Thủy sản từ lâu được nhìn nhận chủ yếu như một ngành kinh tế, đóng góp cho xuất khẩu và sinh kế hàng triệu lao động. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, thủy sản đang ngày càng gắn chặt với các vấn đề an ninh phi truyền thống, nơi ranh giới giữa kinh tế, xã hội, môi trường và an ninh quốc gia trở nên mờ nhạt.

Biến đổi khí hậu là thách thức rõ nét nhất. Nước biển dâng, thời tiết cực đoan, axit hóa đại dương và sự thay đổi dòng chảy đang làm biến đổi ngư trường, phá vỡ chu kỳ sinh sản của nhiều loài thủy sản. Những tác động này không chỉ làm giảm sản lượng, mà còn gia tăng rủi ro sinh kế cho cộng đồng ven biển, đặc biệt là nhóm ngư dân quy mô nhỏ.

Khi sinh kế bị đe dọa, các vấn đề xã hội nảy sinh theo dây chuyền. Di cư lao động từ ven biển vào đô thị hoặc sang các ngành nghề không ổn định làm gia tăng áp lực lên hạ tầng xã hội, đồng thời tạo ra khoảng trống trong quản lý biển. Việc người dân rời bỏ nghề biển không chỉ là câu chuyện kinh tế, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sự hiện diện dân sự trên biển.

Thủy sản vì vậy trở thành một cấu phần quan trọng của an ninh xã hội ven biển. Một cộng đồng ven biển ổn định, có sinh kế bền vững và gắn bó với không gian biển chính là nền tảng mềm cho bảo vệ chủ quyền và trật tự trên biển. Ngược lại, sự bấp bênh kéo dài có thể làm gia tăng các hành vi khai thác tận diệt, vi phạm quy định hoặc xung đột lợi ích trên biển.

An ninh phi truyền thống trong thủy sản còn thể hiện ở rủi ro dịch bệnh, an toàn thực phẩm và đứt gãy chuỗi cung ứng. Các sự cố môi trường, dịch bệnh trong nuôi trồng hay biến động thị trường quốc tế đều có thể nhanh chóng lan rộng, tác động đến thu nhập, việc làm và ổn định xã hội. Điều này đòi hỏi ngành thủy sản phải được đặt trong hệ thống cảnh báo sớm và quản lý rủi ro quốc gia.

Cách tiếp cận an ninh phi truyền thống đòi hỏi thay đổi tư duy chính sách. Thủy sản không thể được quản lý tách rời khỏi chính sách môi trường, xã hội và phát triển vùng ven biển. Chỉ khi các chính sách này được tích hợp, ngành thủy sản mới có thể đóng vai trò ổn định sinh kế, giảm thiểu rủi ro và góp phần bảo đảm an ninh quốc gia trong bối cảnh mới.

Đức Tài