Với số lượng đơn đăng ký và bằng sáng chế được cấp vượt xa các quốc gia khác, bao gồm cả Mỹ, Trung Quốc đang củng cố vị thế là cường quốc đổi mới hàng đầu thế giới.

Năm 2024 đánh dấu một kỷ lục mới khi các nhà sáng tạo trên toàn thế giới nộp tổng cộng 3,7 triệu đơn đăng ký sở hữu sáng chế, tăng 4,9% so với năm 2023, tiếp tục năm tăng trưởng thứ năm liên tiếp. Ước tính có khoảng 2,1 triệu bằng sáng chế đã được cấp trên toàn cầu.

Tuy nhiên, tâm điểm của báo cáo nằm ở Trung Quốc. Quốc gia này đã nộp tới 1,8 triệu đơn đăng ký bằng sáng chế, chiếm gần một nửa (49,1%) tổng số đơn toàn cầu. Con số này không chỉ tăng trưởng ấn tượng 9% so với cùng kỳ (tương đương khoảng 153.000 đơn) mà còn nhiều gấp hơn ba lần so với Mỹ, quốc gia xếp thứ hai. Thị phần của Trung Quốc trong tổng số toàn cầu đã tăng vọt từ 34,6% vào năm 2014 lên gần một nửa vào năm 2024, phản ánh một thập kỷ đầu tư và phát triển không ngừng vào đổi mới sáng tạo.

Sự chênh lệch còn rõ rệt hơn ở khía cạnh cấp bằng. Trung Quốc đã cấp hơn 1 triệu bằng sáng chế, gấp hơn ba lần con số 319.815 của Mỹ. Mức tăng trưởng bằng sáng chế được cấp của Trung Quốc so với năm 2023 là 124.000 trường hợp, trong khi Mỹ chỉ tăng 4.570, một sự chênh lệch đáng kinh ngạc lên tới 27 lần.

Báo cáo của WIPO cho thấy sự dịch chuyển đáng kể trong cán cân sở hữu trí tuệ toàn cầu. Châu Á hiện đang chiếm ưu thế vượt trội, nâng tỷ trọng đơn sáng chế toàn cầu lên hơn 70% trong thập kỷ qua, với ba trong năm quốc gia dẫn đầu (Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc) thuộc khu vực này. Cùng với Ấn Độ, các quốc gia châu Á đang là động lực chính thúc đẩy sự tăng trưởng của số lượng đăng ký sáng chế toàn cầu.

Các quốc gia đáng chú ý với tốc độ tăng trưởng hai con số trong nhóm 20 quốc gia có lượng đơn lớn nhất năm 2024 bao gồm Ấn Độ, Phần Lan và Thổ Nhĩ Kỳ. Ngược lại, Bắc Mỹ và châu Âu chứng kiến sự sụt giảm đáng kể về thị phần trong 10 năm qua, dù vẫn duy trì vai trò quan trọng trong hệ thống sở hữu trí tuệ toàn cầu.

Một điểm nổi bật khác trong dữ liệu của Trung Quốc là tỷ lệ đơn đăng ký sáng chế có nguồn gốc từ trong nước. Đáng chú ý, 93,1% số đơn đăng ký tại Cục Sở hữu Trí tuệ quốc gia Trung Quốc đến từ các cá nhân và tổ chức trong nước, đây là tỷ lệ cao nhất trong số 20 quốc gia đứng đầu. Con số này cho thấy một hệ sinh thái đổi mới tự chủ và mạnh mẽ đang phát triển tại Trung Quốc.

Ngược lại, Văn phòng Sáng chế và nhãn hiệu Mỹ (USPTO) tiếp nhận 603.194 đơn, nhưng trong đó có khoảng 333.000 đơn (hơn 55%) đến từ người nước ngoài. Tổng số đơn có nguồn gốc từ Mỹ (bao gồm nộp trong nước và ra nước ngoài) là 501.831, thậm chí còn giảm 3,7%. Điều này cho thấy Mỹ vẫn là một thị trường hấp dẫn cho sáng tạo toàn cầu, nhưng sự tăng trưởng đổi mới nội địa lại đang chững lại.

Về lĩnh vực công nghệ, máy tính tiếp tục là mảng xuất hiện nhiều nhất trong các đơn sáng chế được công bố toàn cầu, chiếm 13,2% tổng số. Theo sau là các lĩnh vực quan trọng khác như máy điện, đo lường, truyền thông số và công nghệ y tế. Sự nổi trội của công nghệ máy tính phản ánh xu hướng số hóa và sự bùng nổ của Trí tuệ Nhân tạo (AI), trong đó Trung Quốc cũng được ghi nhận là quốc gia có số lượng bằng sáng chế AI lớn nhất thế giới.

Bên cạnh sáng chế, sự vượt trội của Trung Quốc còn thể hiện rõ trong các loại hình sở hữu trí tuệ khác:

Đăng ký Nhãn hiệu: Các doanh nghiệp và cá nhân Trung Quốc nộp tổng cộng 7,3 triệu đơn đăng ký nhãn hiệu trong và ngoài nước, gấp 9 lần số đơn từ Mỹ, quốc gia đứng thứ hai.

Đăng ký Sở hữu Thiết kế: Trung Quốc nộp 825.330 đơn, chiếm hơn một nửa tổng số toàn cầu.  

Những số liệu từ WIPO năm 2024 không chỉ là thống kê đơn thuần mà còn là bằng chứng rõ ràng cho thấy chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Trung Quốc đang phát huy hiệu quả mạnh mẽ. Sự gia tăng đột biến về số lượng bằng sáng chế, đặc biệt là bằng sáng chế nội địa, cho thấy Bắc Kinh đã thành công trong việc chuyển đổi từ một nền kinh tế sản xuất sang một nền kinh tế dựa trên tri thức và đổi mới.

Sự trỗi dậy của Trung Quốc và các nước châu Á trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ đặt ra những câu hỏi quan trọng về cân bằng quyền lực công nghệ trên toàn cầu và vai trò của các quốc gia phương Tây. Dù chất lượng của các bằng sáng chế cần được xem xét chi tiết, nhưng số lượng áp đảo của Trung Quốc không thể phủ nhận tầm vóc của quốc gia này như một động lực đổi mới toàn cầu. Đây là một tín hiệu cho thấy cuộc đua công nghệ giữa các cường quốc đang ngày càng gay gắt, với sở hữu trí tuệ là một vũ khí chiến lược then chốt.

Sự tăng trưởng này cũng dự báo một giai đoạn mà các tiêu chuẩn và công nghệ được bảo hộ bởi Trung Quốc sẽ có ảnh hưởng ngày càng lớn đến thị trường và ngành công nghiệp toàn cầu, từ viễn thông 6G, AI tạo sinh, đến các ứng dụng công nghiệp và y tế.

Hương Mi