Trước hết, việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ được xem là nền tảng để bảo vệ sản phẩm trước nguy cơ bị xâm phạm hoặc làm giả. Khi được bảo hộ, các đặc sản địa phương có cơ sở pháp lý vững chắc để phát triển thương hiệu, tạo niềm tin cho người tiêu dùng và đối tác. Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước khởi đầu. Yếu tố quyết định nằm ở việc quản lý chất lượng sản phẩm một cách thống nhất, đảm bảo các sản phẩm mang cùng nhãn hiệu phải tuân thủ quy trình sản xuất và tiêu chuẩn đã cam kết. Điều này có ý nghĩa sống còn trong việc duy trì uy tín chung của thương hiệu.

Bên cạnh đó, công tác quản lý nhãn hiệu cộng đồng (nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận và chỉ dẫn địa lý) còn bao gồm các hoạt động phát triển thương hiệu như quảng bá, xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường. Đây là những yếu tố giúp gia tăng giá trị sản phẩm, đồng thời góp phần bảo tồn tài nguyên bản địa, duy trì nghề truyền thống và bảo vệ môi trường sản xuất - những nền tảng quan trọng cho phát triển bền vững.

Thực tế tại Sóc Trăng (TP Cần Thơ) cho thấy những kết quả đáng ghi nhận trong việc xác lập và quản lý tài sản trí tuệ gắn với địa danh. Giai đoạn 2016 - 2022, địa phương này ghi nhận 733 đơn đăng ký bảo hộ, trong đó có tới 694 đơn là nhãn hiệu. Đã có 374 văn bằng được cấp, số lượng sản phẩm gắn với địa danh tăng gấp 4,6 lần so với trước đây. Nhiều đặc sản nổi bật đã được bảo hộ như hành tím Vĩnh Châu (chỉ dẫn địa lý), gạo thơm Sóc Trăng (nhãn hiệu chứng nhận), hay các nhãn hiệu tập thể như bánh pía lạp xưởng, vú sữa tím Trinh Phú, bưởi năm roi Kế Thành. Những sản phẩm này từng bước khẳng định chỗ đứng trên thị trường trong nước và quốc tế.

Đáng chú ý, một số doanh nghiệp địa phương đã chủ động đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tại các thị trường lớn như Mỹ, EU và Hàn Quốc nhằm phục vụ chiến lược xuất khẩu. Tuy nhiên, năng lực quản trị và tổ chức thực thi của các hội, hiệp hội - những chủ thể đóng vai trò quản lý nhãn hiệu cộng đồng - vẫn còn hạn chế. Điều này khiến việc kiểm soát chất lượng, sử dụng nhãn hiệu và bảo vệ thương hiệu chưa thực sự hiệu quả.

Dù đạt được những kết quả tích cực, công tác quản lý nhãn hiệu cộng đồng vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức. Nhận thức về vai trò của tài sản trí tuệ chưa đồng đều, liên kết trong chuỗi giá trị còn lỏng lẻo, trong khi các công cụ quản lý hiện đại chưa được áp dụng rộng rãi. Đây là những điểm nghẽn khiến tiềm năng của các đặc sản địa phương chưa được khai thác tối đa.

Để nâng cao hiệu quả quản lý, các chuyên gia cho rằng cần sớm xây dựng mô hình quản lý dựa trên nền tảng số, cho phép truy xuất nguồn gốc, giám sát chất lượng và kiểm soát việc sử dụng nhãn hiệu một cách minh bạch. Đồng thời, việc chuẩn hóa hệ thống nhận diện thương hiệu, từ logo, bao bì đến tài liệu truyền thông, là yêu cầu cấp thiết, đặc biệt trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh.

Ngoài ra, việc tăng cường đào tạo nhằm nâng cao năng lực quản trị cho các cơ quan quản lý, chủ sở hữu nhãn hiệu và doanh nghiệp là yếu tố then chốt. Song song đó, cần thiết lập cơ chế kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt và thúc đẩy liên kết giữa các bên trong chuỗi giá trị. Đây sẽ là chìa khóa để phát triển tài sản trí tuệ gắn với địa danh theo hướng bền vững, góp phần nâng tầm giá trị đặc sản Việt trên thị trường toàn cầu.

Tân Nguyên