Biển là không gian phát triển đặc thù, nơi hội tụ nhiều lợi ích kinh tế, xã hội, môi trường và an ninh. Quản lý biển vì vậy đòi hỏi một thể chế đủ mạnh, đủ thống nhất và có khả năng điều phối liên ngành. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy đây vẫn là điểm nghẽn lớn trong phát triển thủy sản hiện nay.

Một trong những vấn đề nổi bật là sự phân mảnh trong quản lý. Hoạt động khai thác, nuôi trồng, bảo tồn, giao thông biển và phát triển hạ tầng ven biển chịu sự điều chỉnh của nhiều hệ thống pháp luật và nhiều cấp quản lý khác nhau. Khi ranh giới trách nhiệm không rõ ràng, việc thực thi chính sách dễ rơi vào tình trạng chồng chéo hoặc bỏ trống.

Ở cấp địa phương, áp lực phát triển kinh tế ngắn hạn đôi khi khiến việc tuân thủ quy hoạch và bảo vệ môi trường chưa được đặt đúng trọng tâm. Trong khi đó, ở cấp trung ương, việc giám sát và điều phối chưa luôn theo kịp tốc độ mở rộng hoạt động trên biển. Khoảng trống này làm giảm hiệu lực của quản lý tổng hợp biển.

Một nút thắt khác là thiếu sự liên thông dữ liệu và phối hợp hành động. Khi mỗi ngành, mỗi địa phương vận hành một hệ thống riêng, thông tin không được chia sẻ đầy đủ, dẫn đến quyết định chính sách thiếu căn cứ thực tiễn. Điều này đặc biệt bất lợi trong quản lý thủy sản, nơi biến động môi trường và nguồn lợi diễn ra nhanh chóng.

Tháo gỡ các nút thắt thể chế không chỉ là sửa đổi văn bản pháp luật, mà là thiết kế lại mô hình quản trị biển. Cần chuyển từ quản lý theo ngành sang quản lý theo không gian biển, từ tư duy hành chính sang tư duy điều phối và đồng quản trị. Đây là xu thế chung của quản lý biển hiện đại trên thế giới.

Một thể chế quản lý biển hiệu quả sẽ tạo nền tảng cho thủy sản phát triển bền vững, giảm xung đột lợi ích và nâng cao năng lực thực thi cam kết quốc tế. Quan trọng hơn, đó là điều kiện để biển thực sự trở thành không gian phát triển dài hạn của quốc gia.

Đức Tài