Trong thời đại doanh nghiệp sống bằng độ nhận diện trên môi trường số, một tên miền đôi khi còn có giá trị lớn hơn cả mặt bằng kinh doanh ngoài đời thực. Và vụ kiện giữa Công ty TNHH Nhà Thép Peb với cá nhân đăng ký tên miền “pebsteel.vn” vừa được TAND TP.HCM xét xử là một ví dụ rất điển hình cho xu hướng tranh chấp sở hữu trí tuệ thời công nghệ: chỉ cần chiếm một tên miền trùng thương hiệu, hậu quả pháp lý có thể kéo theo trách nhiệm bồi thường hàng trăm triệu đồng và nguy cơ bị xem là hành vi cạnh tranh không lành mạnh.  

Theo nội dung bản án, Công ty TNHH Nhà Thép Peb (Pebsteel) là doanh nghiệp hoạt động nhiều năm trong lĩnh vực nhà thép tiền chế, sở hữu nhiều nhãn hiệu đã được bảo hộ tại Việt Nam như “PEBSTEEL”, “PEB”, “PEB BUILDINGS”… trong nhóm ngành xây dựng, kết cấu thép, nhà thép tiền chế. Điều đáng chú ý là một cá nhân đã đăng ký và sử dụng tên miền “pebsteel.vn”, sau đó tên miền này liên kết sang website của Worldsteel Group – đơn vị cũng kinh doanh trong lĩnh vực tương tự Pebsteel.

Nhìn bề ngoài, nhiều người có thể cho rằng đây chỉ là “đăng ký tên miền trước thì được quyền dùng”. Nhưng pháp luật sở hữu trí tuệ tại Việt Nam không nhìn vấn đề đơn giản như vậy. Quyền đối với tên miền không phải là “lá chắn miễn nhiễm” nếu việc sử dụng tên miền xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp của người khác hoặc gây nhầm lẫn cho khách hàng.

Điểm đáng chú ý trong vụ án này là Tòa án không chỉ xem xét việc đăng ký tên miền, mà xem xét toàn bộ mục đích sử dụng tên miền. Theo hồ sơ vụ án, website “pebsteel.vn” được dùng để dẫn người truy cập đến trang quảng bá dịch vụ cùng ngành nghề với nguyên đơn. Điều này khiến khách hàng có khả năng hiểu nhầm đây là website chính thức hoặc có liên hệ với Pebsteel. Trong tranh chấp sở hữu trí tuệ, yếu tố “gây nhầm lẫn thương mại” thường là yếu tố mang tính quyết định.

Nhiều doanh nghiệp hiện nay vẫn hiểu sai rằng: chỉ cần thêm đuôi “.vn” hoặc thay đổi một vài ký tự là có thể sử dụng tên miền tương tự thương hiệu nổi tiếng. Nhưng thực tế, theo Điều 129 Luật Sở hữu trí tuệ, hành vi sử dụng dấu hiệu trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu được bảo hộ cho hàng hóa, dịch vụ cùng loại có thể bị xem là hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp. Trong môi trường internet, tên miền chính là một dạng “dấu hiệu thương mại”.

Đặc biệt, khoản 1 Điều 130 Luật Sở hữu trí tuệ còn xem hành vi đăng ký, chiếm giữ hoặc sử dụng tên miền trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu nhằm mục đích chiếm giữ tên miền, lợi dụng uy tín thương hiệu hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu nhãn hiệu là hành vi cạnh tranh không lành mạnh. Đây là điểm pháp lý rất quan trọng vì nhiều tranh chấp tên miền hiện nay không chỉ dừng ở tranh chấp dân sự thông thường mà đã chuyển sang bản chất “chiếm dụng tài sản thương mại số”.

Trong vụ án này, Pebsteel cho rằng việc tên miền “pebsteel.vn” tồn tại nhiều năm đã làm ảnh hưởng đến uy tín, thương hiệu và khả năng nhận diện doanh nghiệp. Dù nguyên đơn yêu cầu bồi thường hơn 1,3 tỷ đồng, Tòa án chỉ chấp nhận một phần do nguyên đơn chưa chứng minh đầy đủ toàn bộ thiệt hại thực tế. Tuy nhiên, Tòa vẫn buộc bị đơn bồi thường 500 triệu đồng và chấm dứt hành vi sử dụng tên miền xâm phạm.

Điểm đáng chú ý ở đây là thông điệp của Tòa án: thiệt hại trong xâm phạm sở hữu trí tuệ không nhất thiết chỉ là doanh thu bị mất trực tiếp. Thiệt hại còn bao gồm suy giảm giá trị thương hiệu, uy tín doanh nghiệp, khả năng nhận diện và nguy cơ khách hàng bị dẫn hướng sai lệch. Đây là xu hướng xét xử rất đáng lưu ý trong các tranh chấp sở hữu trí tuệ thời đại số.

Một chi tiết khác mang tính cảnh báo mạnh với doanh nghiệp là: rất nhiều doanh nghiệp Việt hiện nay chỉ đăng ký nhãn hiệu nhưng không đăng ký hệ thống tên miền liên quan. Khi thương hiệu bắt đầu nổi tiếng mới phát hiện tên miền đã bị người khác đăng ký trước. Lúc đó, việc lấy lại tên miền thường tốn kém hơn rất nhiều so với chi phí phòng ngừa ban đầu.

Thực tế, hiện nay có rất nhiều dạng “đầu cơ thương hiệu số” diễn ra dưới các hình thức: Đăng ký tên miền gần giống thương hiệu nổi tiếng để bán lại; Dẫn khách hàng sang website đối thủ; Tạo website giả gây nhầm lẫn; Chạy quảng cáo bằng thương hiệu người khác; Chiếm traffic tìm kiếm Google để khai thác thương mại.

Nhiều người nghĩ đây chỉ là “chiêu marketing”, nhưng nếu đủ yếu tố gây nhầm lẫn và trục lợi, rủi ro pháp lý hoàn toàn có thể rất lớn.

Bản án Pebsteel cho thấy tư duy của Tòa án Việt Nam đang thay đổi rất mạnh trong bảo vệ tài sản trí tuệ số. Ngày trước doanh nghiệp chỉ lo bảo vệ bảng hiệu, logo, sản phẩm. Nhưng hiện nay, tài sản giá trị nhất nhiều khi nằm trên internet: tên miền, hệ thống nhận diện số, dữ liệu khách hàng và độ hiện diện trên công cụ tìm kiếm.

Trong góc nhìn pháp lý, đây không còn là chuyện “một cái website”, mà là cuộc chiến bảo vệ dòng tiền, uy tín thương mại và quyền kiểm soát thị trường trên không gian số.

Và doanh nghiệp nào chậm đăng ký bảo hộ thương hiệu số, có thể một ngày phải bỏ ra số tiền lớn chỉ để “mua lại chính tên tuổi của mình” trên internet.

Luật sư ThS. Đặng Thị Thúy Huyền