở thành hàng hóa tạo ra giá trị, chủ quyền số chuyển trạng thái từ "phòng thủ" sang "làm chủ nguồn lực phát triển".

“Make in Vietnam”: Từ phòng máy đến "mũi" đột phá từ cơ sở

Lựa chọn các giải pháp phần mềm và hạ tầng Make in Vietnam mang lại lợi thế trong khả năng chủ động ứng cứu.

Khi sử dụng hệ thống do doanh nghiệp trong nước phát triển, thành phố nắm trọn mã nguồn, tài liệu kiến trúc và nhật ký hệ thống. Khi xảy ra sự cố hay xuất hiện lỗ hổng, việc cô lập, vá lỗi và phục hồi diễn ra tức thì, không phụ thuộc vào đối tác nước ngoài. Với các hệ thống trọng yếu như LGSP, IOC hay cổng dịch vụ công, tốc độ phản ứng này quyết định sự sống còn của chuỗi vận hành chính quyền.

Đà Nẵng đã đặt hàng Bộ Khoa học và Công nghệ phát triển công nghệ bản sao số cho quản lý đô thị, tích hợp chuỗi thu nhận dữ liệu không gian bằng thiết bị bay không người lái, quét laser và viễn thám (Công văn 8752/UBND-SKHCN ngày 31/8/2026). Mục tiêu tối thượng là làm chủ công nghệ lõi, loại bỏ sự phụ thuộc vào dữ liệu nền và công cụ nước ngoài đối với các lớp dữ liệu nhạy cảm.

Tuy nhiên, "ưu tiên giải pháp Việt" không đồng nghĩa với bảo hộ bất hợp lý. Đại diện Sở KH&CN Đà Nẵng khẳng định, việc mua sắm, thuê dịch vụ Công nghệ thông tin phải tuân thủ nghiêm Luật Đấu thầu, bảo đảm công bằng và minh bạch. Pháp luật đã có quy định ưu đãi cho sản phẩm nội địa và thành phố áp dụng đúng chuẩn mực đó, không tạo ngoại lệ. Chủ quyền số phải được chứng minh bằng năng lực thực chiến, không phải bằng đặc quyền.

Một chiến lược công nghệ chỉ thực sự sống động khi chạm đến cấp cơ sở. Năm 2026, UBND phường An Thắng triển khai thử nghiệm giải pháp nền tảng iTitan nhằm xây dựng bảng điều hành thông minh, tích hợp dữ liệu kinh tế - xã hội, an sinh và theo dõi nhiệm vụ (Báo cáo 23/BC-UBND ngày 26/01/2026).

Ngay sau đó, Sở KH&CN có Công văn 668/SKHCN-CNTT ngày 04/02/2026 đánh giá cao sự chủ động này, nhưng yêu cầu: Phải tuân thủ Khung kiến trúc số thành phố, kiểm thử an toàn thông tin độc lập và ưu tiên tích hợp vào nền tảng dùng chung, tuyệt đối không hình thành các "ốc đảo" dữ liệu manh mún.

Cách làm cho thấy tư duy cởi mở nhưng cẩn trọng của thành phố Đà Nẵng. Cán bộ cơ sở có công cụ điều hành hiện đại, doanh nghiệp có môi trường hoàn thiện sản phẩm. Nếu thử nghiệm thành công, giải pháp mới được nhân rộng theo quy định pháp luật.

Thực tiễn ở An Thắng cho thấy một triết lý: Chiến lược công nghệ dù quy mô đến đâu cũng phải được kiểm chứng ở nơi gần dân nhất. Nhà nước đặt bài toán, doanh nghiệp công nghệ Việt đưa lời giải, cơ quan quản lý kiểm chứng. Chỉ khi vượt qua các bài kiểm tra thực địa, giải pháp mới được chính thức nhân rộng.

Tuy nhiên, dù đạt được những kết quả nhất định con đường tự chủ công nghệ vẫn còn đó những lực cản. Rào cản lớn nhất là khoảng cách giữa sản phẩm công nghệ mới của các startup và thủ tục mua sắm công vốn đòi hỏi đầy đủ định mức kinh tế - kỹ thuật, đơn giá tham chiếu. Để gỡ vướng, Đà Nẵng chọn giải pháp "cầu nối" như cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), đặt hàng đề tài KH&CN để hỗ trợ doanh nghiệp kiểm chứng sản phẩm trước khi đấu thầu.

Tiến sĩ Đặng Văn Cường, Tổng Giám đốc kiêm đồng sáng lập Công ty Titan Data Analytics vui mừng cho biết sau thời gian thử nghiệm, Nghệ An đã trở thành địa phương đầu tiên áp dụng đồng bộ Nền tảng điều hành số thời gian thực tỉnh Nghệ An cho cấp tỉnh, cấp xã, các sở, ban, ngành, cơ quan quản lý.

