Thành tựu mang tính đột phá này là kết quả từ dữ liệu thu thập được bởi Vệ tinh Khảo sát Ngoại hành tinh Quá cảnh (TESS) tính đến thời điểm tháng 9 năm 2025. Bản đồ khổng lồ này đã định vị thành công hơn 6.000 hành tinh tiềm năng nằm ngoài hệ mặt trời của chúng ta, đánh dấu một cột mốc lịch sử sau gần một thập kỷ miệt mài quan sát vũ trụ.

Bản đồ toàn cảnh bầu trời mới là một bức tranh ghép khổng lồ, tích hợp dữ liệu quan sát từ 96 vùng trời khác nhau trong suốt giai đoạn từ tháng 4 năm 2018 đến tháng 9 năm 2025. Trên tấm bản đồ này, các nhà khoa học đã phân loại rõ ràng hai nhóm thiên thể. Những chấm màu xanh lam đại diện cho khoảng 700 ngoại hành tinh đã được xác nhận chính thức, bao gồm cả những thế giới kỳ lạ và khắc nghiệt nhất như các hành tinh cằn cỗi phủ đầy núi lửa hay những thiên thể đang bị chính ngôi sao chủ nuốt chửng. Trong khi đó, các chấm màu cam biểu thị cho hàng nghìn ngoại hành tinh tiềm năng khác đang chờ được xác minh thêm trong tương lai.

Bà Rebecca Hensell, nhà khoa học cộng tác của chương trình TESS tại Trung tâm Không gian Goddard của NASA, nhận định rằng trong suốt 8 năm hoạt động, vệ tinh này đã liên tục mang lại những phát hiện vô giá cho ngành thiên văn học. TESS đã giúp nhân loại mở rộng tầm mắt với thế giới ngoại hành tinh vô cùng đa dạng, từ những thiên thể nhỏ bé có kích thước tương đương sao Thủy cho đến những "gã khổng lồ" lớn hơn nhiều lần so với sao Mộc. Đặc biệt, một số hành tinh trong số này được xác định nằm trong vùng có thể sinh sống được, nơi bề mặt có khả năng tồn tại nước lỏng – điều kiện tiên quyết và là bằng chứng quan trọng hàng đầu cho nỗ lực tìm kiếm sự sống ngoài Trái Đất.

Để có thể vẽ nên bức bản đồ vũ trụ vĩ đại này, TESS đã sử dụng phương pháp "quá cảnh hành tinh" đầy tinh vi. Vệ tinh được trang bị hệ thống gồm 4 camera siêu nhạy, thực hiện nhiệm vụ chia toàn bộ bầu trời thành nhiều vùng quan sát, với mỗi vùng chứa hàng chục nghìn ngôi sao. TESS sẽ liên tục nhìn chằm chằm vào một vùng duy nhất trong khoảng thời gian một tháng để săn tìm những dao động ánh sáng cực nhỏ. Khi một hành tinh đi qua phía trước ngôi sao chủ của nó, ánh sáng từ ngôi sao sẽ bị che khuất một phần khiến độ sáng giảm đi đôi chút. Chính sự sụt giảm độ sáng định kỳ này là chiếc chìa khóa vàng giúp TESS phát hiện và ghi nhận sự hiện diện của những thế giới mới ẩn hiện trong bóng tối của vũ trụ bao la. Bức bản đồ hoàn chỉnh vừa công bố không chỉ chứng minh cho năng lực công nghệ vượt trội của NASA mà còn là nền tảng vững chắc cho các nghiên cứu chuyên sâu hơn về vũ trụ trong những thập kỷ tới.

Xuân Hùng