Ông Đặng Văn Cường chỉ ra vì sao địa phương cần ráo riết thúc đẩy phát triển và ứng dụng giải Pháp Việt từ cấp cơ sở là bởi một thực tế mà ông gọi là “cái bẫy miễn phí” của một số công nghệ ngoại dẫn đến lệ thuộc công nghệ. "Các nền tảng ngoại thường cung cấp dịch vụ miễn phí ban đầu. Nhưng khi dữ liệu, quy trình và khách hàng đã 'dính' chặt vào hệ thống của họ, chi phí để rút lui là cực kỳ đắt đỏ", ông Cường nói. Bắt đầu có thể rất rẻ, nhưng cái giá phải trả cho việc mất tự chủ dữ liệu là không thể đo đếm.

Những "điểm nghẽn" cần vượt qua, tự chủ để làm chủ

Tại Đà Nẵng, an toàn thông tin không phải là thứ "nghĩ đến sau cùng", mà là “chiếc áo giáp” được tích hợp ngay từ khi vẽ kiến trúc hệ thống.

 An toàn thông tin được TP Đà Nẵng thiết kế đa lớp ngay từ kiến trúc ban đầu. Công an thành phố chủ trì an ninh mạng; Sở KH&CN quản lý hạ tầng, nền tảng; các sở, ngành chịu trách nhiệm với tư cách chủ quản hệ thống.

Tại Trung tâm Dữ liệu, lớp bảo vệ vật lý được kiểm soát nghiêm ngặt. Lớp mạng trang bị tường lửa, WAF và kiến trúc Spine-Leaf tích hợp SDN. Lớp ứng dụng vận hành chuẩn ISO 27001:2022. Các hệ thống trọng yếu như IOC, LGSP, Cổng dịch vụ công đều bắt buộc phê duyệt hồ sơ cấp độ an toàn. Cán bộ, công chức khi thao tác phải sử dụng chữ ký số chuyên dùng và USB cơ yếu.

Đặc biệt, Bộ tiêu chuẩn kỹ thuật của thành phố quy định rõ: Nhà cung cấp dịch vụ không được phép sử dụng dữ liệu của cơ quan nhà nước cho bất kỳ mục đích nào khác - kể cả huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) - nếu không có sự đồng ý bằng văn bản. Dữ liệu phải lưu trữ trên hạ tầng trong nước được phê duyệt.

Dù đạt nhiều thành tựu, Đà Nẵng thẳng thắn nhìn nhận vẫn có những "điểm nghẽn" hạ tầng. Một phần thiết bị Trung tâm Dữ liệu đầu tư từ giai đoạn 2010-2013 đã chạm ngưỡng năng lực (70% máy chủ ảo và 75% dung lượng lưu trữ đã bị lấp đầy). Thành phố vẫn thiếu hạ tầng tính toán hiệu năng cao phục vụ AI và dữ liệu lớn. Trung tâm dự phòng Tam Kỳ chưa đáp ứng trọn vẹn tiêu chuẩn an toàn cấp độ 3 (tường lửa cơ sở dữ liệu, thiết bị chống tấn công từ chối dịch vụ chuyên dụng, kiểm soát truy cập mạng, phòng chống thất thoát dữ liệu). Đây là ưu tiên đầu tư trong giai đoạn tới. Bên cạnh đó, dữ liệu ngành dọc từ các Bộ, ngành Trung ương chia sẻ về địa phương còn hạn chế.

Bài viết liên quan: Đà Nẵng bảo vệ chủ quyền số bằng giải pháp Việt (Bài 1): Nền tảng chuyển đổi số tiên phong

Thách thức lớn nhất vẫn là bài toán nhân lực. Đội ngũ quản trị, phân tích dữ liệu còn phân tán và kiêm nhiệm, thiếu vắng các chuyên gia hàng đầu về kiến trúc dữ liệu và an ninh mạng.

Nhưng giá trị lớn nhất không nằm ở thứ hạng hay các con số. Giá trị nằm ở năng lực tự chủ: tự lưu trữ, tự kết nối, tự bảo vệ và tự khai thác tài sản số. Điểm chung của tất cả các kết quả chuyển số Đà Nẵng là được xây dựng trên nền tảng, giải pháp do đội ngũ, doanh nghiệp công nghệ trong nước phát triển và vận hành, đặt trên hạ tầng của thành phố. Đó là minh chứng cho việc “giải pháp Việt” hoàn toàn đủ sức gánh vác các hệ thống trọng yếu ở quy mô một đô thị lớn.

Khi được hỏi về ba từ khóa cho khát vọng công nghệ 5 năm tới, đại diện Sở KH&CN TP Đà Nẵng đúc kết ngắn gọn: Tự chủ - Sáng tạo - An toàn. Trong đó, tự chủ để làm chủ hạ tầng và dữ liệu của chính mình.; sáng tạo để biến bài toán của chính quyền thành cơ hội trưởng thành cho doanh nghiệp Việt và an toàn là điều kiện tiên quyết.

Chủ quyền số không chỉ là khả năng ngăn chặn sự xâm nhập từ bên ngoài, mà quan trọng hơn, là năng lực tự đứng vững khi không có nhà cung cấp ngoại đứng phía sau. Đà Nẵng đang dần chứng minh mô hình đó - từ phòng máy trung tâm đến từng bàn làm việc ở phường, xã - khẳng định bản lĩnh Việt trên không gian số.

 Bảo Hòa